Вэньсянь Люйча (Wénxiàn lǜchá, 文县绿茶) — зялёны чай павета Вэньсянь (文县) гарадской акругі Луннань на поўдні правінцыі Ганьсу, у адзіным чайным куточку гэтай паўночна-заходняй правінцыі. Паводле павятовай газеты, сады ляжаць у гарах на вышыні 600–1560 м па краі запаведніка Байшуйцзян, у аблоках і туманах. Патрабаванні аховы ведаюць дзве формы: плоскую — ізумрудную, з чыстым высокім водарам, — і скручаную. Імя ахоўваецца двойчы: як прадукт з геаграфічным указаннем з 2013 года і як геаграфічны сертыфікацыйны знак з 2024 года — першы такі знак павета.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас названы ў найменні; патрабаванні аховы апісваюць зялёную апрацоўку.
- Катэгорыя: Павятовы горны зялёны чай паўднёвага Ганьсу; прадукт з геаграфічным указаннем (2013) і геаграфічны сертыфікацыйны знак (2024).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Ганьсу (甘肃, Gānsù), гарадская акруга Луннань (陇南, Lǒngnán), павет Вэньсянь (文县, Wénxiàn).
- Зона прадукта з геаграфічным указаннем: Паводле абвяшчэння 2013 года — чатыры адзінкі павета: пасёлак Бікоу (碧口镇) і воласці Чжунмяо (中庙乡), Фаньба (范坝乡) і Люцзяпін (刘家坪乡).
- Зона сертыфікацыйнага знака: Паводле паведамлення пра папярэдняе ўхваленне (студзень 2024 года) — тры пасёлкі і дзве воласці: Бікоу (碧口镇), Чжунмяо (中庙镇), Фаньба (范坝镇), Юйлэй (玉垒乡) і Люцзяпін (刘家坪乡). Зона знака шырэйшая на воласць Юйлэй; Чжунмяо і Фаньба ў ёй ужо пасёлкі, а не воласці.
- Геаграфічныя каардынаты: Паводле таго ж паведамлення — 104°16′–105°27′ у. д., 32°35′–33°20′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- 2013. Абвяшчэннем Галоўнага ўпраўлення па кантролі якасці (质检总局) № 128 ад 24 верасня Вэньсянь Люйча ўзяты пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем, з дададзенымі патрабаваннямі да якасці.
- 2023. Паводле «Чжунго сіньвэнь», пасёлак Бікоу паведамляў, што завяршыў для «文县绿茶» сертыфікацыю геаграфічнага ўказання, арганічную і «зялёную».
- 2024. У студзені заяўка на геаграфічны сертыфікацыйны знак прайшла папярэдняе ўхваленне: 1871-ы выпуск «Бюлетэня таварных знакаў», заяўнік — павятовы цэнтр развіцця чайнай галіны (文县茶叶产业开发服务中心). 8 мая, паводле «Луннань жыбаа», сайт таварных знакаў CNIPA абвясціў пра рэгістрацыю. Даведнік называе нумар знака 68117279; з рэестрам я яго не зверыў.
- 2025. Абвяшчэннем CNIPA № 642 прадпрыемства дапушчана да спецыяльнага знака геаграфічнага ўказання для прадукта «文县绿茶».
- Назва: «Вэньсянь» (文县) — «павет Вэнь», імя павета; «люйча» (绿茶) — зялёны чай.
- Культурнае значэнне: Паводле «Чжунго сіньвэнь», Луннань — адзіны раён Ганьсу, які цалкам ляжыць у басейне Янцзы («陇上江南» — «Цзяннань на зямлі Лун»); паветы Вэньсянь і Кансянь і раён Уду — адзінае месца ў правінцыі, дзе вырабляюць чай. Паводле «Луннань жыбаа» (2024), у галоўных чайных мясцінах павета чай дае больш за 75 % даходу сялян.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Патрабаванні аховы 2013 года называюць клонавыя сарты Іншуан (迎霜, Yíngshuāng) і Фудзін Дабайча (福鼎大白茶, Fúdǐng dàbáichá) і насенныя — Сіньян (信阳种), Цзюкэн (鸠坑种), Ісін (宜兴种) і іншыя. Паводле «Чжунго сіньвэнь» (2023), у Бікоу абнаўлялі сады і завезлі з Чжэцзяна і іншых месцаў Лунцзін 43 (龙井43号), Чжунча 108 (中茶108), Хуанцзінь Я (黄金芽), Уню Цзаа (乌牛早), Лунцзін Чан’е (龙井长叶) і Чжунхуан 1 (中黄1号).
- Збор: Паводле таго ж паведамлення, у Луннані збіраюць каля свята Цынмін (清明, qīngmíng), у пачатку красавіка, і ў той жа дзень пачынаюць апрацоўку.
- Стандарт збору: Паводле патрабаванняў, для плоскага чаю вышэйшы сорт — адзіночныя пупышкі 1,5–2 см да Цынміна, першы — пупышка з лістом каля Цынміна, другі — пупышка з адным-двума лістамі да Гуюя (谷雨, gǔyǔ). Для скручанага — ад пупышкі з адным-двума лістамі да пупышкі з трыма. Збіраюць рукамі, не абрываючы жменяй.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паводле даведніка, Вэньсянь ляжыць на паўночнай мяжы кітайскага чаяводства, у чайным раёне Цзянбэй (江北茶区, Jiāngběi cháqū) на поўнач ад Янцзы. Бікоу стаіць на рацэ Байлунцзян (白龙江).
- Вышыня вырошчвання: Патрабаванні аховы — 600–1600 м. Паводле «Луннань жыбаа» (2024), сады ляжаць на 600–1560 м, у гарах па краі запаведніка Байшуйцзян (白水江自然保护区).
