Dūjiāngyàn cháyè

Дуцзян’янь Чае (Dūjiāngyàn cháyè, 都江堰茶叶) — «чайны ліст Дуцзян’яня»: зялёны чай гарадскога павета Дуцзян’янь (都江堰市) у падпарадкаванні Чэнду, правінцыя Сычуань, — на паўночна-заходнім краі Чэндускай раўніны, там, дзе рака Міньцзян выходзіць з гор. З 2016 года імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, з 2025 года — як прадукт з геаграфічным указаннем, прызнаны Дзяржаўным упраўленнем інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA). У зону ўваходзіць гара Цынчэншань, чые чаі, паводле даведкі да апісання ўказання, лічыліся ў даніне ўжо пры Сун.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). «茶叶» (cháyè) значыць проста «чайны ліст», і клас устаноўлены па тэхналогіі з тэкстаў аховы 2016 і 2025 гадоў: фіксацыя (杀青), скручванне і другое абсмажванне, без акіслення.
Катэгорыя: Зялёны чай заходняй Сычуані; прадукт з геаграфічным указаннем (2025), з 2016 года — таксама сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Сычуань (四川, Sìchuān), горад Чэнду (成都, Chéngdū), гарадскі павет Дуцзян’янь (都江堰, Dūjiāngyàn).
Зона аховы: 12 валасцей і пасёлкаў: Сян’э (向峨乡), Дагуань (大观镇), Цынчэншань (青城山镇), Чжунсін (中兴镇), Юйтан (玉堂镇), Пуян (蒲阳镇), Гуанькоу (灌口镇), Цзыпінпу (紫坪铺镇), Хункоу (虹口乡), Лунчы (龙池镇), Цяньма (天马镇) і Сюйцзя (胥家镇). Заяўнік у 2025 годзе — народны ўрад Дуцзян’яня. Паводле апісання 2016 года, зона мяжуе з Вэньчуанем, Пэнчжоу і Чунчжоу, яе плошча — 71 700 га.
Геаграфічныя каардынаты: 103°25′42″–103°47′00″ у. д., 31°02′09″–31°44′54″ пн. ш.; у тэксце патрабаванняў 2025 года шыроты запісаны ў адваротным парадку.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя (паводле даведкі да апісання ўказання 2016 года, у перадруку):
- Тан. Сярод падаткавых шускіх чаёў двор асабліва цаніў «Уцзуй» (乌嘴) і «Лючухуа» (六出花); даведка адносіць абодва да Дуцзян’яня.
- Чайныя сады. Зборнік «Тайпін гуанцзі» (太平广记, 978) згадвае ў павеце Цзюлун (九陇县, цяпер Пэнчжоу; тады яму падпарадкоўваліся землі на ўсход ад Міньцзяна) чайны сад Чжан Шоўгуя (张守圭), куды кожны год наймалі больш за сотню зборшчыкаў.
- Сунская даніна. Прамое сведчанне пра цынчэнскі чай у даніне даведка знаходзіць у «Тайпін хуаньюй цзі» (太平寰宇记, 976–983): у графе «ранейшая даніна» акругі Юнкан цзюнь (永康军) названы 紫背龙芽, 白背龙芽, 大鹤仙 і 小鹤仙.
- 1674. Паводле прыведзенага ў даведцы дакумента, у 13-ы год Кансі штогод назапашвалі 800 цзіняў цынчэнскага пупышкавага чаю, з іх 60 цзіняў адборнага і 680 цзіняў «палацавага».
- 1912. У пачатку Рэспублікі на Цынчэншані, паводле даведкі, яшчэ заставаліся агароджаныя сады для дадзенага чаю.
- 1981. Цынчэн Сюэ Я з ліку чаёў Дуцзян’яня прадавалі ў Сянгане, Аамэні і Японіі.
- 2013. Марка «Цынчэн дао ча» (青城道茶) атрымала першую прэмію X усекітайскага конкурсу імянных чаёў «Чжунча бэй».
- 2016. 31 сакавіка Міністэрства сельскай гаспадаркі зацвердзіла рэгістрацыю сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання; трымальнік — Цэнтр распаўсюджвання сельскагаспадарчых тэхналогій Дуцзян’яня, нумар тэхнічнага рэгламента — AGI2016-01-1869.
- 2025. Аб’яўленнем CNIPA № 625 (падпісана 1 красавіка, апублікавана 14 красавіка) чай прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем. У маі, паводле мясцовай газеты, горад правёў дэгустацыю ахоўванага чаю, дзе сем кампаній паказвалі «тэхналогіі вырабу чаю — нематэрыяльную спадчыну» (非遗制茶技艺); якія менавіта, не сказана.
Назва: 都江堰 — Дуцзян’янь, горад і ірыгацыйная сістэма на Міньцзяне; 茶叶 — «чайны ліст».
Культурнае значэнне: Паводле даведкі 2016 года, у мясцовага чаю два правінцыйныя таварныя знакі і дзесяць вядучых марак, сярод іх «Цынчэн» (青城), «Цынчэншань» (青城山), «Цынчэн дао ча» (青城道茶) і «Цынчэн пяасюэ» (青城飘雪).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сарты / Культывары: Паводле патрабаванняў 2025 года — 黔眉502 (Qiánméi 502), 特早213 (Tèzǎo 213), 名选131 (Míngxuǎn 131), 福鼎大白茶 (Fúdǐng dàbáichá), 福选9号 (Fúxuǎn 9) і іншыя палепшаныя сарты. Апісанне 2016 года патрабавала толькі мясцовых ураджайных і ўстойлівых сартоў «асабліва ранняй серыі».
Стандарт збору: Адзінкавая пупышка, пупышка з першым раскрывальным лістом, пупышка з двума лістамі.
Спосаб збору: Шчыпком (掐采), пад’ёмам (提手采) і двума рукамі (双手采).
Збор: Тэрмінаў збору ў знойдзеных крыніцах няма.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Стык дзвюх прыродных абласцей — гор Лунмэньшань (龙门山) і вяршыні конуса вынасу Міньцзяна на Чэндускай раўніне; рэльеф паніжаецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.
Вышыня вырошчвання: Паводле апісання 2016 года, галоўныя глебы зоны — горныя жаўтазёмы на вышыні 700–1200 м. Патрабаванні 2025 года дапускаюць роўныя ўчасткі і спадзістыя схілы 3–15°.
Глебы: Горныя жаўтазёмы (山地黄壤) — магутныя, урадлівыя, багатыя арганікай, pH 4,5–6,5.
Клімат (паводле апісання 2016 года): сярэднесубтрапічны мусонны. Сярэднегадавая тэмпература 15,2 °C, самага халоднага месяца — 4,6 °C, самага цёплага — 24,4 °C; ападкаў 1243,8 мм, сонечнага ззяння 1016,9 гадзіны ў год, бязмарозны перыяд 280 дзён, сярэднешматгадовая адносная вільготнасць ад 75 да 80 %.
Вада: Рэкі сістэмы Міньцзяна і каналы ірыгацыйнай сістэмы Дуцзян’янь.
Маштаб: Паводле апісання 2016 года — 1700 т чаю ў год.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Патрабаванні аховы 2025 года задаюць ланцужок «завяльванне — фіксацыя — астыванне — скручванне — другое абсмажванне — астыванне — другое скручванне — сушка — захоўванне»:

