Ішуй Люйча (Yíshuǐ lǜchá, 沂水绿茶) — зялёны чай павета Ішуй (沂水县) гарадской акругі Ліньі на поўдні правінцыі Шаньдун, каля паўночнага краю кітайскага чаяводства. Чай сюды прывезлі з поўдня ў 1950–1960-х гадах па кампаніі «南茶北引» — «паўднёвы чай — на поўнач»; галоўны раён — пасёлак Юаньдунтоу (院东头镇). Імя ахоўваецца двойчы: як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (AGI00273, 2010) і як прадукт з геаграфічным указаннем па аб’яўленні CNIPA № 646 (2025). Патрабаванні аховы апісваюць два абліччы — скручаны і плоскі.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá) — па імені і па тэхналогіі патрабаванняў аховы, без акіслення і тамення.
- Катэгорыя: Паўночны зялёны чай; два рэжымы аховы.
- Формы: Скручаны і плоскі (扁形). У тэксце CNIPA скручаны чай названы «老曲形茶», а плоскі апісаны як «光扇平直»; па сэнсе апісання (条索卷曲 — «палоскі скручаныя») гэта, відаць, памылкі замест 卷曲形 і 光扁平直.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Шаньдун (山东, Shāndōng), гарадская акруга Ліньі (临沂, Línyí), павет Ішуй (沂水, Yíshuǐ). Па Шаньдунскай асацыяцыі геаграфічных указанняў (2020), на поўначы ад павета — гара Ішань (沂山), на захадзе — Мэншань (蒙山), на ўсходзе — Жычжао.
- Заяўнік: Высакагорны чайны кааператыў павета Ішуй (沂水县高山茶业专业合作社).
- Зона аховы CNIPA: 18 пасёлкаў, валасцей і вулічных камітэтаў павета: Юаньдунтоу, Гаачжуан, Сявэй, Цюаньчжуан, Цуйцзяюй, Хуаншаньпу, Сюйцзяху, Сышыліпу, Лунцзяцюань, Чжугэ, Ічэн, Даото, Гаацяо, Шагоу, Цюаньлі, Мачжань, Янчжуан і Фугуаньчжуан.
- Зона ўказання AGI00273: Па аб’яўленні Міністэрства сельскай гаспадаркі № 1366 (2010) — 19 валасцей і пасёлкаў павета ў тагачасным дзяленні, з тымі ж каардынатамі; па асацыяцыі, іх агульная плошча — каля 2434,8 км². У гэтым пераліку ёсць пасёлак Яадзяньцзы (姚店子镇), якога няма ў спісе CNIPA.
- Геаграфічныя каардынаты: 118°13′–119°03′ у. д., 35°36′–36°03′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Чай на поўначы. Шаньдун — самая паўночная прамысловая чайная правінцыя Кітая; чай прыйшоў сюды позна.
- 1950–1960-я. Па публікацыях пра чай (2024), паўднёвыя кусты, якія выраслі ў тутэйшых гарах, за дзесяцігоддзі набылі «паўдзікі» характар (半野生性). Па асацыяцыі, у Юаньдунтоу, найбуйнейшым раёне чаю павета, растуць больш за 2000 му садоў той пары; апісанні 2020 года называюць гэты пасёлак першым у павеце раёнам пасадак па кампаніі «南茶北引».
- 2009–2010. Па асацыяцыі, у 2009 годзе Ішуй Люйча прайшоў экспертызу Цэнтра якасці і бяспекі сельгаспрадукцыі Міністэрства сельскай гаспадаркі; рэгістрацыю замацавала аб’яўленне міністэрства № 1366 (падпісана 2 красавіка 2010 года), нумар — AGI2010-03-00273, заяўнік — той самы высакагорны кааператыў.
- 2025. Аб’яўленне CNIPA № 646 з патрабаваннямі аховы, радок 159 пераліку. Рэестр 2026 года адзначае ўказанне як пацверджанае нядаўна.
