Цаннань Цуйлун Ча (Cāngnán cuìlóng chá, 苍南翠龙茶) — Чжэцзян провинциясының ең оңтүстігінде, Фуцзянь шекарасына жақын, Вэньчжоу қалалық округіне қарасты Цаннань уезінің (苍南县) көк шайы. Атауы «Цаннаньның изумруд айдаһары» дегенді білдіреді. Шай жергілікті «жалаушалар мен найзалардан» (旗枪, qíqiāng) өсіп шыққан: 1980-жылдардың соңында оларды «Минцянь Лунцзин» деп атады, ал 1990-жылдардың соңында Вэньчжоу Чжэцзян Лунцзинінің аймағына кірмеген кезде — Цуйлун деп атады. Негізгі келбеті — жалпақ, түзу изумруд жапырақ. 2008 жылдан бастап атау географиялық сертификаттау белгісімен қорғалады.
1. Жіктелуі және шығу тегі
- Түрі: Көк шай (绿茶, lǜchá). Белгі жазбасы сыныпты атамайды, бірақ DB330327/T 3—2021 уездік стандарты Цуйлунды көк шай технологиясымен жасалған, таза тұнбасы мен жасыл жапырағы, жоғары хош иісі және жұмсақ дәмі бар шай ретінде сипаттайды (清汤绿叶、香高味醇).
- Санаты: Вэньчжоу тобындағы ерте көктемгі шайлар қатарынан жаңа атаулы шай (新创名茶); географиялық сертификаттау белгісі (2008).
- Шығу тегі: Қытай, Чжэцзян провинциясы (浙江, Zhèjiāng), Вэньчжоу қалалық округі (温州, Wēnzhōu), Цаннань уезі (苍南, Cāngnán). Негізгі аудан — Юйцаншань (玉苍山) массивіндегі Удайшань (五岱山) тауындағы бұрынғы Уфэн (五凤) болысының бақтары; 2013 жылғы хабарлама Уфэн болысының Бамухоу (八亩后村) ауылын Цяодунь (桥墩镇) кентіне жатқызады.
- Белгі аймағы: Провинциялық база Цаннань уезін ұстаушының әкімшілік тиесілігі ретінде көрсетеді; аймақтың заңды шекарасын мен тексерген жоқпын.
- Географиялық координаттары: Шамамен 27,5° с. е. және 120,4° ш. б. (уез).
2. Тарихы және мәдени маңызы
- Тарихы:
- Бұл жерлердің шайы Цуйлунға дейін. Вэньчжоу агротехника тарату орталығының (2024) мәліметінше, уездің қазіргі шекарасында шайды Бес әулет дәуірінде-ақ жасаған және Уюэ мемлекеті одан салық жинаған. Орталық келтірген Цин дәуіріндегі «Пинъян уезінің жылнамасы» (平阳县志) ең жақсы шай деп Цзюйси (莒溪) маңындағы Юйцаншань етегіндегі шайды атайды — қазір бұл Цаннань; онда негізінен «сары сорпа», қызыл гунфу және «жалаушалар мен найзалар» жасалған.
- Атаулардың ауысуы. Сол орталықтың мәліметінше, 1980-жылдардың соңында уез өзінің «旗枪» шайын «Минцянь Лунцзин» (明前龙井) деп атады және 1993 жылы бұл шай екінші санаттағы провинциялық атаулы шай атағын алды. 1990-жылдардың соңында провинция Чжэцзян Лунцзинінің өндіріс аймағын белгіледі, Вэньчжоу оған кірмеді, сөйтіп шай ресми түрде «苍南翠龙茶» деп аталды.
- Күндердегі алшақтық. «Чжунго чае» журналы (中国茶叶, 2000) Цуйлунды уездік ауыл шаруашылығы басқармасы 1996 жылы жасағанын жазады; анықтамалық сипаттамалар екінші санаттағы атақты 1993 жылға емес, 1997 жылға жатқызады. Дереккөздер шайдың басталуын әртүрлі күндейді.
- 1999. Бірінші санаттағы провинциялық атаулы шай атағы; анықтамалық сипаттамалар бойынша — 13-ші провинциялық атаулы шайлар байқауында. Сол жылы өндірілген көлем, «Чжунго чае» бойынша, — 15 т.
- 2006–2008. Цаннань уезінің агрономиялық қоғамы (苍南县农学会) белгіге өтінімді 2006 жылғы 8 тамызда берді; тіркеу — 2008 жылғы 20 ақпан, № 5528372 белгі, 30-сынып.
- Маусымның ашылу мерекесі. 2006 жылдан бастап уез жыл сайын шай маусымының ашылу мерекесін өткізеді (温州（苍南）开茶节). Сегізіншісі 2013 жылы Бамухоу ауылында өтті; он төртіншісі 2019 жылы Ханчжоудағы Ұлттық шай мұражайында ашылды.