- Клімат: Паводле той жа газеты — аблокі і туманы, шмат рассеянага святла; тутэйшы чай яна называе тыповым «высакагорным чаем аблокаў і туманаў» (高山云雾茶).
- Глебы: Паводле патрабаванняў — жоўта-бурыя глебы (黄棕壤), pH 4,5–5,5, арганічнага рэчыва не менш за 1 %.
- Маштаб: Паводле даных газеты, у павеце 102 тыс. му прыдатных для чаю зямель, 100 тыс. му пасадак, 70 тыс. му пладаносных садоў; чаканая выпрацоўка — больш за 600 т у год, кошт прадукцыі — 250 млн юаняў. Гэта ўвесь чай павета, а не толькі прадукцыя пад знакам.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы 2013 года даюць дзве схемы:
- Плоскі чай: сартаванне свежага ліста → раскладка (摊青, tānqīng) → фіксацыя (杀青, shāqīng) → выпростванне (理条, lǐtiáo) → наданне плоскай формы (压扁, yābiǎn) → сушка.
- Скручаны чай: сартаванне → раскладка → фіксацыя → скручванне (揉捻, róuniǎn) → разбіванне камякоў (解块, jiěkuài) → выпростванне → фармоўка → сушка → «падняцце водару» (提香, tíxiāng).
Параметры з патрабаванняў: раскладка 6–8 гадзін слоем не таўсцейшым за 5 см, страта вільгаці 15–20 %. Фіксацыя — спачатку на высокім жары, потым ніжэй; далікатны ліст фіксуюць мацней, грубы — слабей (嫩叶老杀，老叶嫩杀). Плоскі чай сушаць у катле пры 70–80 °C. Далікатны ліст скручваюць лёгка і астылым, грубы — даўжэй і цёплым.
«Чжунго сіньвэнь» (2023) пералічвае мясцовыя крокі інакш: раскладка, фіксацыя, «зварот вільгаці» (回潮), прасейванне, выдаленне ворса і фінальнае абсмажванне ў катле (辉锅). Сярод прадуктаў Бікоу агенцтва называе плоскі «лунцзін», «高原扁» — «высакагорны плоскі» — і чырвоны чай.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Ніжэй — патрабаванні аховы 2013 года; у дужках — іх фармулёўкі.
- Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі — плоскі і прамы, ізумрудна-зялёны, алейна-бліскучы (外形扁平挺直，色泽翠绿油润). Скручаны — тонкія шчыльныя закручаныя палоскі, ад ізумруднага да цёмна-зялёнага.
- Водар сухога ліста: Даных у знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Плоскі — чысты і высокі (香气清高); скручаны — высокі, ад далікатна-каштанавага да даволі чыстага.
- Смак: Плоскі — салодкі і мяккі, свежы і бадзёры (滋味甘醇、鲜爽); скручаны — мяккі (醇).
- Колер настою: Плоскі — далікатна-зялёны, яркі (汤色嫩绿明亮); скручаны — ад далікатна-зялёнага яркага да жоўта-зялёнага.
- Чайнае дно (завараны ліст): Плоскі — тонкае, далікатнае і яркае (叶底细嫩明亮); скручаны — ад далікатна-зялёнага яркага да жоўта-зялёнага.
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічныя нормы з патрабаванняў аховы: вільгаць — не больш за 7,0 %, агульны попел — не больш за 6,5 %, водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы — не менш за 38,0 %, чайныя поліфенолы — не менш за 22,0 %, сырая клятчатка — не больш за 16,0 %, дробязь — не больш за 2,0 %.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань — у шкле відаць, як раскрываецца плоскі ліст.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Кошт і Падробкі
Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання або сертыфікацыйны знак «文县绿茶».
- Правяраць, што вытворца з пасёлкаў і валасцей зоны: Бікоу, Чжунмяо, Фаньба, Люцзяпін, для знака — яшчэ Юйлэй.
- Плоскі ліст — прамы і ізумрудны, настой — далікатна-зялёны і яркі, водар — чысты і высокі.
- Мясцовы плоскі чай завуць «лунцзінам»; гэта чай Ганьсу, а не Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井).
11. Цікавыя Факты
- Сертыфікацыйны знак 2024 года — першы такі знак павета Вэньсянь, піша «Луннань жыбаа».
- Зоны двух рэжымаў аховы не супадаюць: знак захоплівае воласць Юйлэй, якой няма ў зоне прадукта 2013 года.
12. Параўнанне з суседнімі чаямі паўднёвага Ганьсу
- Луннань Люйча (陇南绿茶): Акружное імя з зонаю з 13 валасцей і пасёлкаў двух паветаў і аднаго раёна; чатыры з іх — Бікоу, Чжунмяо, Фаньба і Люцзяпін — тыя самыя, што ў зоне прадукта Вэньсянь Люйча. Вэньсянь Люйча — павятовае імя ўнутры гэтага парасона.
- Луншэнь Ча (龙神茶) і Бікоу Лунцзін (碧口龙井): Апісаныя ў корпусе чаі паўднёвага Ганьсу з садамі вакол Бікоу — скручаны і плоскі.
- Ханьчжун Сянь Хаа (汉中仙毫): Зялёны чай суседняй правінцыі Шэньсі.
У заключэнне:
Вэньсянь Люйча — павятовы зялёны чай адзінага чайнага куточка Ганьсу: горы каля запаведніка Байшуйцзян, збор каля Цынміна, плоскі ізумрудны ліст з чыстым высокім водарам або скручаны з каштанавай нотай. Патрабаванні 2013 года задаюць сарты, вышыню, глебы, збор, апрацоўку і фізіка-хімічныя нормы. Два рэжымы аховы даюць крыху розныя зоны, а над імем стаіць акружное Луннань Люйча.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»