Чжаапін Іньшань Ча (Zhāopíng yínshān chá, 昭平银杉茶) — «сярэбраная піхта з Чжаапіна», зялёны чай павета Чжаапін (昭平县) гарадской акругі Хэчжоў на ўсходзе Гуансі-Чжуанскага аўтаномнага раёна. Апісанне сельскагаспадарчага знака называе яго новым знакамітым зялёным чаем Гуансі. Імя з’явілася ў 1970-я гады, калі мясцовыя фабрыкі пачалі рабіць чай па ўзоры лунцзіна — прамы, злёгку плоскі, зялёны, з белым ворсам — і назвалі яго па падабенстве сухога ліста да ігліцы дрэва 杉; у 1990-я павет распрацаваў для яго тэхнічны стандарт. Выгляд па апісанні: злёгку плоскі ліст, пакрыты ворсам, скрозь які прасвечвае зеляніна, далікатна-зялёны яркі настой, чысты насычаны водар і мяккі чысты смак. З 2010 года імя ахоўваюць сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне і сертыфікацыйны знак, з 2025-га — статус прадукта з геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). У аб’яўленні 2025 года клас не названы; апісанне сельскагаспадарчага знака (2010) называе яго «новым знакамітым зялёным чаем Гуансі» (新创制发展的广西名优绿茶), а экстрактыўныя рэчывы параўноўвае з нормай стандарту на зялёны чай.
- Катэгорыя: Новы знакаміты чай Гуансі; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне і сертыфікацыйны знак (2010), прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
- Паходжанне: Кітай, Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён (广西壮族自治区, Guǎngxī Zhuàngzú Zìzhìqū), гарадская акруга Хэчжоў (贺州, Hèzhōu), павет Чжаапін (昭平县, Zhāopíng Xiàn).
- Зона аховы: Дадатак да аб’яўлення апісвае яе двойчы. Пералікам — дванаццаць валасцей і пасёлкаў: Чжаапін, Вэньчжу, Сяньхуэй, Цзоума, Уцзян, Мацзян, Мугэ, Хуанъяо, Фуло, Бэйто, Чжанмулінь і Фэнхуан, а ў іх 128 вёсак. Крайнімі кропкамі — на ўсходзе вёска Інпань воласці Фэнхуан, на поўдні вёска Наньлупо воласці Мугэ, на захадзе вёска Маапін воласці Сяньхуэй, на поўначы вёска Цычунь пасёлка Вэньчжу. Той жа пералік дае і апісанне сельскагаспадарчага знака.
- Геаграфічныя каардынаты: 110°30′–111°19′ у. д., 23°39′–24°24′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Ранняя гісторыя. Апісанне сельскагаспадарчага знака ўзводзіць чаяводства Чжаапіна да эпохі Сун.
- 1970-я — нараджэнне імя. Мясцовыя чайныя фабрыкі пачалі рабіць чай па тэхналогіі лунцзіна: сухі ліст выходзіў злёгку плоскім і прамым, зялёным, з белым ворсам. Па гатунках яго называлі «сярэбранай іголкай» (银针) і «нефрытавай іголкай» (碧玉针), а затым аб’ядналі пад імем «Іньшань Ча» — сухі ліст, паводле апісання, «вельмі падобны да ігліцы дрэва 杉».
- Канец 1970-х. У павет завезлі клонавыя гатункі з дружным распусканнем пупышак — ліст для Іньшань Ча стаў раўнейшым.
- 1990-я — стандарт. Павет зрабіў чай адной з вядучых галін сваёй сельскагаспадарчай праграмы. На базе Цзянцзюньфэнскай чайнай фабрыкі (将军峰茶厂), з тэхнічнай дапамогай Паўднёва-Кітайскага сельскагаспадарчага ўніверсітэта, распрацавалі тэхнічны стандарт «昭平银杉茶».
- З 2004 года. Павет штогод, каля 28 сакавіка, праводзіць «Свята караля чаю» Гуансі (Чжаапін), галоўным героем якога, паводле апісання знака, быў Іньшань Ча.
- 2007. Чай пад маркай «Цзянцзюньфэн Іньшань» (将军峰银杉) атрымаў залаты медаль на конкурсе знакамітых зялёных чаёў Сусветнай канферэнцыі зялёнага чаю ў Японіі.
- VIII і IX конкурсы «Чжунча бэй». Першыя прэміі на нацыянальным конкурсе знакамітых зялёных чаёў (中茶杯).
- 2010. 25 сакавіка Міністэрства сельскай гаспадаркі аб’яўленнем № 1364 зарэгістравала Чжаапін Іньшань Ча як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (нумар AGI00257); у тым жа годзе Дзяржаўнае ўпраўленне прамысловасці і гандлю зарэгістравала сертыфікацыйны знак «昭平银杉» (№ 8051378, трымальнік — Чайная асацыяцыя павета Чжаапін, 昭平县茶叶协会).
