Сянсі Хуанцзінь Ча (Xiāngxī huángjīn chá, 湘西黄金茶) — «залаты чай Сянсі», акруговая назва гарбаты з мясцовай папуляцыі хуанцзіньча (黄金茶) і адабраных з яе сартоў у Сянсі-Туцзя-Мяоскай аўтаномнай акрузе на захадзе правінцыі Хунань. Назва ахоўваецца геаграфічным сертыфікацыйным знакам з 2018 года. Клас у яго не адзін: пад ім выпушчаны групавыя стандарты на зялёную, чырвоную і белую гарбату. «Золата» ў назве — з легенды пра цану, а не пра жоўтую гарбату і не пра колер ліста. Спрэчка з ранейшым павятовым знакам Баацзін Хуан Цзінь Ча дайшла да суда, і акруговы знак устаяў.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып і катэгорыя: Акруговы брэнд без адзінага класа. Групавыя стандарты Хунаньскага чайнага таварыства: T/HNTI 010-2019 — перапрацоўка зялёнай гарбаты, T/HNTI 011-2019 — перапрацоўка чырвонай гарбаты (дзейнічае з 1 верасня 2019 года), T/HNTI 009-2019 — белая гарбата, T/HNTI 020-2020 — перапрацоўка белай гарбаты. Самы вядомы — зялёны.
- Пастка назвы: 黄金 (huángjīn) — «золата»: не жоўтая гарбата (黄茶) і не жаўталісты гатунак кшталту 黄金芽.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хунань (湖南, Húnán), Сянсі-Туцзя-Мяоская аўтаномная акруга (湘西, Xiāngxī). Стандарт на чырвоную гарбату дзейнічае ва ўсіх васьмі паветах і гарадах акругі: Цзішоу, Лусі, Фэнхуан, Хуаюань, Баацзін, Гучжан, Юньшунь і Луншань.
- Ахова: Геаграфічны сертыфікацыйны знак № 15887938, клас 30, тавар — «гарбата»; трымальнік — агратэхнічная станцыя горада Цзішоу (吉首市经果技术推广站). Сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем назва не зарэгістраваная.
- Геаграфічныя каардынаты: Цзішоу — каля 28,3° пн. ш. і 109,7° у. д.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Вытокі. Артыкул «Кітайскай сеткі сельскага адраджэння» (2023) узводзіць гарбату гэтых мясцін да сунскага «чаю Січжоу» (溪州茶). Хуанцзіньча расце ўздоўж ракі Лэнчжайхэ (冷寨河), перш за ўсё ў вёсках Айкоу (隘口村) горада Цзішоу і Хуанцзінь (黄金村) павета Баацзін, дзе галоўнае прозвішча — Сян (向) і сем’і ў сваяцтве.
- Тры назвы. Спачатку гарбату звалі па рацэ, з 1990-х да пачатку 2000-х — «换金茶» (huànjīn chá, «гарбата на абмен на золата»), цяпер — «黄金茶».
- Легенды. Версій больш за дзесяць. Самая вядомая, паводле падання: у 1539 годзе (嘉靖十八年) атрад цэнзара Лу Цзэ (陆杰) захварэў у гарах ад «міязму» (瘴气), старая мяоская жанчына напаіла людзей гарбатай са сваіх стагадовых кустоў, і Лу Цзэ падараваў ёй злітак золата. Адсюль прымаўка «一两黄金一两茶» — «лян золата за лян гарбаты». Артыкул 2023 года не знайшоў эпізоду ні ў «Гісторыі Мін», ні ў «Праўдзівых запісах» імператара Шы-цзуна; даведка «Кітайскіх варот» (2013), наадварот, спасылаецца на «Праўдзівыя запісы», а да таго ж 18-му году Цзяцзін прыпісвае ў дужках 1545 год. Паводле другой версіі, з цынскага летапісу павета Баацзін, у гады Цзяцын (嘉庆) гарбату ўзнагародзіў лянам золата і зрабіў падноснай нейкі даатай.
- З 2004 года пачалося адраджэнне галіны.
- З 2009 года, паводле высновы Вышэйшага народнага суда Пекіна ў пераказе «Газеты інтэлектуальнай уласнасці Кітая» (2025), пасадкі выйшлі з Баацзіна ў Цзішоу, Луншань і іншыя паветы: сянсійская залатая гарбата «引种自保靖黄金茶» — вядзе пачатак ад баацзінскай.
