Chìbì qīngzhuānchá

Чыбі Цынчжуаньча (Chìbì qīngzhuānchá, 赤壁青砖茶) — «чыбіская зялёная цэгла», прасаваны цёмны чай гарадскога павета Чыбі (赤壁, раней Пуцы, 蒲圻) на поўдні правінцыі Хубэй. Нягледзячы на знак 青 («зялёны, сіне-зялёны») у імені, паводле даведкі сельскагаспадарчага ўпраўлення Чыбі гэта цёмны чай (黑茶), чай постферментацыі: грубы паўфабрыкат lǎoqīngchá (老青茶) вытрымліваюць у вільготнай кучы, прапарваюць і прэсуюць. Радзімай называюць пасёлак Янлоудун (羊楼洞, Yánglóudòng), адкуль пачынаўся Вялікі чайны шлях у Манголію і Расію. Імя — геаграфічны сертыфікацыйны знак з 2015 года; у 2020 годзе яно ўвайшло ў другі спіс пагаднення Кітая і ЕС аб геаграфічных указаннях.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Цёмны чай (黑茶, hēichá), прасаваны (紧压茶, jǐnyāchá) — так клас названы ў даведцы ўпраўлення.
Катэгорыя: Хубэйскі цагляны чай; геаграфічны сертыфікацыйны знак.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Сяньнін (咸宁, Xiánníng), гарадскі павет Чыбі; гістарычны цэнтр — пасёлак Янлоудун.
Зона: У даведцы ўпраўлення зонай аховы названы гарадскі павет Чыбі. Сыравіна шырэйшая за павет: паводле адміністрацыі, lǎoqīngchá робяць таксама ў Туншані, Чун’яне, Тунчэне і Сяньані і звозяць у Чыбі для прасоўкі.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя (паводле даведкі адміністрацыі Чыбі, калі не сказана іншае):
- Тан — Мін. Са спасылкай на «Вялікі слоўнік кітайскага чаю» даведка піша, што танскі «Эчжоу туаньхуан» (鄂州团黄) рабілі ў асноўным у Чыбі і Чун’яне. У гады Чуньсі (1174–1189) разгарнуўся памежны гандаль пуцыскім «пячорным чаем» (洞茶); у гады Юнлэ (1403–1424) пачалі рабіць «чай у капелюшных каробках» (帽盒茶, màohéchá) — папярэдніка цэглы.
- Цын. У 1728 годзе ў Янлоудуне абаснаваліся шаньсійскія купцы; у пачатку XIX стагоддзя «капелюшны» чай перарабілі ў цэглу са знакам «川», а першую машынную цэглу адміністрацыя датуе 1861 годам.
- XX стагоддзе. У 1930-я гады, з японскім уварваннем, гандаль рэзка ўпаў. У ліпені 1949 года чайныя дамы аб’ядналі ў Янлоудунскую фабрыку цаглянага чаю; з 1949 па 1983 год чай закуплялі і прадавалі па плане. У 1983 годзе «川» зарэгістраваны як таварны знак цынчжуаня фабрыкі Чжааляцяа (赵李桥), у 1993-м атрымаў званне «кітайскай старой маркі» (中华老字号).
- 2011. Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне ўзяло пад ахову прадукт з указаннем «羊楼洞砖茶» — янлоудунскі цагляны чай.
- 2014. Сістэма культуры цаглянага чаю Янлоудуна прызнана важнай сельскагаспадарчай спадчынай Кітая, тэхналогія Чжааляцяа — дзяржаўнай нематэрыяльнай спадчынай.
- 2015. У сакавіку гарадская газета паведаміла, што чай прайшоў фармальную экспертызу галоўнага ўпраўлення па якасці, і назвала яго ахоўным прадуктам. Фармальная экспертыза — толькі першы крок, а даведка горада прадуктам з указаннем па гэтай лініі называе толькі «羊楼洞砖茶». У тым жа годзе, паводле даведкі, «赤壁青砖茶» прызнаны сертыфікацыйным знакам.
- 2020. Імя ўвайшло ў другі спіс пагаднення Кітая і ЕС — 175 імёнаў з кожнага боку, ахову якіх пагадненне абяцае на працягу чатырох гадоў пасля ўступлення ў сілу. Ці адбылася ахова ў ЕС, у крыніцах не сказана.
- 2022. Тэхналогія цаглянага чаю Чжааляцяа ўвайшла ў спіс нематэрыяльнай спадчыны ЮНЕСКА ў складзе элемента аб традыцыйнай апрацоўцы чаю ў Кітаі.
Назва: 青砖 (qīngzhuān) — «зялёная цэгла»; сыравіну завуць «старым зялёным чаем» (老青茶), а колер цэглы даведка і стандарт апісваюць як сіне-буры (青褐).
Знак «川». Паводле даведкі, яго першымі ставілі найбуйнейшыя чайныя дамы Янлоудуна «Саньюйчуань» (三玉川) і «Цзюйшэнчуань» (巨盛川), якія гандлявалі з найбуйнейшай фірмай Унутранай Манголіі Дашэнкуй (大盛魁): качэўнікі не чыталі іерогліфаў, а тры рысы можна намацаць трыма пальцамі. Паводле народнай версіі, гэта тры крыніцы пасёлка, якія цякуць «як рака».