Завяльванне (摊放, tānfàng): Параметраў у патрабаваннях 2025 года няма; апісанне 2016 года давала 6–12 гадзін, да вільготнасці каля 70 %.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): Тры ступені, усяго 4–6 хвілін. Першая — кацёл 260–220 °C, пакуль ліст не абмякне; другая — на 20–30 °C ніжэй, пакуль ліст у асноўным не згорнецца ў чаінку і не перастане ліпнуць да рукі; трэцяя — каля 200 °C.
Астыванне (摊凉, tānliáng): Адразу пасля катла, 30–60 хвілін.
Скручванне (揉捻, róuniǎn): «Далікатны ліст — лёгка, грубы — моцна», «лёгка — моцна — лёгка». Далікатны ліст — 20–25 хвілін, грубы — не даўжэй за 50 хвілін.
Другое абсмажванне (杀二青, shā èr qīng): Спачатку 180–150 °C, пакуль ліст не стане мяккім; затым на 10–15 °C ніжэй, з прыёмамі «прыціснуць і расцерці» (压、磨), 3–5 хвілін, да плоскай прамой формы.
Другое скручванне (二揉, èr róu): У апісанні 2016 года — па неабходнасці.
Сушка (烘干, hōnggān): Параметраў у патрабаваннях 2025 года няма; апісанне 2016 года давала 90–100 °C, да смарагдава-зялёнага ліста.
Захоўванне (贮藏, zhùcáng): У шчыльна закрытых пакетах, пры тэмпературы не вышэй за 8 °C.

