Байцюань Люйча (Bǎiquán lǜchá, 柏泉绿茶) — плоскі смажаны зялёны чай вулічнага камітэта Байцюань (柏泉街道) раёна Дунсіху (东西湖区) на паўночным захадзе Уханя, правінцыя Хубэй. Гэта адзін з нешматлікіх ахаваных чаёў у межах шматмільённага горада: сад каля ўзгорка Юйпіншань (玉屏山), паводле вытворцы, ляжыць за сямнаццаць кіламетраў ад цэнтра. Старыя кусты — папуляцыя лунцзіна, прывезеная з Ханчжоу ў 1960-х, а патрабаванні ўказання 2025 года называюць галоўным сортам Эча № 1. Імя ахоўваецца двойчы: сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем з 2021 года і, з 2025 года, статусам прадукта з геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Уханьскае ўпраўленне сельскай гаспадаркі адносіць яго да плоскіх смажаных зялёных чаёў (扁炒青).
- Катэгорыя: Плоскі чай, які вытворца называе зробленым «па тэхналогіі лунцзіна»; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне і прадукт з геаграфічным указаннем.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), горад Ухань (武汉, Wǔhàn), раён Дунсіху (东西湖, Dōngxīhú), вулічны камітэт Байцюань.
- Зона аховы: У дадатку да аб’явы Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці названыя тры вытворчыя брыгады вулічнага камітэта Байцюань — Хунсін (红星), Хунгуан (红光) і Юаньлінь (园林).
- Каардынаты ў запісе: 114°07′27″–114°07′32″ у. д., 30°43′23″–30°43′30″ пн. ш. Пра тое, чаму гэтыя лічбы выклікаюць сумненне, — у раздзеле 4.
- Заяўнік: Цэнтр сельскагаспадарчага абслугоўвання вулічнага камітэта Байцюань раёна Дунсіху.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Храмавае паданне. Раённы летапіс Дунсіху (东西湖区志), у пераказе мясцовых матэрыялаў, вядзе чай ад манастырскага чаю храма Цзіньтай (金台寺, цяпер Цзіндэ-сы, 景德寺) канца Тан — пачатку Сун. Тыя ж матэрыялы цытуюць паўднёвасунскае геаграфічнае апісанне «Юйдзі цзішэн» (舆地纪胜): гара Байцюань на паўночны захад ад павета Ханьян, пад ёй храм Цзіньтай, пры храме калодзеж. Гэта паданне, а не дакумент пра цяперашні чай.
- 1960-я. Тут крыніцы разыходзяцца. Старонка брэнда ў электронным музеі старых марак Міністэрства камерцыі піша пра маштабную пасадку з 1962 года, пра пробную пасадку дробналістага чаю на Юйпіншані ў 1964-м, пра 200 му на ўзгорку Цываньшань (祁湾山) і заснаванне фабрыкі ў 1966-м; потым сады пашырылі на схілы брыгад Хунсін і Хунгуан. Шапка той жа старонкі, уханьскія матэрыялы і даведнік датуюць фабрыку 1964 годам.
- 1977–1999. Па музейнай старонцы, у 1977 годзе пад садамі было 1289 му; у 1982-м збіралі з 842 му і выпрацавалі 36 т; у 1999-м чай атрымаў сертыфікат «зялёнага прадукта».
- 1970–1980-я. Байцюаньскі чай быў у Дунсіху «чаем на кожны дзень» (口粮茶). Потым гаспадарка прыйшла ў заняпад, сад амаль закінулі; адраджэнне пачалося ў 2018 годзе.
- 2020. 10 ліпеня чай прайшоў правінцыйную экспертызу якасці, 8 снежня — прыёмку экспертнай групы Міністэрства сельскай гаспадаркі.
- 2021. 4 чэрвеня Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў зарэгістравала імя як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, нумар AGI03367. 9 снежня дэпартамент камерцыі Хубэя прызнаў брэнд фабрыкі «старой маркай Хубэя» (湖北老字号).
- Спадчына. Тэхналогія байцюаньскага чаю ўнесена ў раённы спіс нематэрыяльнай спадчыны; год у знойдзеных крыніцах не названы.