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: Паводле даведкі ўпраўлення, лепшую сыравіну дае мясцовы сорт «энаньскі дунцын» (鄂南冬青种, Ènán dōngqīng zhǒng); у новыя сады ўведзены 鄂茶1号, 中茶108, 中茶302 і 槠叶齐.
Стандарт збору: Паўадранёвелыя парасткі бягучага сезона; прыкмета спеласці — «зялёны ліст, чырвонае сцябло» (绿叶红梗); паводле ўрадавага акаўнта на платформе «Пэнпай» (2021), звычайна пупышка і пяць-шэсць лістоў. Паводле даведкі, ліст для вонкавых слаёў (面茶) — тры больш мясістыя лісты пры спячай пупышцы, для начыння (里茶) — чацвёрты–шосты ліст; збор ідзе зрэзкай (割).

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Паўднёвы край Цзянханьскай раўніны.
Клімат: Паводле даведкі — субтрапічны марскі мусонны, цёплы і вільготны. Ападкаў 1571 мм за год, з іх 51,5 % — у маі–жніўні; сярэдняя гадавая тэмпература 16,9 °C, безмарозны перыяд 247–261 дзень.
Глебы: Слабакіслыя жоўта-бурыя, слой большы за 100 см, арганічнага рэчыва больш за 1,5 %, pH 4,5–6,5.
Плошча: Па горадзе — 165 тыс. му садоў усяго павета (2022).

5. Тэхналогія Вытворчасці

Даведка ўпраўлення апісвае сем стадый і 72 аперацыі:

Збор — зрэзкай, па прыкмеце «зялёны ліст, чырвонае сцябло».
Першасная апрацоўка. Паводле «Пэнпай»: астыванне (晾青), фіксацыя (杀青, shāqīng), скручванне, сушка на сонцы, паўторнае абсмажванне, другое скручванне і сушка — атрымліваецца lǎoqīngchá.
Вільготная куча і вытрымка (渥堆, wòduī). Партыя не меншая за 15 000 кг, ліст па сталасці сыравіны збрызгваюць вадой або ферментуюць на ўласным соку, тэмпература кучы не ніжэйшая за 60 °C, перакладка не меншая за тры разы; пажаўцелы і пабурэлы ліст збіраюць у вялікую кучу і вытрымліваюць не менш за 180 дзён. Паводле «Пэнпай», кучавая стадыя доўжыцца ад шасці месяцаў да двух–пяці гадоў.
Паўторная апрацоўка (复制). Прасяванне, веянне і рэзка — «доўгае ў кароткае, грубае ў тонкае».
Прапарванне (蒸制) ліста вонкавых слаёў і начыння ў зададзенай прапорцыі.
Прасаванне (压制) у форме; цэгла астывае каля гадзіны.
Сушка (烘制) з павольным прагрэвам да вільготнасці не вышэйшай за 12 %.

Цэглу збіраюць з двух вонкавых слаёў і начыння.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле нацыянальнага стандарту GB/T 9833.9-2013 «Прасаваны чай. Частка 9: цынчжуань», агульнага для ўсёй зялёнай цэглы, і даведкі ўпраўлення Чыбі:

Вонкавы выгляд сухога ліста: Цэгла з гладкай паверхняй і роўнымі вугламі, шчыльная, сіне-бурая (青褐), з выразным адбіткам, без чорнай, белай і зялёнай цвілі.
Водар сухога ліста: Паводле даведкі, пры сухім удыханні — водар вытрымкі (陈香).
Водар настою: Чысты (香气纯正).
Смак: Мяккі (滋味醇和); даведка дадае салодкае вяртанне.
Колер настою: Аранжава-чырвоны (橙红); газета 2015 года пісала «чырвона-жоўты».
Чайнае дно (завараны ліст): Цёмна-бурае (暗褐).

У вытрыманай цэглы, паводле даведкі, паверхня чырвона-бурая, настой цёмна-чырвоны, у водары — вытрымка, фінік і дрэва.

7. Хімічны Склад

Стандарт GB/T 9833.9-2013 задае фізіка-хімічныя паказчыкі, але ў даступным тэксце табліца не чытаецца, таму лікаў тут няма.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма. Сайт адміністрацыі прыводзіць доўгі пералік аздараўленчых уласцівасцей; клінічнай праверкі ў знойдзеных крыніцах няма, і тут яны не паўтараюцца.

9. Заварванне

Практыка класа для цёмнага прасаванага чаю — паводле рэкамендацый упраўлення Чыбі.

Посуд: Тоўстасценны гліняны чайнік; можна варыць.
Тэмпература вады: 100 °C.
Прапорцыя: Каля 1 : 30 для высокагатунковай цэглы і 1 : 20 для грубай; звычайна 8–10 г, адламаных кавалачкам.
Працэс:
1. Першы заліў — прамыванне, яго зліваюць.
2. Настойваць 10–30 секунд.
3. Каля сямі заліваў.
Варка: Каля 10 г прамыць і таміць у кіпені на слабым агні каля 10 хвілін.

10. Захоўванне

Практыка класа, дапоўненая даведкай упраўлення: суха, цёмна, з ветраннем, без пахаў, пры 22–26 °C і адноснай вільготнасці ніжэйшай за 70 %; не ў поліэтылене і асобна ад іншых чаёў.

11. Кошт і Падробкі

Рознічных коштаў у знойдзеных крыніцах няма. Кошт брэнда горад, спасылаючыся на галіновую ацэнку, называе 4,364 млрд юаняў (2022) — гэта рэкламная ацэнка, а не кошт.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць сертыфікацыйны знак «赤壁青砖茶» і вытворцу з Чыбі.
- Памятаць, што «川» — таварны знак адной фабрыкі, а не знак паходжання; цынчжуань паводле агульнага стандарту робяць і за межамі Чыбі.
- Паводле даведкі: паверхня роўная, без тырчачых сцяблоў, расколін, цвілі і старонніх пахаў.

12. Цікавыя Факты

У 2014 годзе, паводле гарадской газеты, на Чыбі прыпадала амаль 35 % продажаў цаглянага чаю ў Кітаі.
Знак «川» чытаецца навобмацак — трыма пальцамі.

13. Параўнанне з іншымі цёмнымі чаямі

Хубэй Цын Чжуань (湖北青砖): Агляд хубэйскай зялёнай цэглы ў корпусе — узровень правінцыі і акругі Сяньнін.
Лаа Цын Ча (老青茶): Паўфабрыкат, з якога прэсуюць цэглу.
Сяньань Чжуаньча (咸安砖茶): Цагляны чай суседняга раёна той жа акругі — асобнае найменне са сваёй зонай.
Ліньсян Хэйча (临湘黑茶): Цёмны чай хунаньскага Ліньсяна, чыя сыравіна гістарычна таксама ішла ў Янлоудун.

У заключэнне:

Чыбі Цынчжуаньча — зялёная цэгла, якая насамрэч цёмны чай: грубы ліст з чырвоным сцяблом, доўгая вільготная куча, пар і прэс. Гісторыя звязвае яго з Янлоудунам і Вялікім чайным шляхам, а прававы бок патрабуе акуратнасці: прадуктам з указаннем горад называе янлоудунскую цэглу, а імя «赤壁青砖茶» ахоўваецца як сертыфікацыйны знак і стаіць у другім спісе пагаднення з Еўрасаюзам.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

GB/T 9833.9-2013

Геаграфічнае ўказанне

中欧协定附录V (中国注册)

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»