Tīngxī lánxiāng chá

Тынсі Ланьсян Ча (Tīngxī lánxiāng chá, 汀溪兰香茶) — зялёны чай чатырох вёсак воласці Тынсі (汀溪乡) павета Цзін (泾县) гарадской акругі Сюаньчэн на поўдні правінцыі Аньхой, у апісальным перакладзе «архідэйны водар Тынсі». Патрабаванні прадукту з геаграфічным указаннем называюць дзве яго тыповыя прыкметы: форму лязоў вышывальных нажніц (绣剪形) і архідэйны водар. Імя ахоўваецца сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем з 2017 года і прызнаннем прадукту з геаграфічным указаннем з 2025 года. Гэта асобны прадукт, а не сінонім Цзінсянь Ланьсян Ча: у таго зона ў 46 вёсак, і чатыры вёскі Тынсі Ланьсяна ўваходзяць у яе.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Даведнік называе яго знакамітым зялёным чаем класа прагрэўных «вострых» чаёў (烘青尖茶类名优绿茶, hōngqīng jiānchá); тэхналогія паводле патрабаванняў — зялёная (раздзел 5).
Катэгорыя: «Востры» чай павета Цзін; прадукт з геаграфічным указаннем.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Аньхой (安徽, Ānhuī), гарадская акруга Сюаньчэн (宣城, Xuānchéng), павет Цзін (泾县, Jīngxiàn), воласць Тынсі (汀溪, Tīngxī).
Зона аховы: Чатыры вёскі воласці Тынсі — Дананькэн (大南坑村), Хунсін (红星村), Хунлін (红岭村) і Гаошань (高山村). Заяўнік — Чайная асацыяцыя павета Цзін (泾县茶业协会). Версія адной камерцыйнай старонкі, што чай робяць ва ўсім павеце, дакументам не пацвярджаецца.
Геаграфічныя каардынаты: 30°28′40″–30°38′19″ пн. ш., 118°33′51″–118°40′12″ у. д. (межы зоны аховы).

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Перадгісторыя. Паводле даведнікаў, «востры» чай (尖茶, jiānchá) — традыцыйны тавар павета. Датыроўкі разыходзяцца: адны тэксты называюць «Байюнь Ланьпянь» (白云兰片) чаем эпох Тан і Сун, другі даведнік піша, што пры Тан тут рабілі «Байюнь Ча» (白云茶), а імя «Байюнь Ланьпянь» прыводзіць па творы «白云茶赋» эпохі Кансі (康熙) дынастыі Цын.
- Канец Цын. «Вострыя» чаі Тынсі і Айміня (爱民) прадавалі ў гарадах па Янцзы і партыямі вывозілі ў Паўднёва-Усходнюю Азію, ад чаго іх звалі «заморскім вострым чаем» (洋尖, yángjiān).
- Стварэнне. Паводле даведнікаў, чай зрабілі на аснове ранейшага «вострага» чаю вышэйшага сорту пад кіраўніцтвам прафесара Чэнь Чуаня (陈椽): збор паднялі да пупышкі з адным лістом, форму давялі да лязоў нажніц, а імя далі з аглядкай на архідэйны «Байюнь Ланьпянь». Іншы даведнік называе асновай мясцовы «Тынсі Тыкуй» (汀溪提魁). Года стварэння крыніцы не называюць.
- 2013–2014 гады. Паводле паведамлення ўрада павета, чай два гады запар уваходзіў у правінцыйную дзясятку чайных брэндаў, самых любімых чытачамі, — адзіны з чаёў Сюаньчэна.
- 2015 год. Бюро тэхнічнага нагляду за якасцю правінцыі Аньхой (安徽省质量技术监督局) зацвердзіла 14 ліпеня мясцовы стандарт DB34/T 2413-2015 «Тэхнічны рэгламент вытворчасці Тынсі Ланьсян Ча» (汀溪兰香茶生产技术规程); у дзеянне ён уведзены 14 жніўня 2015 года.
- 20 красавіка 2017 года. Міністэрства сельскай гаспадаркі КНР зарэгістравала «汀溪兰香茶» як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем.
- 2019 год. У Тынсі прайшло восьмае свята збору «泾县（汀溪）兰香茶».
- 20 мая 2020 года. Паводле даведніка, чай унесены ў агульнадзяржаўны пералік «全国名特优新农产品».
- 9 чэрвеня 2025 года. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) аб’явай № 632 прызнала яго прадуктам з геаграфічным указаннем — асобна ад Цзінсянь Ланьсян Ча, прызнанага той самай аб’явай.
Назва: «Тынсі» (汀溪) — імя воласці; «ланьсян» (兰香) — «архідэйны водар»; «ча» (茶) — чай.
Культурнае значэнне: Урад Сюаньчэна называе Тынсі радзімай гэтага чаю і «воласцю знакамітых чаёў» акругі, а сам чай — арганічным зялёным чаем ручной выпрацоўкі. Свята збору прасоўвае агульны павятовы брэнд «泾县兰香».

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сарты: Патрабаванні называюць добрыя сарты накшталт «Ланьсян № 1» (兰香一号, Lánxiāng yī hào). Паводле даведніка асацыяцыі сельскагаспадарчых тэхналогій у пераказе, гэта мясцовая папуляцыя (当地群体种) і адабраныя з яе лініі; лісты з фіялетавым адценнем не бяруць.
Стандарт збору: Пупышка з адным толькі пачаўшым раскрывацца лістом (一芽一叶初展); ліст адломваюць рухам рукі ўверх (提手采).
Час збору: Паводле патрабаванняў збор адкрываюць у перыяд з апошняй дэкады сакавіка да свята Цынмін (清明). Адна навучальная публікацыя піша пра збор паміж Цынмінам і Гуюем (谷雨); чым тлумачыцца разыходжанне, у крыніцах не сказана.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Горы поўдня Аньхоя.
Клімат: Паўночны субтрапічны мусонны, вільготны. Даведнік прыводзіць для Тынсі 15,7 °C у сярэднім за год, 246 бязмарозных дзён, 1932,4 гадзіны сонца і 1536,7 мм ападкаў; у яснае надвор’е раніцай і ўвечары тут туман, у непагадзь горы ў аблоках.
Глебы: Паводле патрабаванняў — добрай структуры, пясчаністыя, добра праныкальныя, з тоўстым гумусавым слоем; арганічнага рэчыва 2–6 %, pH 5,0–6,0.
Догляд: Пры рыхленні ўносяць перапрэлую арганіку — кампост, макуха, гной.
Вышыня вырошчвання: Даных у знойдзеных крыніцах няма.
Маштаб: Даведнік мясцовых прадуктаў называе 400 га садоў і 80 т выпрацоўкі; год гэтых лічбаў не пазначаны, да чаго адносіцца плошча, не ясна.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Патрабаванні прадукту з геаграфічным указаннем задаюць такі ланцужок:

Завяльванне свежага ліста (摊放, tānfàng).
Фіксацыя (杀青, shāqīng): Нагрэў спыняе акісленне.
Фармоўка (做形, zuòxíng): Выраўноўванне (理条, lǐtiáo) і лёгкае прыцісканне — адсюль прамая плоская форма.
Першая сушка (初烘, chūhōng).
Ахалоджванне (摊凉, tānliáng).
Пераборка (捡剔, jiǎntī).
Дасушка (复烘, fùhōng).
Упакоўка.

Вытворчасць апісвае і правінцыйны тэхнічны рэгламент DB34/T 2413-2015 (раздзел 2). Тэксту рэгламенту ў знойдзеных крыніцах няма, таму яго патрабаванні тут не прыводзяцца.

Тэмператур і часу аперацый у знойдзеных крыніцах няма. Адно камерцыйнае апісанне піша пра сушку на вугалях да вільготнасці 5 % і ніжэй; патрабаванні дапускаюць да 7 %.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле патрабаванняў прадукту з геаграфічным указаннем.

Вонкавы выгляд сухога ліста: Форма лязоў вышывальных нажніц, прамая і распраўленая, ізумрудна-зялёная, з прыкметным ворсам (绣剪形，平直舒展，翠绿显毫).
Водар сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Чысты і высокі, з відавочным архідэйным водарам (香气清高显兰花香).
Смак: Свежы і мяккі, з салодкім вяртаннем (滋味鲜醇回甘).
Колер настою: Чысты, празрысты і яркі (汤色清澈明亮); даведнікі ўдакладняюць — пяшчотна-зялёны.
Чайнае дно (завараны ліст): Мясістае і пяшчотнае, лісты раскрываюцца кветкай, зялёныя і бліскучыя (叶底肥嫩成朵绿亮).

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічныя патрабаванні прадукту з геаграфічным указаннем:

Паказчык	Норма
Вільготнасць	не больш за 7,0 %
Пыл	не больш за 0,5 %
Агульная зола	не больш за 6,5 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 37,0 %
Клятчатка	не больш за 14,0 %

Патрабаванні сельскагаспадарчага ўказання адсылалі па фізіка-хімічных паказчыках і сартнасці да правінцыйнага стандарту DB34/T 1582 «Прадукт з геаграфічным указаннем Тынсі Ланьсян Ча»; яго тэксту ў знойдзеных крыніцах няма. Даных аб поліфенолах, амінакіслотах і кафеіне ў знойдзеных крыніцах таксама няма.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуда: Шкляны стакан або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуду.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы траціну настою.
5. Даліць ваду.
6. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай непразрыстай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і чужых пахаў. Архідэйны водар сыходзіць першым, таму чай лепш выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

Даных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць адмысловы знак геаграфічнага ўказання «汀溪兰香茶»: права на яго зацвярджае CNIPA, спіс дапушчаных публікуецца.
- Правяраць, што чай з чатырох вёсак воласці Тынсі.
- Ліст — прамы, плоскі, у форме нажніц, з ворсам; не скручаны і не шарыкам.

11. Цікавыя Факты

Папулярныя тэксты тлумачаць архідэйны водар дзікімі архідэямі, якія вясной цвітуць на схілах, — гэта народнае тлумачэнне, а не даныя аналізу.
Усе чатыры вёскі Тынсі Ланьсяна ўваходзяць у 46-вёскавую зону Цзінсянь Ланьсян Ча; абодва імёны прызнаны адной аб’явай па заяўцы адной асацыяцыі.
Нормы двух суседзяў адрозніваюцца: у Тынсі Ланьсяна збор адкрываюць з канца сакавіка да Цынміна, пылу дапускаецца да 0,5 %, экстрактыўных рэчываў трэба не менш за 37 %; у Цзінсянь Ланьсяна збор адкрываюць з канца сакавіка да Гуюя, крошак і пылу дапускаецца да 6 %, экстрактыўных рэчываў — ад 35 %.

12. Параўнанне з чаямі павета Цзін і суседзяў

Цзінсянь Ланьсян Ча (泾县兰香茶): Агульны архідэйны чай павета з той самай формай нажніц; зона шырэйшая і ўключае вёскі Тынсі Ланьсяна.
Цзінсянь Тэ Цзянь (泾县特尖): Прагрэўны «востры» зялёны чай таго самага павета з уласным імем.
Юнсі Хо Цын (涌溪火青): Зялёны чай павета, скачаны ў шчыльныя шарыкі.
Тайпін Хоу Куй (太平猴魁): Знакаміты аньхойскі «востры» чай, плоскі і буйналісты.

На заканчэнне:

Тынсі Ланьсян Ча — «востры» зялёны чай чатырох горных вёсак воласці Тынсі: прамы плоскі ліст у форме лязоў вышывальных нажніц, ізумрудны колер з ворсам, чысты высокі водар з архідэйнай нотай і свежы мяккі смак з салодкім вяртаннем. Ён вырас з старога павятовага «вострага» чаю і суседнічае з шырэйшым Цзінсянь Ланьсянам, але нормы ў яго свае — раней тэрмін адкрыцця збору і стражэйшы допуск па пыле.