- 2014–2018. Паводле «Газеты інтэлектуальнай уласнасці Кітая» (2025), заяўка пададзена ў снежні 2014 года; пасля працэдуры пярэчання знак зарэгістраваны ў лютым 2018 года.
- Спрэчка знакаў. У сакавіку і снежні 2018 года павятовыя ўстановы Баацзіна запатрабавалі прызнаць знак несапраўдным; Дзяржаўнае ведамства інтэлектуальнай уласнасці пакінула яго ў сіле. Павятовае ўпраўленне чайнай галіны прайграла і ў судзе першай інстанцыі — падабенства двух знакаў з геаграфічным указаннем суд ацаніў па тым, ці блытае пакупнік месца паходжання, — і адклікала апеляцыю. Патрабаванне, пададзенае ў студзені 2019 года баацзінскімі асацыяцыяй і кааператыўным саюзам, прайшло некалькі колаў: у лютым 2023 года ведамства зноў захавала знак, а суд першай інстанцыі і Вышэйшы народны суд Пекіна з ім пагадзіліся. Зоны знакаў перасякаюцца, але ў кожнага свае правілы выкарыстання і кантроль якасці.
- Назва: 湘西 (Xiāngxī) — «захад Хунані», 黄金 (huángjīn) — «золата». Найстарэйшае дрэва вёскі Хуанцзінь, паводле прэс-матэрыялаў, спецыялісты завуць «可以喝的文物» — «помнікам, які можна выпіць».
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Папуляцыя: Хуанцзіньча — насенная папуляцыя са складанай генетыкай і мноствам генатыпаў і фенатыпаў (даведка «Кітайскіх варот», 2013).
- Старыя сады: У сямі старых садах вёскі Хуанцзінь — 2057 дрэў эпох Мін і Цын; найстарэйшаму, паводле рэпартажу 2020 года, 414 гадоў, і яно — адзіны ў Хунані жывы раслінны аб’ект аховы нематэрыяльнай спадчыны.
- Гатункі: Паводле артыкула 2023 года, у старых садах вылучана 104 лініі, а для чаранкавання адабраны «1号», «2号», «8号», «168号» і асобныя кусты. Гатункі 保靖黄金茶1号 і 2号 выведзены з Хунаньскім інстытутам гарбаты; 1号 прайшоў правінцыйную рэгістрацыю.
- Сыравіна: Стандарт на белую гарбату гаворыць пра пупышкі, лісце і сцёблы гатункаў хуанцзіньча; патрабаванняў да сыравіны зялёнай гарбаты ў адкрытых крыніцах няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Горы Уліншань на захадзе Хунані. Зыходная зона — стык Цзішоу і Баацзіна, паводле артыкула 2023 года — старая мяжа ханьскіх зямель і мяоскіх гор.
- Клімат і глебы: Для зоны знака даных пра вышыні, глебы і ападкі ў знойдзеных крыніцах няма. Паводле рэпартажу 2020 года, сады павета Баацзін — край туманоў, багатых дажджоў і ўрадлівых глеб у поясе глеб, якія змяшчаюць селен.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Тэхналогія залежыць ад класа; тэксты групавых стандартаў не адкрыты, параметраў няма.
- Зялёная гарбата. Паводле артыкула 2023 года — тры аперацыі: фіксацыя (杀青, shāqīng), скручванне (揉捻, róuniǎn) і сушка (干燥, gānzào); гэта агульная схема зялёнага класа.
- Чырвоная гарбата. Паводле таго ж артыкула, тэхналогія склалася каля 2008 года пад уплывам тайваньскай; аўтар крытыкуе абсмажванне — водар ёсць, салодкага вяртання няма.
- Белая гарбата. Паводле стандарту T/HNTI 009-2019 — завяльванне, сушка і пераборка.
- Форма ліста. Паводле «Баньюэтань» (2023), кампанія 中茶 разам з навуковай камандай перанесла на баацзінскую гарбату тэхніку прамога ліста Гучжан Маацзянь: раней злёгку скручаны ліст стаў прамым. Ці адносіцца гэта да прадукцыі пад акруговым знакам, з крыніцы не ясна.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Дакумента знака з апісаннем вобліку ў адкрытых крыніцах няма. Ніжэй — апісанне прадукту пад знакам у пераказе даведачнага артыкула (Байду Байкэ); па вобліку гэта зялёная гарбата.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Шчыльны, буйны і цяжкі ліст, смарагдава-зялёны, з прыкметным ворсам.
- Водар сухога ліста: Моцны.
