Bǐjià chá · thetea.app

Бі Цзя Ча (Bǐjià chá, 笔架茶; у тэкстах раёна і горада таксама 笔架山茶 — «чай гары Біцзяшань») — мясцовы чай гары Біцзяшань (笔架山) у пасёлку Тайхэ (太和镇) раёна Цынсінь (清新区) гарадской акругі Цын’юань (清远市), правінцыя Гуандун. Па тэхналогіі гэта зялёны чай, які потым вытрымліваюць. Традыцыйнае рамяство, як яго апісвае раён, — фіксацыя абсмажваннем у жалезным катле, ручная скрутка, пракурванне над адкрытым агнём хваёвых дроў і дасушка на драўняным вуглі ў бамбукавым кошыку; гатовы чай затым захоўваюць. Рамяство яго вырабу — «笔架茶制作工艺» — у 2018 годзе ўнесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Гуандуна, а сам 笔架茶 у 2017 годзе ўнесены ў правінцыйны пералік рэгіянальных брэндаў. У дакументах рамяство запісана пад пунктам улуна, а гарадскі план называе чай «чаем позняй ферментацыі», але апісанні тэхналогіі гэтыя ярлыкі не пацвярджаюць.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá) з вытрымкай. Клас вызначаны па тэхналогіі, як таго патрабуе нацыянальны стандарт класіфікацыі чаю GB/T 30766-2014: ён дзеліць чай перш за ўсё па спосабе перапрацоўкі. Зялёны чай стандарт вызначае як прадукт са свежага ліста, які прайшоў фіксацыю (杀青, shāqīng), скручванне (揉捻, róuniǎn) і сушку. Так і апісваюць рамяство публікацыі раёна, тэкст раённага органа культуры і адзін з вытворцаў: першы цеплавы этап — фіксацыя, затым скрутка і сушка. Этапа 做青 (zuòqīng), без якога няма ўлуна, і вільготнага скучвання 渥堆 (wòduī), без якога няма цёмнага чаю, няма ні ў адным знойдзеным апісанні. Па спосабе сушкі традыцыйны чай бліжэй да 烘青 (hōngqīng) — паводле GB/T 30766-2014 гэта зялёныя чаі, якія сушаць у асноўным прагрэвам (烘), а не абсмажваннем у катле ці ў барабане. Карпаратыўны стандарт кааператыва з гары Біцзяшань, па картцы агрэгатара стандартаў, так і называецца — «绿茶（笔架茶）», «зялёны чай (Бі Цзя Ча)»; у пераліку яго этапаў фіксацыі папярэднічае завяльванне (萎凋, wěidiāo), а 做青 няма. У харчовай ліцэнзіі аднаго з вытворцаў, па фрагменце афіцыйнага пошукавага індэкса, 笔架茶 запісаны ў раздзеле зялёнага чаю.
Чаму ў дакументах сустракаюцца іншыя класы: Крыніцы разыходзяцца ў ярлыках, а не ў апісанні тэхналогіі. У правінцыйным спісе спадчыны рамяство ўнесена як пашырэнне да агульнага пункта «乌龙茶制作技艺» — «тэхніка вырабу ўлуна». Гарадскі план развіцця чайнай галіны 2013 года, па фрагменце афіцыйнага пошукавага індэкса (сам дакумент не адкрыты), называе 笔架山茶 разам з Пукэн Ча «后发酵茶» — «чаямі позняй ферментацыі». Энцыклапедыя 360百科 пераказвае думку неназванага спецыяліста, які пабываў на гары ў пачатку 1960-х гадоў, быццам 笔架茶 адносіцца да 青茶, гэта значыць да ўлунаў, і піша, што спосаб «крыху падобны» на выраб чырвонага чаю сяачжун (小种红茶). Ні адна з гэтых крыніц не апісвае ні 做青, ні 渥堆, ні акіслення ліста, а тэхналогія ў пераказе той самай 360百科 пачынаецца з фіксацыі ў жалезным катле. Чаму рамяство далучана менавіта да пункта ўлуна, крыніцы не тлумачаць. Адсутнасцю ў спісе рамёстваў зялёнага чаю гэта не тлумачыцца: паводле даных правінцыйнага партала мясцовых хронік, рамяство зялёнага чаю 玉湖炒茶制作技艺 унесена ў правінцыйны спіс яшчэ ў 2012 годзе. Ці быў да 2018 года ў спісе агульны пункт «绿茶制作技艺», не ўстаноўлена.