- 2012–2013. Вэньчжоу орталығының мәліметінше, 2012 жылғы желтоқсанда Қытай халықаралық шай мәдениетін зерттеу қоғамы Цуйлунға «中华文化名茶» атағын берді. Қытай шай саудасы қауымдастығы 2013 жылы осы атақпен бірге уездің «Қытай шай мәдениетінің отаны» атағын алғанын хабарлады.
- Стандарт. DB330327/T 3—2021 уездік стандарты қолданылады: бақтар, агротехника, жинау және өңдеу.
- Марапаттары: Уездік газеттің (2020) мәліметінше — бірінші санаттағы провинциялық атаулы шай атағы, бірнеше Чжэцзян шай көрмелерінің алтын марапаттары және Янлиндегі ауыл шаруашылығы көрмесінің ерекше «Хоуцзи» (后稷) сыйлығы. Аймақтық брендтің құны, Чжэцзян университетінің бағалауы бойынша, — 300 млн юаньнан астам.
- Атауы: «Цаннань» (苍南) — «Юйцаншаньнан оңтүстікке қарай»: уез осы таудың атымен аталған. «Цуйлун» (翠龙) — «изумруд айдаһар»; дереккөздерде атаудың бұл бөлігі түсіндірілмейді.
- Мәдени маңызы: Уез шайға туризм құрады: 2013 жылғы хабарлама бойынша, Бамухоу ауылын «вэньчжоулық Мэйцзяу» (温州的梅家坞) деп атайды. 2019 жылы уез екі аймақтық шай брендін — «苍南翠龙» және «五凤香茗» ілгерілетті.
3. Ботаникалық сипаттамасы және шикізаты
- Сорты / Культивары: Белгі жазбасында және табылған дереккөздерде сорттар аталмаған.
- Жинау стандарты: Анықтамалық сипаттамалар бойынша — бір бүршік пен алғашқы ашылып келе жатқан жапырақ (一芽一叶初展), бүршіктер мен жапырақтар өлшемі бойынша тегіс.
- Жинау уақыты: Цуйлун үшін нақты мерзімдер табылған дереккөздерде жоқ. «Фуцзянь жибао» (2025) Вэньчжоудың ерте шайлары туралы жалпы жазады, олардың ішінде Цуйлун да аталады, олардың жинауы ақпанда басталады, бұл Ханчжоу Лунцзинінен бір айдан астам ерте.
4. Терруары және өсіру ерекшеліктері
- Аймағы: Чжэцзянның ең оңтүстігі: уез Фуцзянь провинциясының Фудин қалалық уезімен шектеседі және Шығыс Қытай теңізіне шығады.
- Климаты: Уез туралы анықтамалық деректер бойынша — орташа субтропиктік муссондық ылғалды; жылдық орташа температура 14–18 °C, аязсыз кезең шамамен 288 күн, жауын-шашын жылына шамамен 1769 мм. Тек шай бақтары үшін деректер жоқ.
- Өсетін биіктігі: «Чжунго чае» (2000) — орташа биіктігі 400 м-ден астам, Уфэн болысының Удайшань тауы; анықтамалық сипаттамалар — шамамен 400 м; бір марканың жарнамалық сипаттамасы — 500 м-ден астам.
- Топырағы: 2021 жылғы уездік стандарт бойынша — граниттер мен туфтардағы сары-қызыл топырақтар және олардың түрлері, pH 4,5–6,5, органикалық заттар 1 %-дан астам.
- Аудандары мен өндірісі: Сандар уездің жалпы шайына қатысты: 2013 жылы, Қытай шай саудасы қауымдастығының мәліметінше, — 10 мың му бақ және 2012 жылға 52 млн юань өнім; 2020 жылы, уездік газеттің мәліметінше, — 19,2 мың му және жылына 900 т-дан астам шай.
5. Өндіріс технологиясы
Анықтамалық сипаттамалар өңдеуді төрт операцияға бөледі — фиксация, «жасыл қазан», демалу және «жылтыр қазан»; Вэньчжоу агротехника орталығы фиксацияның орнына жаңа жапырақты жайып қоюды атайды. Табылған дереккөздерде параметрлер жоқ.
- Жаңа жапырақты жайып қою (摊放, tānfàng).
- Фиксация (杀青, shāqīng).
- «Жасыл қазан» (青锅, qīngguō).
- Демалу (回潮摊凉, huícháo tānliáng).
- «Жылтыр қазан» (辉锅, huīguō).
Жалпақ шайдың жалпы схемасы бойынша «жасыл қазан» — пішін беретін алғашқы қуыру, демалу жапырақтағы ылғалдылықты теңестіреді, «жылтыр қазан» кептіреді және жапырақты тегістейді. Бұл жалпы схема, нақты Цуйлунның сипаттамасы емес.
6. Органолептикалық сипаттамалары
Сипаттаманы «Чжунго чае» журналы (2000) берді; Вэньчжоу агротехника орталығы шайды шамамен осылай сипаттайды.
- Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Жалпақ, тегіс және түзу (扁平匀直), изумруд-жасыл түсті (色泽翠绿).
- Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған дереккөздерде сипаттамалар жоқ.
- Тұнбаның хош иісі: Таза, жоғары және тұрақты (香气清高持久); Вэньчжоу орталығында — жоғары және өткір (香气高锐).
- Дәмі: Жұмсақ, тәттілігі бар (滋味醇和甘甜).
- Тұнбаның түсі: Изумруд-жасыл, ашық (汤色翠绿明亮).
- Шай түбі (демделген жапырақ): Гүлдей ашылады, нәзік-жасыл және ашық (叶底成朵嫩绿明亮).
7. Химиялық құрамы
Табылған дереккөздерде физика-химиялық деректер жоқ.
8. Демдеу
Сыныптың көк шайға арналған тәжірибесі. Вэньчжоу агротехника орталығы Цуйлун үшін биік шыны стақанды, 3–5 г шайды және 80–90 °C суды кеңес етеді.
- Судың температурасы: 80–85 °C.
- Шайдың мөлшері: 150 мл-ге 3 г.
- Ыдыс: Шыны стақан немесе ақ гайвань.
- Процесс:
- Ыдысты жылыту.
- Шайды салып, суды қабырғасымен құю.
- Бірінші тұнба — 40–60 секундтан кейін.
- Тұнбаның бір бөлігін қалдырып ішу.
- Су құю.
- Екі-үш қайта құю.
9. Сақтау
Сыныптың тәжірибесі. Герметикалық қаптамада, тоңазытқышта 0–5 °C, жарықтан, ылғалдан және иістерден аулақ; бір жыл ішінде ішкен жақсы.
10. Бағасы және жалған өнімдері
Табылған дереккөздерде баға туралы деректер жоқ.
- Жалған өнімдерден қалай сақтануға болады:
- «苍南翠龙茶» географиялық сертификаттау белгісін іздеу (№ 5528372).
- Өндірушінің рұқсатын ағымдағы тізілімнен тексеру: 2019 жылға дейін жүргізілетін провинциялық база рұқсат етілген нөл компанияны көрсетеді.
- Өндірушінің Цаннань уезінен екенін тексеру.
- Жалпақ Цуйлун — тегіс түзу изумруд жапырақ, изумруд ашық тұнба, демделген жапырақ гүлдей ашылады.
- Белгінің мәртебесі: 2026 жылғы тізілімде белгі дереккөз күніне тіркелген деп көрсетілген; қазір әрекет ете ме, расталмаған.
11. Қызықты деректер
- Ванли кентіндегі Наньчаляо және Бэйчаляо (南茶寮, 北茶寮) ауылдарының атаулары — «Оңтүстік» және «Солтүстік шай лашықтары» — Вэньчжоу агротехника орталығының мәліметінше, Уюэ мемлекеті шай аулаларына қойған лашықтардан қалған.
- «Цуйлун» атауы мәжбүрліктен пайда болды: бұрынғы «Минцянь Лунцзин» атауын провинция Лунцзин аймағын Вэньчжоусыз белгілеген кезде өзгертуге тура келді.
12. Басқа шайлармен салыстыру
- Си Ху Лун Цзин (西湖龙井): Жалпақ шайдың үлгісі; 1990-жылдардың соңына дейін Цуйлун «Минцянь Лунцзин» ретінде сатылды, бірақ Вэньчжоу Лунцзин аймағына кірмеді.
- Уню Цзао (乌牛早): Сол округтің Юнцзя уезінің ерте көк шайы, сол ерте көктемгі шайлар тізімінен.
- Жуйань Цинминцзао (瑞安清明早): Сол вэньчжоулық тізімдегі өте ерте сорттың шайы.
- Пинъян Хуан Тан (平阳黄汤): Пинъян уезінің сары шайы, бұрын Цаннань жерлері соған кірген; Пинъянның Цин жылнамасы Юйцаншань етегіндегі шайлардың ішінде «сары сорпаны» атайды. Цуйлунда бұқтыру жоқ.
Қорытынды:
Цаннань Цуйлун Ча — ескі шай жеріндегі жаңа атау: жергілікті «жалаушалар мен найзалар» «Минцянь Лунцзин» болып, Вэньчжоу Лунцзин аймағынан тыс қалғанда Цуйлунға айналды. Бұл бүршік пен алғашқы жапырақтан жасалған жалпақ изумруд шай, таза жоғары хош иісі және жұмсақ тәттілеу дәмі бар. Дереккөздер оның туған күнінде алшақтайды және дәмінен гөрі бренд туралы жиі айтады; оны Лунцзинмен және басқа вэньчжоулық ерте шайлармен қатар татып көру керек.
Дереккөздер
Стандарттар
Географиялық нұсқама
Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде