Шаннань Ча (Shāngnán chá, 商南茶) — парасонавае найменне чаю павета Шаннань (商南县) гарадской акругі Шанло, правінцыя Шэньсі. Павет ляжыць на паўднёва-ўсходнім схіле хрыбта Цыньлін, на стыку Шэньсі, Хэнані і Хубэя, каля 33° паўночнай шыраты — гэта малады паўночны чайны раён: доследы з чаем пачаліся тут у 1961 годзе, а прыжыўся ён толькі да 1970-га. Імя без класавага маркера пакрывае два класы: патрабаванні да прадукту апісваюць зялёны чай дзвюх форм — завітай і плоскай — і чырвоны чай, кожны са сваёй тэхналогіяй. Унутры павета ёсць і асобнае, больш вузкае імя — Шаннань Цюань Мін (商南泉茗). Шаннань Ча ахоўваецца сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем з 2011 года, а ў 2025 годзе прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Парасон над двума класамі: зялёны чай (绿茶, lǜchá) — завіты (卷曲形茶) і плоскі (扁形茶) — і чырвоны чай (红茶, hóngchá). Абодва апісаны ў патрабаваннях да прадукту з асобнай тэхналогіяй і асобным абліччам.
- Катэгорыя: Павятовы парасон; паўночны чай, які вырас з пераносу чаю на поўнач у 1960–1970-х.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Шэньсі (陕西, Shǎnxī), гарадская акруга Шанло (商洛, Shāngluò), павет Шаннань (商南, Shāngnán).
- Зона аховы: Дзесяць пасёлкаў і вулічных камітэтаў павета, 93 вёскі і абшчыны. Патрабаванні ўказваюць і ранейшыя імёны злітых адзінак:
- вулічны камітэт Чэнгуань (城关) — былыя пасёлак Чэнгуань і воласць Данма (党马);
- Цыншань (青山) — былая воласць Цыншань;
- Шыліпін (十里坪) — былая воласць Шуйгоу (水沟);
- Цзіньсыся (金丝峡) — былыя пасёлкі Тайцзіхэ (太吉河) і Лянцзявань (梁家湾);
- Сянхэ (湘河) — былыя пасёлкі Сянхэ і Байлан (白浪);
- а таксама Фушуй (富水), Шыма (试马), Цын’юхэ (清油河), Гофэнлоу (过风楼) і Чжаочуань (赵川).
- Заяўнік: Цэнтр развіцця чайнай галіны павета Шаннань (商南县茶产业发展中心).
- Геаграфічныя каардынаты: 110°24′–111°01′ у. д. і 33°06′–33°44′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- 1961–1970. Паводле матэрыялаў Дзяржаўнага камітэта па развіцці і рэформе, доследы па пераносе чаю ў Шаннань пачаліся ў 1961 годзе і ўвянчаліся поспехам у 1970-м; так мяжу чаяводства ўдалося адсунуць на поўнач больш чым на трыста кіламетраў.
- 2011. У маі заяўку ўхваліла экспертная група правінцыі Шэньсі; паводле даведачнага апісання, 15 снежня Міністэрства сельскай гаспадаркі ўхваліла рэгістрацыю Шаннань Ча як сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання (нумар AGI00738), а пасведчанне, па мясцовай прэсе, павет атрымаў у маі 2012 года. Паводле паведамлення таго часу, гэта першы сельскагаспадарчы прадукт павета з такім знакам. Экспертыза ацэньвала дзве лінейкі імянных чаёў павета — «Шаннань Цюань Мін» (商南泉茗) і «Шаннань Сянь Мін» (商南仙茗).
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці аб’явай № 646 прызнала Шаннань Ча прадуктам з геаграфічным указаннем і зацвердзіла патрабаванні да яго.
- Назва: «Шаннань» (商南) — імя павета; «ча» (茶) — чай. Класавага слова ў імені няма.
- Культурнае значэнне: Павет будуе на чаі вобраз «чаю 33-й паралелі» (北纬33°茶) і прасоўвае агульныя маркі «Цзіньсы Цюань Мін» (金丝泉茗) і «Шаннань Лу Мін» (商南鹿茗).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатункі / Культывары: Патрабаванні пералічваюць мясцовую папуляцыю (群体种), Лунцзін 43 (龙井43, Lóngjǐng 43), «Аньцзі байча» (安吉白茶 — так у дакуменце названы белалісты гатунак), Уню цзаа (乌牛早, Wūniú zǎo), Шаньча 1 (陕茶1号, Shǎnchá 1), Чжунхуан 2 (中黄2号, Zhōnghuáng 2) і Цзінь Мудань (金牡丹, Jīn mǔdān), з агаворкай «і іншыя».
- Збор: З сярэдзіны сакавіка да канца красавіка. Паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання, збіраюць галоўным чынам вясновы чай, летні — рэдка, восеньскі не збіраюць, каб зберагчы наступны вясновы ўраджай.
- Стандарт збору: Пупышка з адным лістом і пупышка з двума лістамі — цэлыя, свежыя, роўныя і чыстыя, без лускавінак і старых парасткаў. Для чырвонага чаю патрабаванні ўдакладняюць: пупышка з адным толькі раскрывальным лістом павінна складаць 80 % сыравіны.
- Патрабаванні да сыравіны: Пасадкі аднарадныя (3500–4500 раслін на му) або двухрадныя (5500–6000).
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паўднёва-ўсходні схіл хрыбта Цыньлін, стык трох правінцый; праз павет цячэ Даньцзян (丹江), прыток Ханьшуя. Лясістасць, паводле матэрыялаў Дзяржаўнага камітэта па развіцці і рэформе, — 67,1 %.
- Клімат: Паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання — сярэдняя гадавая тэмпература 14 °C, каля 803 мм ападкаў, каля 1974 гадзін сонца, 216 бязмарозных дзён. Апісанне звязвае з вялікай розніцай дзённых і начных тэмператур, прахалодай і параўнальна малой колькасцю ападкаў павольны рост чаю і тое, што шкоднікі тут рэдка размнажаюцца масава.
- Вышыня вырошчвання: У патрабаваннях 2025 года не ўказана. Апісанне сельскагаспадарчага ўказання прадпісвае абароненыя ад ветру сонечныя схілы нізкіх гор ніжэй за 1000 м, з ухілам менш за 25°.
- Глебы: Лепшымі патрабаванні называюць «алейныя» пяскі (油沙土), друзлыя глебы на выветраным граніце (麻骨石土) і супескі; рэакцыя слабакіслая, pH 4,5–6,0, магутнасць слоя не менш за 40 см.
- Догляд: Патрабаванні забараняюць пестыцыды ў вытворчасці: шкоднікаў стрымліваюць зборам, абрэзкай, апрацоўкай глебы, пасткамі і праполкай, а з сродкаў дапускаюць толькі бардоскую вадкасць раз у два гады і восеньскі вапнава-серны адвар.
- Маштаб: Паводле матэрыялаў Дзяржаўнага камітэта па развіцці і рэформе (публікацыя пачатку 2022 года), у павеце 250 тысяч му чайных садоў і каля 8000 т чаю ў год.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні да прадукту апісваюць тры тэхналогіі.
Завіты зялёны чай (卷曲形茶):
- Завяльванне (摊放, tānfàng): Слоем не таўсцейшым за 10 см, не даўжэй за 10 гадзін.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): У барабане пры 110–120 °C або ўручную ў катле пры 160–180 °C, да страты 40 % вільгаці; затым астыванне з абдзіманнем (清风, qīngfēng).
- Першае скручванне (初揉, chūróu) і першае абсмажванне (初炒, chūchǎo): Каля 2 хвілін скручвання, затым кацёл ад 100 да 80 °C.
- Фармоўка (做形, zuòxíng) і ўзняцце пушку (起毫, qǐháo): Пры 70 і 60–70 °C ліст скочваюць у камякі і разбіваюць, пакуль скрутка не стане шчыльнай, выгнутай і «калючай» на дотык.
- Сушка (烘焙, hōngbèi): Ад 80 да 60 °C каля 30 хвілін, да вільготнасці ніжэй за 7 %.
Плоскі зялёны чай (扁形茶): завяльванне 6–12 гадзін; фіксацыя ў барабане пры 100–110 °C; фармоўка ў латковым катле пры 100 °C пад лёгкім і цяжкім прыціскнымі стрыжнямі, паўторнае абсмажванне да плоскага, гладкага і простага ліста; сушка да вільготнасці ніжэй за 7 %.
Чырвоны чай (红茶):
- Завяльванне (萎凋, wěidiāo): У памяшканні 15–20 гадзін або ў латку пры тэмпературы не вышэй за 30 °C 6–12 гадзін, да вільготнасці 60–64 %.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): Па правіле «лёгка — моцна — лёгка»; затым разбіўка камякоў і прасейванне.
- Ферментацыя (发酵, fājiào): Пры 25–35 °C і вільготнасці не ніжэй за 85 %, 3–6 гадзін, пакуль не пачырванее больш за 85 % ліста.
- Сушка ў два прыёмы: Спачатку пры 100–120 °C каля паўгадзіны, пасля астывання — пры 85–90 °C каля гадзіны (足干焙香, zúgān bèixiāng), да вільготнасці 6 %.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Зялёны чай — шчыльны, зграбны і роўны, з прыкметным белым пушком (紧秀匀称、白毫显露). Чырвоны — тонкі, шчыльны, з мноствам кончыкаў пупышак, алейна-бліскучы (细紧多锋、色泽油润).
- Арамат сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
- Арамат настою: Зялёны — насычаны і ўстойлівы каштанавы (栗香浓郁持久). Чырвоны — далікатны і салодкі (嫩甜).
- Смак: Зялёны — свежы і бадзёры, з салодкім вяртаннем, вытрымлівае шмат заліваў (鲜爽、回甜、耐泡). Чырвоны — салодкі, мяккі і чысты (甘醇甘爽).
- Колер настою: Зялёны — далікатна-зялёны, празрысты і яркі. Чырвоны — чырвоны і яркі.
- Чайнае дно (завараны ліст): Зялёны — жоўта-зялёнае і яркае (黄绿明亮). Чырвоны — тонкае і далікатнае, з бачнымі пупышкамі, роўна-чырвонае і бліскучае (细嫩显芽红匀亮).
7. Хімічны Склад
Патрабаванні да прадукту прыводзяць паказчыкі як уласцівасці шаннаньскага чаю, без падзелу па класах:
| Паказчык | Значэнне |
|---|---|
| Жалеза | 172–355,3 мг/кг |
| Цынк | 45,5–54,6 мг/кг |
| Экстрактыўныя рэчывы | 44–46,7 % |
| Чайныя поліфенолы | 17,2–18,2 % |
| Агульныя цукры | 2,4–2,6 % |
Патрабаванні дадаюць, што арамат складаецца з устойлівага спалучэння 24 арганічных рэчываў; саміх рэчываў дакумент не называе. Мясцовыя апісанні гавораць таксама пра селен, але лічбы для яго я не знайшоў.
8. Заварванне
Практыка класа — асобна для зялёнага і чырвонага чаю.
- Тэмпература вады: Для зялёнага — 80–85 °C, для чырвонага — 90–95 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань для зялёнага, гайвань або фарфоравы чайнік для чырвонага.
- Працэс:
- Прагрэць посуд і пакласці чай.
- Зялёны — заліць па сценцы і настойваць 40–60 секунд; чырвоны — пасля кароткай прамыўкі 10–20 секунд.
- Зялёны вытрымлівае два-тры паўторныя залівы, чырвоны — пяць-шэсць з паступовым падаўжэннем.
9. Захоўванне
Практыка класа. Зялёны — у герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў, лепш выпіць на працягу года. Чырвоны — у сухім прахалодным месцы без пахаў, у шчыльна закрытым посудзе.
10. Кошт і Падробкі
Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання; парасонавае імя не называе класа, таму глядзець на пачку, зялёны гэта чай ці чырвоны.
- Правяраць, што вытворца знаходзіцца ў павеце Шаннань.
- Звяраць аблічча з патрабаваннямі: зялёны — з белым пушком і каштанавым араматам, чырвоны — тонкі, з кончыкамі пупышак.
11. Цікавыя Факты
- Мясцовыя матэрыялы называюць Шаннань самым паўночным новым чайным раёнам захаду Кітая — «чаем 33-й паралелі».
- Патрабаванні да прадукту пералічваюць не толькі цяперашнія пасёлкі, але і ранейшыя імёны злітых валасцей — па іх тэрыторыю можна знайсці на старых картах.
- У пераліку гатункаў суседнічаюць белалісты «Аньцзі байча» і жоўталісты Чжунхуан 2.
12. Параўнанне з іншымі чаямі Шэньсі
- Шаннань Цюань Мін (商南泉茗): Зялёны чай таго ж павета з уласным геаграфічным указаннем 2007 года; у нас пра яго ёсць артыкул. Шаннань Ча — больш шырокае імя з іншым рэжымам аховы: тая ж зямля, але і зялёны, і чырвоны чай.
- Цзыян Маа Цзянь (紫阳毛尖): Зялёны чай павета Цзыян на поўдні правінцыі, у басейне Ханьшуя.
- Ханьчжун Сянь Хао (汉中仙毫): Зялёны чай акругі Ханьчжун на паўднёвым захадзе Шэньсі.
У заключэнне:
Шаннань Ча — павятовае імя маладога паўночнага чаю: доследы пачаліся ў 1961 годзе, поспех прыйшоў у 1970-м, а сёння пад адным імем ахоўваюцца завіты і плоскі зялёны чай і чырвоны чай. Патрабаванні да прадукту падрабязныя — ад адмовы ад пестыцыдаў да тэмператур кожнага этапу. Зялёны Шаннань Ча пазнаюць па белым пушку і каштанавым арамаце, чырвоны — па тонкім лісце з кончыкамі пупышак і салодкім настоі.