- Званні: Званне «山东名牌» і правінцыйная вядомая марка належаць, па апісанні 2020 года, гандлёвай марцы «蒙山龙雾» кампаніі, якая стаіць за кааператывам-заяўнікам, а не самаму ўказанню. Сам Ішуй Люйча апісанне 2020 года называе вядомым брэндам сельгаспрадукцыі Шаньдуна.
- Назва: Ішуй (沂水) — імя павета, 绿茶 — «зялёны чай»: месца і клас, без сорту і формы.
- Культурнае значэнне: Апісанні падаюць яго як «высакагорны зялёны чай унутранага Шаньдуна» (山东内陆高山绿茶), зроблены ўручную.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Патрабаванні называюць пушыстыя сарты з цяжкай почкай (多毫芽重型品种), папуляцыйны сорт Хуаншань (黄山群体种) і сарты серыі Фудзін (福鼎系列). У тым жа пераліку стаяць «高山茶» і «久抗»; што гэта за сарты, з тэксту не зразумець.
- Участак: Міжгорныя пляцоўкі з ухілам менш за 15° і пакатыя схілы са слоем глебы больш за 1 м.
- Агратэхніка: Летняе глыбокае ўзворванне, багатае асноўнае ўгнаенне, паліў і дрэнаж; пасадка ў нізкія барозны ад Цюфэнь (秋分) да Лідун (立冬) або ад Юйшуй (雨水) да Чуньфэнь (春分); абрэзка фармуе аб’ёмную паверхню збору (低定短放，夏剪秋养).
- Збор: З пачатку красавіка да часу каля Гуюй (谷雨) — далікатным лістом, з поўнымі моцнымі почкамі (芽苞肥壮). Колькі лістоў браць да почкі, не сказана.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Поўдзень Шаньдуна, горы паміж Ішанем і Мэншанем. Чай тут расце каля мяжы зімаўстойлівасці культуры.
- Клімат: Па асацыяцыі — унутраны горны раён каля 36° пн. ш., дзе сутачны перапад тэмператур і асветленасць вышэйшыя, чым у іншых чайных раёнах правінцыі. Юаньдунтоу акружаны гарамі і лесам, замаразкі канца вясны б’юць па ім слабей, сады — на сонечных тэрасах; па той жа асацыяцыі, вясновы збор тут пачынаецца прыкладна на паўмесяца раней, чым у іншых раёнах Шаньдуна.
- Вышыня вырошчвання: Дакладных лікаў няма; апісанні кажуць толькі пра «высакагорныя» сады.
- Глебы: Па патрабаваннях аховы — глыбокія залаціста-жоўтыя (金黄壤), pH 4,5–6,5.
- Маштаб: Па асацыяцыі (2020), 1000 га садоў і 400 т чаю ў год; год даных не ўказаны.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы задаюць ланцужок «апрацоўка свежага ліста → фіксацыя → выпрамленне → наданне формы → сушка ў «бліскучым катле» → ручная даводка».
- Апрацоўка свежага ліста (鲜叶处理, xiānyè chǔlǐ): Прахалода і высокая вільготнасць, тонкі слой і доўгая вытрымка — пакуль ліст не стане мяккім і не пацямнее.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Высокая тэмпература і хуткі прагрэў, наскрозь і раўнамерна. Затым ліст астывае слоем 2–4 см 15–20 хвілін.
- Выпрамленне (理条, lǐtiáo): Хутка, пакуль ліст прахалодны і мяккі; пастаянная тэмпература каля 40 °C і лёгкае прыцісканне, страта масы — 40–50 %.
- Наданне формы (整形, zhěngxíng): Каля 20 хвілін у жалабковым катле (槽锅), пакуль кончыкі почак не зацвярдзеюць і не стануць адчувальныя навобмацак; страта масы — 60 %.
- Сушка ў «бліскучым катле» (辉锅干燥, huīguō gānzào): Дасушка да поўнай сухасці і раскрыцця водару. Гатоўнасць — ліст расціраецца пальцамі ў парашок, вільготнасць — не больш за 6,5 %.
- Ручная даводка (手工精制, shǒugōng jīngzhì): Веялкай або бамбукавым сітам прыбраць пласцінкі і абломкі, адсеяць пыл, упакаваць.