Тэксты супярэчаць самі сабе: і ў апісанні 2016 года, і ў патрабаваннях 2025 года тэхналогія даводзіць ліст да «плоскай прамой» формы, а апісанне аблічча гаворыць пра «натуральна злёгку закручаную» чаінку; як гэта сумясціць, крыніцы не тлумачаць.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле патрабаванняў аховы 2025 года:

Знешні выгляд сухога ліста: Чаінка натуральная, злёгку закручаная (条索自然微卷), жоўта-зялёная з ворсам (黄绿带毫).
Пах сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Пах настою: Чысты, з каштанавым тонам, стойкі (清香带栗香，持久).
Смак: Свежы, бадзёры, мяккі і роўны (鲜爽醇和).
Колер настою: Жоўта-зялёны, яркі.
Чайнае дно (завараны ліст): Роўны, жоўта-зялёны, яркі.

7. Хімічны Склад

Паказчык	Норма
Чайныя поліфенолы	не менш за 20 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 40 %
Бялок	не менш за 30 г/100 г
Сума амінакіслот	не менш за 3 %
Вітамін C	не менш за 200 мг/100 г

У перадруку апісання 2016 года тая ж норма бялку запісана ў адным месцы як 30 мг/100 г, у другім — як 30 г/100 г; тут прыведзены запіс патрабаванняў 2025 года.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю. Вада 80–85 °C, 3 г на 150 мл, шкляная шклянка або белы гайвань. Ваду наліваць па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд; піць, пакідаючы частку настою, і даліваць — два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа: у герметычнай упакоўцы, без святла, вільгаці і пахаў, лепш у халадзільніку; выпіць на працягу года. Патрабаванні аховы тут канкрэтнейшыя за звычайнае — не вышэй за 8 °C.

10. Цана і Падробкі

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: права на яго вытворцу з зоны дае CNIPA па прадстаўленні горада і правінцыі.
- Правяраць, што чай з адной з 12 валасцей і пасёлкаў зоны.
- Памятаць, што імя радавое: словы «чай з Дуцзян’яня» без знака яшчэ не азначаюць ахоўваны прадукт.
- Ліст — жоўта-зялёны з ворсам; пах — чысты, з каштанавым тонам.

11. Цікавыя Факты

Сярод сунскіх падаткавых чаёў Цынчэна даведка называе «Вялікага» і «Малога жураўля-бессмяротнага» — 大鹤仙 і 小鹤仙.
Фіксацыя паводле патрабаванняў аховы ідзе ў тры ступені, пачынаючы з катла пры 260–220 °C.
У 1674 годзе, паводле даведкі, з 800 цзіняў цынчэнскага чаю 680 лічыліся «палацавымі».

12. Параўнанне з іншымі сычуаньскімі чаямі

Цынчэн Сюэ Я (青城雪芽): Імянны зялёны чай гары Цынчэншань, якая ўваходзіць у зону; паводле даведкі 2016 года — адзін з чаёў Дуцзян’яня.
Эмэй Чжуецын (峨眉竹叶青): Плоскі зялёны чай гары Эмэйшань; у Дуцзян’янь Чае плоскую форму задае тэхналогія, але не апісанне аблічча.
Цяньфу Лун Я (天府龙芽): Правінцыйны брэнд сычуаньскага чаю; Дуцзян’янь Чае — імя ўзроўнем ніжэй, гарадское.

На заканчэнне:

Дуцзян’янь Чае — радавое імя чаю аднаго горада ля выхаду Міньцзяна з гор, за якім ахова замацавала цалкам пэўны зялёны чай: жоўта-зялёны ліст з ворсам, чысты пах з каштанавым тонам, гарачую трохступеньчатую фіксацыю і захоўванне не вышэй за 8 °C. Гісторыю яму пазычае гара Цынчэншань з яе сунскай данінай, а два дакументы — 2016 і 2025 гадоў — даюць падрабязную тэхналогію, хоць форму ліста апісваюць па-рознаму.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

CNIPA 地理标志产品认定 №625

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»