- 2025. Аб’яўленнем № 640 Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) прызнала найменне прадуктам з геаграфічным указаннем; у тым жа аб’яўленні — 1409 найменняў.
- Назва:
- «Чжаапін» (昭平) — імя павета.
- «Іньшань» (银杉, yínshān) — «сярэбраная піхта»; тым жа словам у Кітаі называюць рэліктавае хвойнае дрэва катайю (Cathaya argyrophylla). Апісанне знака тлумачыць імя прасцей: сухі ліст «вельмі падобны да ігліцы дрэва 杉» (杉树).
- «Ча» (茶, chá) — «чай».
- Культурнае значэнне: Паводле апісання знака, да канца 2000-х Іньшань Ча стаў у павеце сінонімам чжаапінскага чаю. У яго зону ўваходзіць пасёлак Хуанъяо (黄姚) — вядомае старое мястэчка, цяпер турыстычнае: чайная зона і турыстычнае месца тут супадаюць.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатунак / Культывар: Апісанне знака патрабуе клонавых гатункаў сярэдне- ці дробналіставай групы, прыдатных для Чжаапіна, — мясцовага размнажэння або завезеных; збор у іх павінен пачынацца не пазней за пачатак сакавіка. Канкрэтныя гатункі не названы.
- Стандарт збору: Паводле апісання знака — тры ступені. Для вышэйшага, «каштоўнага» гатунку (珍品) — адзіночныя пупышкі; для асаблівага — пупышка з адным толькі што разгорнутым лістом; для звычайнага Іньшань Ча — пупышка з адным лістом. Парасткі павінны быць сакавітымі, роўнымі і апушанымі.
- Збор: Вясновы — у лютым–красавіку, асенні — у кастрычніку–лістападзе. Ліст, сабраны з мая па верасень, ідзе на маацзянь і іншыя чаі.
- Патрабаванні да сыравіны: Маладыя парасткі клонавых гатункаў, вырашчаных у павеце, без псавання, пабочных пахаў і прымешак.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
Паводле апісання сельскагаспадарчага знака (2010):
- Рэгіён: Усход Гуансі; рэкі павета амаль усе адносяцца да басейна Гуйцзяна (桂江).
- Клімат: Субтрапічны мусонны. Сярэдняя гадавая тэмпература — 19,9 °C, сума актыўных тэмператур вышэй за 10 °C — 6953 °C, ападкаў — 2046,6 мм у год, адносная вільготнасць — 81 %. Зіма цёплая, лета неспякотнае, воблакі і туманы трымаюцца круглы год.
- Вышыня вырошчвання: Узгоркі і нізкія горы ніжэй за 800 м; схілы пад садамі — не стромешыя за 25°.
- Глебы: Горныя чырвона-жоўтыя і жоўтыя, на пясчана-сланцавых пародах і на рачных і схілавых наносах; добра дрэнажаваныя, pH 5,0–6,5, арганічнага рэчыва 2,5–3,4 %.
- Зона: Дванаццаць валасцей і пасёлкаў, 128 вёсак; у дадатку 2025 года мяжа зададзена яшчэ і чатырма крайнімі вёскамі і каардынатнай рамкай.
- Маштаб: Паводле апісання знака, у 2010 годзе пад Іньшань Ча было 8000 га.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Апісанне сельскагаспадарчага знака задае парадак: раскладка свежага ліста → фіксацыя → астыванне → першаснае абсмажванне з выраўноўваннем → дасушванне з фармоўкай → поўнае сушэнне → сартаванне → ўпакоўка. Для ручной вытворчасці яно прыводзіць і параметры.
- Раскладка свежага ліста (摊放 — tānfàng): 2–4 гадзіны ў прахалодным ветраным месцы.
- Фіксацыя (杀青 — shāqīng): У электрычнай скаварадзе каля 140 °C, 3–5 хвілін хуткіх пераваротаў — пакуль ліст не стане мяккім і цёмна-зялёным, а травяністы пах не зменіцца чыстым водарам.
- Астыванне (摊凉 — tānliáng): 5–6 хвілін, каб ліст не пажаўцеў.
- Першаснае абсмажванне з выраўноўваннем (初炒理条 — chūchǎo lǐtiáo): Скаварада 80–90 °C; ліст прыціскаюць і выцягваюць, пакуль ён не стане прамымі, злёгку плоскімі палоскамі, а вільготнасць не ўпадзе да 40 %.
- Дасушванне з фармоўкай (复干做形 — fùgān zuòxíng): Ліст зноў прыціскаюць у скаварадзе, аслабляючы націск, да 70–80 % сухасці.
- Поўнае сушэнне (烘足干 — hōng zúgān): Каля 50 °C, да вільготнасці ніжэй за 6 %.
- Сартаванне (精选 — jīngxuǎn): Адвейванне крошкі і ручная пераборка па гатунках.
