Сяньань Чжуаньча (Xián’ān zhuānchá, 咸安砖茶) — «сяньаньская цагляная гарбата», прасаваная цёмная гарбата раёна Сяньань (咸安区) гарадской акругі Сяньнін на поўдні правінцыі Хубэй. Яе робяць з паўфабрыката lǎoqīngchá (老青茶), які праходзіць вільготнае скучванне, і прасуюць у невялікія цвёрдыя цагліны. Гэта хубэйская традыцыя «зялёнай цагліны» (青砖茶). Паводле матэрыялу, апублікаванага на партале ўрада Сяньніна, вытворчасці больш за 400 гадоў. З 2015 года імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, а ў 2025 годзе гарбата прызнана прадуктам з геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Цёмная гарбата (黑茶, hēichá), прасаваная. Клас задае рэгламент аховы: паўфабрыкат пасля фіксацыі, скручвання і сонечнай сушкі праходзіць вільготнае скучванне (渥堆, wòduī) — прыкмета цёмнай гарбаты.
- Пастка імя: «青» у слове 青砖茶 (qīngzhuānchá) не азначае зялёнай гарбаты: цагліну прасуюць з паўфабрыката 老青茶 (lǎoqīngchá), а клас задае тэхналогія са скучваннем.
- Катэгорыя: Хубэйская «зялёная цагліна»; прадукт з геаграфічным указаннем.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Сяньнін (咸宁, Xiánníng), раён Сяньань (咸安, Xián’ān).
- Зона аховы: Сем пасёлкаў і валасцей раёна — Гуйхуа (桂花镇), Мацяа (马桥镇), Даму (大幕乡), Шуансіцяа (双溪桥镇), Хэшэнцяа (贺胜桥镇), Тынсыцяа (汀泗桥镇) і Хэнгоўцяа (横沟桥镇): 63 вёскі і адна дзяржаўная лясная гаспадарка, усяго 2000 га.
- Геаграфічныя каардынаты: 114°06′–114°43′ у. д. і 29°39′–30°02′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Правобразы. Паводле матэрыялу пра чыбіскую цагляную гарбату на сайце Хубэйскага правінцыйнага камітэта НПКСК (2023), правобраз 青砖茶 — сунская пласціністая гарбата (片茶), якую, паводле «Гісторыі Сун» (宋史), прапарвалі і фармавалі; пазней гандляры Янлоўдуна (羊楼洞) дзеля таннай далёкай перавозкі сталі прасаваць гарбату ў цыліндры (帽盒茶).
- 1368. Паводле рэестра нематэрыяльнай спадчыны, род Хэ (何) перасяліўся з Цзянсі (паводле матэрыялу НПКСК — з павета Сюшуй, 修水) у мясцовасць пад Сяньнінам (柏墩) і заняўся вырабам і продажам гарбаты; з таго часу рамяство перададзена праз дваццаць пакаленняў; рэестр называе гэты род заснавальнікам маркі Чаншэнчуань (长盛川). Яе тэхналогія з 2021 года — у дзяржаўным спісе нематэрыяльнай спадчыны як галіна тэхналогіі цёмнай гарбаты (заяўка пададзена ад Ічана, куды тэхналогія прыйшла з Сяньніна).
- Мін і Цын. Паводле матэрыялу «Сяньнін жыбаа» на сайце гарадскога ўрада (2020), сяньаньская цагляная гарбата «пачалася пры Мін, расквітнела пры Цын». Марка, якой крыніцы прадстаўляюць сяньаньскую цагліну, — «生甡川» (у даведніку і базе геаграфічных указанняў — «生川»); яе гісторыя, паводле той самай крыніцы, пачынаецца ў 1590 годзе, на 18-м годзе эры Ваньлі.
- 1911. Залаты медаль Панамскай міжнароднай выстаўкі — год паводле крыніцы, іншых пацверджанняў няма.
- 1927. Гарбата паказана як выраб першага гатунку на першай правінцыйнай выстаўцы айчынных тавараў Хубэя.
- 2015. Міністэрства сельскай гаспадаркі абвяшчэннем № 2314 ад 5 лістапада 2015 года зарэгістравала сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (запіс AGI01763). Трымальнік — Асацыяцыя арганічнай гарбаты раёна Сяньань (咸宁市咸安区有机茶产业协会).
- 2025. Абвяшчэнне Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA) № 640 прызнала гарбату прадуктам з геаграфічным указаннем; заяўнік — Чайная асацыяцыя раёна Сяньань (咸宁市咸安区茶叶协会).
- Разыходжанне ва ўзросце: Той самы гарадскі сайт у артыкуле 2010 года пра хубэйскі 青砖茶 піша пра «больш чым сто гадоў» вытворчасці ў раёне Сяньніна — супраць «больш за 400 гадоў» у матэрыяле 2020 года.
- Рынкі: Паводле матэрыялу 2020 года, гарбату маркі «生甡川» прадавалі ва Унутраную Манголію, Сіньцзян, Тыбет, на Паўночны Усход Кітая, у Манголію, Расію, Японію, Заходнюю Еўропу і Паўночную Амерыку.
- Культурнае значэнне: Раён будуе на імені грамадскі брэнд.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатункі / Культывары: Рэгламент называе асноўнымі 福鼎大白 (Fúdǐng dàbái), 白毫早 (Báiháozǎo), 碧香早 (Bìxiāngzǎo) і 鄂茶8号 (Èchá 8); як новы гатунак на развіццё саджаюць 黄金芽 (Huángjīnyá) — паводле рэгламенту, з высокім утрыманнем амінакіслот.
- Сыравіна двух відаў: Для абліцавальнай гарбаты (面茶, miànchá) — маладыя далікатныя лісты першай хвалі сезона са сцёбламі; для начыння (里茶, lǐchá) — спелыя, цалкам раскрытыя лісты таго самага сезона, у асноўным з чырвонымі сцёбламі.
- Збор: У чыстыя ветраныя бамбукавыя кошыкі; ліст без затрымкі вязуць на фабрыку.
- Догляд: Асноўнае арганічнае ўгнаенне ўносяць восенню на глыбіню ад 20 см: 200–250 кг макухі або таварнай арганікі альбо 1000–2000 кг гною на 667 м².
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэльеф: Пераход ад гор Муфу (幕阜山) да Цзянханьскай раўніны; найвышэйшы пункт — вяршыня Цзаабэйянь гары Даму, 954,1 м, узгоркі цэнтра і ўсходу — на 50–300 м.
- Глебы: Шэсць тыпаў, у асноўным нейтральныя або слабакіслыя, pH 5,5–7,5. Чырвоныя глебы (46,04 % плошчы) ляжаць на нізкагор’ях і ўзгорках на вышыні 50–800 м.
- Клімат: Субтрапічны мусонны вільготны; 1879,65 сонечнай гадзіны ў год (42 % магчымага), каля 150 дажджлівых дзён і 1531,4 мм ападкаў.
- Асяроддзе: Паводле рэгламенту, сады ляжаць у асяроддзі, блізкім да першастворанага, без прамысловых забруджванняў у радыусе пяці кіламетраў; прадукцыя павінна адпавядаць стандарту бясшкоднай гарбаты (无公害食品 茶叶, NY5244-2004).
- Плошча і выпрацоўка: Рэгламент — 10 000 му асноўных садоў і 5000 т (даведнік адносіць гэтыя лічбы да 2014 года); картка базы геаграфічных указанняў — каля 20 000 му і больш за 2000 т.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Рэгламент аховы задае два ланцужкі: lǎoqīngchá — свежы ліст → фіксацыя → скручванне → сонечная сушка; цагліна — lǎoqīngchá → скучванне → сартаванне → купаж → прасаванне → сушка.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): У барабане пры тэмпературы сценкі каля 350 °C каля хвіліны, пакуль ліст не размякчыцца.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): Гарачым, паводле схемы «слабы — моцны — слабы націск», 10–20 хвілін.
- Сонечная сушка (晒干, shàigān): Да вільготнасці каля 15 %.
- Скучванне (渥堆, wòduī): Сыравіну ўвільгатняюць да 28–36 % і складаюць па гатунках у кучы вышынёй каля 3 м. Праз 3–5 дзён куча разаграваецца прыкладна да 60 °C — яе перабіваюць; яшчэ праз 2–3 дні кучы аб’ядноўваюць у буйнейшыя, вышынёй каля 5 м, а калі яны зноў нагрэюцца прыкладна да 60 °C, праразаюць у іх вентыляцыйныя канавы. Усяго скучванне доўжыцца 20–30 дзён, да вільготнасці каля 12 %.
- Сартаванне і купаж (复制、拼配, fùzhì, pīnpèi): Сыравіну рэжуць, прасейваюць, чысцяць ад прымешак і змешваюць гатункі ў зададзенай прапорцыі.
- Прасаванне (压制, yāzhì): Сыравіну размякчаюць парай і прасуюць у формах.
- Сушка (干燥, gānzào): У камеры з паравым ацяпленнем, з пад’ёмам ад 35–40 °C да 55–70 °C за 7–11 дзён.
Даведнік апісвае інакш: гідраўлічны прэс, формы з сандалавага дрэва і сушка на драўняным вугалі. Гарадскі партал у агульным апісанні хубэйскага 青砖茶 (не патрабаванне да гэтай гарбаты) дае плітку ў 2 кг памерам 34 × 17 × 4 см: вонкавы пласт 洒面 — з лепшай сыравіны, унутраны абліцавальны 二面 — крыху прасцей (абодва пласты разам — 0,125 кг), начынне 里茶 — з самай простай (1,75 кг).
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
- Знешні выгляд сухога ліста: Невялікая цвёрдая цагліна акуратнага выгляду (外形美观，形状为小砖型，质地坚硬); колер зеленавата-буры (青褐).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Чысты (纯正).
- Смак: Насычаны і чысты (浓纯). Агульнае апісанне класа дадае: без травяністай «зеляніны».
- Колер настою: Чырвоны і яркі (红亮); у класа ў цэлым — чырвона-жоўты.
- Чайнае дно (завараны ліст): Для гэтай гарбаты апісанняў няма; у хубэйскай 青砖茶 ў цэлым — цёмнае, амаль чорнае, грубае (暗黑粗老).
7. Хімічны Склад
| Паказчык | Рэгламент 2015 года і патрабаванні CNIPA 2025 года |
|---|---|
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | ≥ 20 % |
| Поліфенолы | ≥ 0,5 % |
| Кафеін | ≥ 1,0 % |
| Свабодныя амінакіслоты | ≥ 0,10 % |
Патрабаванні CNIPA 2025 года паўтараюць парогі рэгламенту 2015 года; парогі па поліфенолах і амінакіслотах вельмі нізкія.
8. Карысныя Ўласцівасці
Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтай гарбаты няма. Доўгі пералік традыцыйных уяўленняў пра карысць у рэгламенце аховы праверанымі данымі не з’яўляецца.
9. Заварванне
Спосаб з рэгламенту аховы: нажом адсячы ад цагліны невялікі кавалак, раздрабніць, заліць вадой у прапорцыі 1 : 50 і варыць 2–3 хвіліны пасля закіпання. У паведамленні Міністэрства сельскай гаспадаркі пра суседні Чыбі сказана, што хубэйскую цагліну ўскрываюць спецыяльным чайным шылам (茶锥) і затым вараць.
Практыка класа для цёмнай прасаванай гарбаты — пралівы: 5 г на 100–150 мл вады 95–100 °C у гліняным імбрычку або гайвані; прамыць і зліць, першы настой — 10–20 секунд, далей шмат праліваў з падаўжэннем.
10. Захоўванне
Практыка класа. У сухім ветраным месцы без святла і пахаў, у папяровай упакоўцы, пры пакаёвай тэмпературы.
11. Кошт і Падробкі
Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання. У 50-м правінцыйным спісе дапушчаных да знака (жнівень 2025 года) названы тры кампаніі: 咸宁市柏庄茶业有限公司, 咸宁市剑春茶业合作社 і 咸宁市三山川茶业股份有限公司. Нумар 2025 года № 642 стаіць там ва ўсіх 1153 запісаў — гэта допуск карыстальнікаў, а не прызнанне прадукта (№ 640).
- Правяраць паходжанне: сем пасёлкаў і валасцей раёна Сяньань.
- Для сельскагаспадарчага ўказання дазвол на знак выдае раённая Асацыяцыя арганічнай гарбаты — вытворца без яе допуску знак ставіць не мае права.
- Не блытаць з цаглянай гарбатай суседняга Чыбі — у яе сваё найменне і свая зона.
- Не блытаць Сяньань (咸安) у Хубэі з Сяньянам (咸阳) у Шэньсі, дзе робяць сваю прасаваную фу-гарбату.
12. Цікавыя Факты
- Скучванне ў рэгламенце распісана па днях — каля месяца працы.
- Сыравіну дзеляць па месцы ў цагліне: далікатнае — на абліцоўку, спелае з чырвонымі сцёбламі — на начынне.
- Спосаб ужывання ў рэгламенце — варка, а не заварванне.
13. Параўнанне з іншымі цёмнымі гарбатамі
- Хубэй Цын Чжуань (湖北青砖): Хубэйская «зялёная цагліна» ў цэлым, з цэнтрам у Янлоўдуне; Сяньань Чжуаньча — ахаванае імя аднаго раёна той самай традыцыі.
- Лаа Цын Ча (老青茶): Паўфабрыкат, з якога прасуюць і сяньаньскую цагліну.
- Ліньсян Хэйча (临湘黑茶): Цёмная гарбата павета Ліньсян правінцыі Хунань.
У заключэнне:
Сяньань Чжуаньча — цёмная цагляная гарбата паўднёвага Хубэя з падрабязным рэгламентам: сем пасёлкаў, абліцоўка з далікатнага ліста і начынне са спелага, месяц скучвання і невялікія цвёрдыя цагліны з чырвоным яркім настоем. Узрост традыцыі крыніцы ацэньваюць па-рознаму — «больш за 400 гадоў» і «больш за сто».
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»