Ланцужок адзін на абодва абліччы; чым адрозніваецца іх перапрацоўка, не сказана.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Па патрабаваннях аховы; у кожнага аблічча свой рад, ад вышэйшых сартоў да ніжэйшых.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Скручаны — палоскі скручаныя, шчыльныя, роўныя; колер ад ізумруднага (翠绿) да цёмна-зялёнага (墨绿), без пажаўцелых і ламаных чаінак. Плоскі — гладкі, плоскі і прамы; колер ад далікатна-зялёнага да жоўта-зялёнага, роўны і чысты.
- Водар сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Скручаны — высокі, ад далікатна-каштанавага (嫩栗香) да чыстага. Плоскі — насычаны каштанавы (栗香浓郁), ад далікатнага да чыстага.
- Смак: Скручаны — насычаны і мяккі (浓醇); плоскі — мяккі і шчыльны (醇厚); у абодвух без старонніх прысмакаў.
- Колер настою: У абодвух — ад далікатна-зялёнага яркага да жоўта-зялёнага яркага, без муці.
- Чайнае дно (завараны ліст): Скручаны — ад далікатна-зялёнага яркага да жоўта-зялёнага яркага; плоскі — ад далікатна-зялёнага яркага да жоўтага яркага.
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічныя патрабаванні аховы:
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Амінакіслоты | не менш за 8 % |
| Кафеін | не менш за 3,0 % |
| Чайныя паліфенолы | не менш за 25 % |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 36 % |
| Вільготнасць гатовага чаю (па тэхналогіі) | не больш за 6,5 % |
Паліфенолы ў тэксце CNIPA запісаны з памылкай — «茶多酸» замест 茶多酚. Лічбы ўзятыя з тэкставага слоя прыкладання, а не з распазнавання скана; але парог па амінакіслотах незвычайна высокі, і зверыць яго з другім дакументам я не змог.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Для плоскага чаю — шкляны стакан; для скручанага — стакан або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: яго выдае CNIPA пасля праверкі заяўкі ўпраўленнем правінцыі Шаньдун.
- Правяраць нумар сельскагаспадарчага ўказання AGI00273.
- Правяраць, што вытворца з павета Ішуй.
- Скручаны чай — шчыльныя роўныя палоскі; плоскі — гладкі і прамы; настой без муці.
11. Цікавыя Факты
- Пералікі зон у двух рэжымаў аховы не супадаюць: у аб’яўленні 2010 года — 19 валасцей і пасёлкаў, у CNIPA ў 2025 годзе — 18, і пасёлка Яадзяньцзы ў новым спісе няма.
- Апошняя аперацыя па патрабаваннях — ручная даводка; гатоўнасць пасля сушкі правяраюць пальцамі: ліст павінен расцірацца ў парашок.
- Саджаць чай патрабаванні дазваляюць двойчы ў год: восенню, ад Цюфэнь да Лідун, і ў канцы зімы, ад Юйшуй да Чуньфэнь.
12. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі Шаньдуна
- Цзюйнань Люйча (莒南绿茶): Зялёны чай іншага павета акругі Ліньі, таксама плод кампаніі «南茶北引».
- Імэн Юй Я (沂蒙玉芽): Плоскі чай павета Цзюйнань; у Ішуй Люйча плоскае аблічча — толькі адно з двух.
- Жычжао Люй Ча (日照绿茶): Прыморскі зялёны чай суседняга Жычжао; Ішуй Люйча — горны і ўнутраны.
У заключэнне:
Ішуй Люйча — зялёны чай гор унутранага Шаньдуна, які вырас з кустоў, прывезеных з поўдня ў 1950–1960-х гадах. Патрабаванні аховы ў яго падрабязныя: залаціста-жоўтыя глебы, збор з пачатку красавіка, выпрамленне пры 40 °C, «бліскучы кацёл» і ручная даводка, два абліччы з каштанавым водарам і настоем ад далікатна-зялёнага да жоўта-зялёнага.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»