- Упакоўка.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне сельскагаспадарчага знака: 外形微扁、披毫隐绿，汤色嫩绿明亮，清香浓郁，滋味纯爽，叶底绿亮、肥嫩露芽. Цэнтр кантролю якасці чаю Міністэрства сельскай гаспадаркі пры экспертызе прызнаў за чаем «стыль знакамітага чаю» і апісаў яго сваімі словамі; табліца таго ж апісання адрознівае тры гатункі — «каштоўны» (珍品), асаблівы (特级) і звычайны.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Злёгку плоскі, пакрыты ворсам, скрозь які прасвечвае зеляніна (微扁、披毫隐绿). Паводле экспертызы — буйны і шчыльны, прамы, злёгку плоскі, са схаванай зелянінай і бляскам (肥壮，条直微扁，隐绿润泽).
- Водар сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Чысты і насычаны (清香浓郁); паводле экспертызы — чысты і высокі (清高). У вышэйшага гатунку — свежы далікатны водар (鲜嫩香).
- Смак: Мяккі і чысты (纯爽); паводле экспертызы — свежы і мяккі (鲜醇). У вышэйшага гатунку — з салодкім паслясмакам (回味甘甜).
- Колер настою: Далікатна-зялёны і яркі (嫩绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Зялёнае і яркае, з сакавітымі пупышкамі (绿亮、肥嫩露芽); паводле экспертызы — буйное і далікатнае, з бачнымі пупышкамі, зялёнае, яркае і роўнае (肥嫩显芽，绿亮匀整). У вышэйшага гатунку — адзіночныя сакавітыя цэлыя пупышкі.
7. Хімічны Склад
Апісанне знака прыводзіць галоўную лічбу: экстрактыўных рэчываў — каля 45 % пры норме 36 % па стандарце на зялёны чай GB/T 14456-1993; адсюль, паводле яго слоў, устойлівасць да паўторных заліванняў. Фізіка-хімічныя нормы таго ж апісання: вільгаць — не больш за 6,0 %, агульны попел — не больш за 6,5 %, крошка — не больш за 2,5 %, экстрактыўныя рэчывы — не менш за 36,0 %, сырая клятчатка — не больш за 14,0 %. Іншых фізіка-хімічных даных у знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка — у ёй бачныя прамыя лісты з ворсам, — або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Тры-чатыры паўторныя залівы; крыніцы адзначаюць, што чай вытрымлівае шмат заліваў.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць сертыфікацыйны знак «昭平银杉» № 8051378 або знак сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання.
- Правяраць, што вытворца з павета Чжаапін.
- Ліст — прамы, злёгку плоскі, з ворсам і схаванай зелянінай; настой — далікатна-зялёны і яркі.
- Не блытаць з іншымі зялёнымі чаямі павета: Іньшань Ча — асобнае найменне.
11. Цікавыя Факты
- Імя чаю далі ў 1970-я гады па падабенстве сухога ліста да ігліцы дрэва 杉; па-кітайску 银杉 — яшчэ і назва рэліктавага хвойнага дрэва катайі.
- Іньшань Ча робяць толькі з вясновага і асенняга збору; летні ліст ідзе на маацзянь і іншыя чаі.
- Мяжу зоны дадатак 2025 года задае па-старому — чатырма крайнімі вёскамі — і па-новаму, каардынатнай рамкай.
- У зону ўваходзіць Хуанъяо — старое мястэчка, вядомае далёка за межамі чайнай тэмы.
- Імя з’явілася ў 1970-я, тэхнічны стандарт — у 1990-я, а ў 2010 годзе чай атрымаў адразу і сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, і сертыфікацыйны знак.
12. Параўнанне з іншымі чаямі Гуансі
- Чжаапін Люй Ча (昭平绿茶): Зялёны чай таго ж павета. Артыкул корпуса згадвае «сярэбраную піхту» (银杉) сярод яго формаў, але Іньшань Ча ахоўваецца асобным найменнем, і атаясамліваць іх нельга.
- Чжаапін Хун Ча (昭平红茶): Гунфу-чырвоны чай таго ж павета — іншы клас з тых жа гор.
- Гуйлінь Маа Цзянь (桂林毛尖): Зялёны чай Гуйліня на паўночным усходзе Гуансі; тонкія прамыя палоскі з белым ворсам супраць злёгку плоскага ліста Іньшань Ча.
У заключэнне:
Чжаапін Іньшань Ча — зялёны чай усходняй Гуансі, які атрымаў імя ў 1970-я гады па падабенстве сухога ліста да ігліцы і тэхнічны стандарт у 1990-я. Выгляд у яго пазнавальны: прамы, злёгку плоскі ліст з ворсам і схаванай зелянінай, далікатна-зялёны яркі настой, чысты водар і мяккі свежы смак. Апісанне знака задае тры гатункі — ад адзіночных пупышак да пупышкі з лістом — і дазваляе рабіць чай толькі з вясновага і асенняга збору; зона акрэслена пералікам дванаццаці валасцей і пасёлкаў, чатырма крайнімі вёскамі і каардынатамі.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»