- 2025. Аб’явай № 640 Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала імя прадуктам з геаграфічным указаннем. Уханьскае ўпраўленне рынкавага нагляду тлумачыць гэта пераносам ранейшых сельскагаспадарчых указанняў у адзіную сістэму, пачатым у 2024 годзе.
- Назва: «Байцюань» (柏泉) — «кіпарысавая крыніца»: уханьскія матэрыялы тлумачаць імя як крыніцу пад кіпарысамі.
- Культурнае значэнне: Паводле матэрыялаў вытворцы, у 2019 годзе гэта быў адзіны ўханьскі чайны брэнд у вёсцы ўдзельнікаў Сусветных вайсковых гульняў; публікацыя таго ж года называе сярод пастаўшчыкоў Гульняў і чай Чэнлоўчжай — звесткі разыходзяцца. Па даведніку, у 2021 годзе чай увайшоў у «дзясятку добрых чаёў Хубэя» (湖北十大好茶).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Тут крыніцы разыходзяцца. Уханьскія матэрыялы 2023 года: папуляцыя старога лунцзіна (群体种老龙井), прывезеная з Ханчжоу ў 1960-х, узрост кустоў 40–60 гадоў; музейная старонка называе іх дробналістымі. Патрабаванні ўказання 2025 года: мясцовыя сарты з абноўленых старых садоў або сарты, якія прайшлі дзяржаўную рэгістрацыю, перш за ўсё Эча № 1 (鄂茶1号).
- Сыравіна: Адна пупышка з адным лістом або адна пупышка з двума лістамі.
- Час збору: Да свята Цынмін (明前). Патрабаванні прадпісваюць збіраць па сартах, асобна ранняспелыя, раннія і сярэднія.
- Выхад: Паводле апісання вытворцы, на цзінь сухога чаю ідзе каля шасцідзесяці тысяч пупышак. Гэта не нарматыў.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Край Цзянханьскай раўніны: па музейнай старонцы, на поўнач ад Байцюаня — узгорыстыя лясы, на поўдзень — азёры і пойма ракі Фухэ.
- Сад: Каля 600 му каля ўзгорка Юйпіншань.
- Клімат: Паводле апісанняў — сонечна, з дастатковымі дажджамі; даведнік называе каля 1107 мм ападкаў за год.
- Рэльеф: Паводле патрабаванняў указання — шырокі і спадзісты, сонечны, без забруджвання ад горных работ.
- Глебы: Паводле патрабаванняў указання — пераважна чырваназёмы (红壤), pH 5,7–6,5; у сярэднім арганічнага рэчыва 43,48 г/кг, шчолачнагідралізуемага азоту 109,54 мг/кг, рухомага фосфару 16,32 мг/кг, рухомага калію 123,88 мг/кг.
- Агратэхніка: Двухрадковая пасадка, 2500–3000 кустоў на му; лёгкая абрэзка кожны год, глыбокая — раз на 3–5 гадоў.
- Вышыня: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
- Каардынаты, у якія цяжка паверыць: Рамка ў запісе ахоплівае пяць вуглавых секунд па даўгаце і сем па шыраце. На шыраце Уханя гэта прыкладна 133 на 216 метраў — менш за тры гектары. Адзін толькі сад фабрыкі, 600 му, — каля сарака гектараў, а зона апісаная праз тры вытворчыя брыгады. Магчымых тлумачэнняў два: у запісе як дыяпазон аформленыя каардынаты аднаго пункта або ў мінутах памылка друку. Выбраць паміж імі па даступных крыніцах нельга; пры працы з гэтым імем каардынаты трэба звяраць па першакрыніцы.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Уханьскае ўпраўленне сельскай гаспадаркі апісвае базавую схему так:
- Завяльванне (摊青, tānqīng): 4–6 гадзін, пакуль ліст, сціснуты ў жмені, не трымае ком.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): У жалезным катле пры 160–220 °C, закладка каля 200 г, 10–15 хвілін, да вільготнасці каля 55 %. Ліст пасля дажджу або расы смажаць на 10–15 °C гарачэй.
- Адлежка (回潮, huícháo): 1–2 гадзіны ў прахалодзе.
- Даводка ў катле (辉锅, huīguō): На слабым агні рукамі прыціскаюць, штурхаюць, захопліваюць, ціснуць і расціраюць ліст (扣、推、抓、压、磨), пакуль ён не стане плоскім і сухім. Паводле слоў вытворцы, менавіта тут нараджаюцца бабовы і каштанавы тоны.
Музейная старонка пералічвае больш дробны ланцужок з дванаццаці аперацый — з астываннем, выраўноўваннем і прасаваннем ліста, прагрэвам для водару і халодным захоўваннем — і называе працу ў асноўным ручной. Фіксацыю вядуць да мяккага ліста з праступілым бабовым пахам: «рука не адрываецца ад чаю, чай — ад катла».
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне па патрабаваннях указання 2025 года; чай пераважна плоскі.
- Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі, тонкі і шчыльны, гладкі і прамы, ізумрудна-зялёны (扁平、细紧、光直，色泽翠绿).
- Водар сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Чысты, стойкі (清香持久). Ва ўханьскім апісанні 2023 года — пераважна каштанавы (栗香居多), з бабовым тонам.
- Смак: Свежы, асвяжальны, са салодкім паслясмакам (鲜爽回甘); уханьскае апісанне — насычана-мяккі і асвяжальны (浓醇爽口).
- Колер настою: Далікатна-зялёны, яркі (嫩绿明亮). Уханьскае апісанне 2023 года і даведнік пішуць «жоўта-зялёны» (黄绿亮) — крыніцы разыходзяцца.
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёнае, яркае, роўнае (嫩绿明亮、匀齐); ва ўханьскім апісанні — жоўта-зялёнае (黄绿明亮).
7. Хімічны Склад
Патрабаванні ўказання 2025 года: водарастваральных экстрактыўных рэчываў не менш за 35 %, свабодных амінакіслот не менш за 2,8 %, поліфенолаў не менш за 17 %, вільготнасць не большая за 5 %.
8. Заварванне
Практыка класа для плоскага зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Вытворца сам уключае халоднае захоўванне ў ланцужок работ. Лепш выпіць на працягу года.
10. Кошт і Падробкі
Дадзеных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак сельскагаспадарчага ўказання AGI03367 або знак прадукта з геаграфічным указаннем.
- Правяраць, што вытворца з раёна Дунсіху.
- Ліст — плоскі, тонкі, прамы, ізумрудны; настой — яркі, зялёны з жаўцізной або без.
11. Цікавыя Факты
- У той жа аб’яве 2025 года статус прадукта з геаграфічным указаннем атрымалі яшчэ два уханьскія чаі, абодва з раёна Цзянся, — Цзянся Біфан (江夏碧舫) і Цзянся Гуанмін Ча (江夏光明茶).
- Брыгады Хунсін і Хунгуан, праз якія апісаная зона аховы, згаданыя і ў гісторыі закладкі садоў 1960-х.
- Смажаць уручную па правіле «рука не адрываецца ад чаю, чай — ад катла», і ручная тэхналогія ўнесена ў раённы спіс нематэрыяльнай спадчыны.
12. Параўнанне з роднаснымі чаямі
- Сіху Лунцзін (西湖龙井): Радзіма кустоў старога саду і ўзор тэхналогіі, на які спасылаецца вытворца: плоскі ліст, каштанавы тон. Байцюань — плоскі чай на хубэйскай раўніне.
- Санься Лунцзін (三峡龙井): Хубэйскі чай лунцзінавага тыпу з раёна Трох цяснін; горны, у адрозненне ад раўніннага Байцюаня.
- Дэнцунь Люйча (邓村绿茶): Хубэйскі зялёны чай з геаграфічным указаннем з высакагор’я Ічана — для кантрасту з чаем гарадской ускраіны.
У заключэнне:
Байцюань Люйча — плоскі зялёны чай на ўскраіне Уханя: сад каля ўзгорка Юйпіншань з 1960-х, ханчжоўскія кусты лунцзіна побач з сортам Эча № 1, ручная даводка ў распаленым катле, ізумрудны ліст і стойкі водар. У яго доўгая гісторыя ў дакументах 1960–1980-х, храмавае паданне і дзве аховы — сельскагаспадарчае ўказанне 2021 года і статус прадукта з геаграфічным указаннем 2025 года. Слабых месцаў два: каардынаты зоны ў запісе і разыходжанне апісанняў — патрабаванні 2025 года называюць настой далікатна-зялёным, мясцовыя тэксты — жоўта-зялёным з каштанавым тонам.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»