- Водар настою: Асаблівы прыродны кветкавы водар.
- Смак: Свежы, з асаблівым «збожжавым» адценнем (谷韵).
- Колер настою: Жоўта-зялёны і празрысты.
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёнае, яркае і вельмі мяккае.
Для баацзінскай гарбаты мясцовая прэса паўтарае формулу «四高四绝»: шмат амінакіслот, поліфенолаў, экстрактыўных рэчываў і хларафілу; густы водар, смарагдавы настой, свежасць у роце і салодкае мяккае паслясмакаванне (茶香浓郁、汤色翠绿、入口清爽、回味甘醇).
7. Хімічны Склад
Даведачны артыкул пра знак (Байду Байкэ) прыводзіць такі склад; збор, год і метад замера не названы.
| Паказчык | Утрыманне |
|---|---|
| Экстрактыўныя рэчывы | 46,6 % |
| Амінакіслоты | 7,8 % |
| Поліфенолы | 20,6 % |
| Кафеін | 4,12 % |
Для ранняй веснавой баацзінскай гарбаты прэса (2020, 2023) называе амінакіслоты 7,47 % — удвая больш, чым у звычайнай зялёнай гарбаты таго ж збору, — поліфенолы каля 20 % і экстрактыўныя рэчывы амаль да 50 %, са спасылкай на аналіз, зроблены разам з Хунаньскім інстытутам гарбаты. Патрабаванняў знака або стандарту да складу ў знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнай гарбаты.
- Тэмпература вады: 75–80 °C.
- Колькасць гарбаты: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань.
- Працэс: Прагрэць посуд, наліць ваду па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд; два-тры паўторныя залівы.
Чырвоную і белую гарбату пад гэтай назвай заварваюць паводле практыкі свайго класа.
9. Захоўванне
Практыка класа для зялёнай гарбаты. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Паводле артыкула 2023 года, адзінай сартнасці няма, і рынак цэніць гарбату па гатунку куста: дацынмінская гарбата з гатунку № 1 — каля 500–800 юаняў, з гатунку № 2 — каля 1200–1800 юаняў (адзінка вагі ў артыкуле не пазначана).
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак «湘西黄金茶» і ўказанне на адзін з васьмі паветаў і гарадоў акругі.
- Адрозніваць ад Баацзін Хуан Цзінь Ча — гэта асобны, ранейшы знак з зонай унутры аднаго павета.
- Таварны знак «黄金茶» без геаграфічнага ўдакладнення, паводле артыкула 2023 года, зарэгістраваны не ў Сянсі; мясцовым вытворцам належаць толькі «湘西黄金茶» і «保靖黄金茶».
- Не блытаць з «залатой» гарбатай раёна гары Саньцыншань у Цзянсі і з жаўталістымі гатункамі 黄金芽.
11. Цікавыя Факты
- Патрабаванні прызнаць акруговы знак несапраўдным падавалі ў 2018 і 2019 гадах; пра апошняе рашэнне Вышэйшага народнага суда Пекіна прэса паведаміла ў студзені 2025 года — знак устаяў.
- На адзін цзінь баацзінскай гарбаты, паводле рэпартажу 2020 года, збіраюць уручную 32–35 тысяч пупышак.
12. Параўнанне і суседзі
- Баацзін Хуан Цзінь Ча (保靖黄金茶): Зыходная гарбата той жа папуляцыі; знак павета Баацзін (заяўка 2010, рэгістрацыя 2011) і сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне 2010 года. Сянсі Хуанцзінь Ча — акруговы ўзровень над ім.
- Баацзін Хуан Цзінь Хун Ча (保靖黄金红茶): Чырвоная гарбата той жа сыравіны.
- Гучжан Маацзянь (古丈毛尖): Зялёная гарбата павета Гучжан, які таксама ўваходзіць у зону знака.
- Аньцзі Хуан Цзінь Я (安吉黄金芽): «Залатая» па колеры ліста жаўталістая гарбата Чжэцзяна — для кантрасту: у Сянсі Хуанцзінь Ча «золата» толькі ў назве.
На заканчэнне:
Сянсі Хуанцзінь Ча — акруговая назва для гарбаты адной старажытнай папуляцыі з ракі Лэнчжайхэ: зялёнай, чырвонай і белай, у кожнай свой групавы стандарт. Яго апора — багатая амінакіслотамі хуанцзіньча, гісторыя — легенды пра золата без пісьмовага пацвярджэння, а права на назву пацвердзілі ведамства і суды.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»