Катэгорыя: Мясцовы «горны чай» раёна, а не сорт куста і не марка аднаго вытворцы. Адзін з «васьмі горных чаёў» Цынсіня (八大山茶, bā dà shānchá), побач з Пукэн Ча (蒲坑茶). Поўны пералік васьмі прыводзіць гуандунскае выданне «Наньфан+» (南方+, 2022): 笔架茶、蒲坑茶、骆坑茶、石坎木古营茶、鱼坝风云茶、秦皇山茶、禾云飞鹅茶、石马大坑茶.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Гуандун (广东, Guǎngdōng), гарадская акруга Цын’юань (清远, Qīngyuǎn), раён Цынсінь (清新, Qīngxīn), пасёлак Тайхэ (太和, Tàihé), гара Біцзяшань (笔架山, Bǐjià shān).
Асноўны раён вытворчасці: Паводле тэксту раёна аб унясенні рамяства ў спіс спадчыны (2018), асноўны раён вытворчасці (主要产地) — шэсць вясковых камітэтаў лясгаса Біцзяшань (笔架林场, Bǐjià línchǎng): Кэнкоу (坑口), Кэнвэй (坑尾), Чжуншань (中山), Гэньчжуюань (根竹园), Санькэньтань (三坑滩) і Цяньбянь (田边). Крыніца гаворыць аб асноўным, а не аб адзіным раёне; афіцыйна зацверджанай зоны вытворчасці ў знойдзеных крыніцах няма. Як лясгас суадносіцца з пасёлкам Тайхэ адміністрацыйна, крыніцы не тлумачаць.
Не чай Індэ: Ні адна знойдзеная крыніца не адносіць Бі Цзя Ча да Індэ (英德) — іншага гарадскога павета той самай акругі. «Наньфан+» (2022) дзеліць акругу Цын’юань на тры чайныя зоны: чырвонага чаю з цэнтрам у Індэ, высакагорнага зялёнага чаю на поўначы і зону чаёў з вытрыманым водарам (陈香, chénxiāng) з сярэдне- і дробналістых сартоў, у асноўным у раёне Цынсінь.
Геаграфічныя каардынаты: У знойдзеных крыніцах не прыводзяцца.
Стандарты: Пошук у нацыянальнай базе мясцовых стандартаў па 笔架茶 і 笔架山 запісаў не даў. Па картках агрэгатараў стандартаў, ёсць групавы стандарт T/QYZL 9-2020 «清新笔架茶生产技术规程» — «Тэхнічныя правілы вытворчасці Цынсінь Бі Цзя Ча», апублікаваны 12 жніўня 2020 года. Ён ахоплівае выбар участка, пасадку, глебу і ўгнаенні, фармаванне куста, ахову ад шкоднікаў, хвароб і пустазелля і збор, а перапрацоўку не рэгулюе; агрэгатары разыходзяцца ў назве арганізацыі, якая яго выпусціла. Па картцы агрэгатара, кааператыў 清远市清新区笔架山农业专业合作社 выпусціў карпаратыўны стандарт Q/BJS 0002 S-2021 «绿茶（笔架茶）» 1 жніўня 2021 года і ўвёў яго 1 верасня; датай адмены той самы агрэгатар называе 18 кастрычніка 2026 года. Тэксты абодвух стандартаў прачытаны толькі ў пераказе агрэгатараў. «Наньфан+» (2022) піша, што ў 笔架茶 і Пукэн Ча «паступова склаліся тэхнічныя правілы апрацоўкі», але назвы дакумента не дае.
Спадчына: Пастановай урада правінцыі Гуандун 粤府函〔2018〕116号 ад 12 мая 2018 года «笔架茶制作工艺» унесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны — у спіс пашырэння, абвешчаны разам з 7-й партыяй, як дапаўненне да пункта Ⅷ－74 «乌龙茶制作技艺»; заяўнік — раён Цынсінь. Сам раён называе гэта ўключэннем у сёмую правінцыйную партыю. Статус адносіцца да рамяства, а не да сорту ці тавару.
Рэгіянальны брэнд: Рашэннем ад 15 лістапада 2017 года 笔架茶 ўнесены ў другі правінцыйны пералік «знакамітых, асаблівых, якасных і новых» сельскагаспадарчых прадуктаў Гуандуна (广东省第二届名特优新农产品目录) як рэгіянальны грамадскі брэнд акругі Цын’юань, пазіцыя 283. Пералік брэндаў — не стандарт і не геаграфічнае ўказанне.
Геаграфічнае ўказанне: Не ўстаноўлена: рэестр таварных знакаў і геаграфічных указанняў не правяраўся.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Паданне пра Тан. Публікацыя раённага органа (2025) і прэса паўтараюць паданне, быццам ужо пры дынастыі Тан (唐, Táng) чай з гары Біцзяшань сыходзіў за мора. Дакументальнага пацвярджэння ў знойдзеных крыніцах няма: гэта паданне, а не летапіс.
- Мін і Цын. Краязнаўчы нарыс на сайце раёна Цынчэн той самай акругі піша, што «з часоў Мін і Цын» 笔架茶 разам з іншымі асаблівымі прадуктамі Цын’юаня ўславіўся праз гандлёвыя вуліцы Шанко і Сяко (上下廓街). Адкуль гэтыя звесткі, нарыс не паказвае.
- 2017. Рэгіянальны брэнд у правінцыйным пераліку, пазіцыя 283.
- 2018. Рамяство — у правінцыйным спісе нематэрыяльнай спадчыны.
- 2020–2021. Па картках агрэгатараў — групавы стандарт на вырошчванне і збор (2020) і карпаратыўны стандарт «绿茶（笔架茶）» аднаго кааператыва (2021).
- 2025. Раённыя кампаніі паказвалі 笔架茶 разам з Пукэн Ча на стэндзе «清新山茶» вясенняй і асенняй Кітайскай (Гуанчжоу) міжнароднай чайнай выставы. У жніўні, паводле рэпартажу раённага аддзела «духоўнай цывілізацыі» (文明办), носьбіт рамяства на занятку вячэрняй школы разбіраў «сем крокаў» традыцыйнай тэхналогіі, фірмовы «смак дыму» (烟火味, yānhuǒwèi) і вытрымку (陈化, chénhuà); самі сем крокаў у рэпартажы не пералічаны.
Назва: 笔架 (bǐjià) — «падстаўка для пэндзляў», 山 (shān) — гара, 茶 (chá) — чай. 笔架茶 — чай гары Біцзяшань, «гары-падстаўкі для пэндзляў»; чаму гара так названа, у правераных крыніцах не сказана. У тэкстах раёна і горада сустракаецца і поўная форма 笔架山茶. Рамяство ў спісах спадчыны называецца «笔架茶制作工艺», сустракаюцца таксама «笔架茶制作技艺» і «笔架茶制茶工艺». У знойдзеных крыніцах імя чаю лацініцай сустракаецца толькі ў англійскіх назвах навуковых артыкулаў — Bijia Tea і BiJia Tea, без тонаў; тонавае чытанне Bǐjià chá — слоўнікавае.
Культурнае значэнне: Бі Цзя Ча — адзін з «васьмі горных чаёў» раёна, якія раённае таварыства забеспячэння і збыту ў 2025 годзе прадстаўляла разам на правінцыйным сезоне чайнай культуры. У вёсцы Кэнкоу (坑口村) пасёлка Тайхэ, паводле паведамлення «Наньфан+» (2022), 笔架茶 развіваюць па праграме «адна вёска — адзін прадукт» (一村一品, yī cūn yī pǐn) на чале з мясцовай чайнай кампаніяй. Вытрымку раён лічыць каштоўнасцю: пра «восем горных чаёў» у цэлым ён піша, што чым даўжэй чай захоўваецца, тым вышэйшая яго каштоўнасць для піцця.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: Зарэгістраванага сорту знойдзеныя крыніцы не называюць; які куст ляжыць у аснове чаю, праверанымі тэкстамі не ўстаноўлена. Паводле пераказу агрэгатара, карпаратыўны стандарт кааператыва распаўсюджваецца на ліст мясцовага высакагорнага чаю з гары Біцзяшань (本土茶, běntǔ chá) альбо сярэдне- і дробналістых кустоў. Навуковы артыкул 2019 года параўноўвае атрыманне расады 笔架茶 культурай тканак са звычайнымі пасевам насення і чаранкаваннем.
Збор: Паводле рэпартажу раённага тэлебачання (2017), збіраюць ранні вясновы чай — да свята Цынмін (明前, míngqián), калі ліст «напаўрасчынены» (半开面, bàn kāimiàn). Іншых тэрмінаў збору крыніцы не называюць.
Стандарт збору: Адна пупышка з двума лістамі — так пішуць рэпартаж раённага тэлебачання (2017) і газета (2022) са слоў дырэктара адной з кампаній. Адзін з вытворцаў раёна дапускае адну пупышку з адным ці двума лістамі: занадта пяшчотны ліст, паводле яго слоў, «не дае смаку 笔架茶», а занадта грубы псуе смак. Групавы стандарт 2020 года ўключае правілы збору, але яго тэкст не прачытаны.
Патрабаванні да сыравіны: Патрабаванняў стылю ў прачытаных крыніцах няма. Вядомая практыка адной кампаніі: са слоў яе дырэктара (2022), ліст перапрацоўваюць адразу, не пакідаючы на ноч, — «ад саду да кубка не больш за 24 гадзіны», а з пяці цзіняў (斤, jīn) свежага ліста звычайна атрымліваецца цзінь вясновага чаю. Гэта практыка адной кампаніі ў адзін сезон, а не патрабаванне да сыравіны Бі Цзя Ча.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Гара Біцзяшань у пасёлку Тайхэ раёна Цынсінь. Раён называе яе ў ліку трох гарадскіх прыродных запаведнікаў (市级自然保护区) Цынсіня, а правінцыйны дэпартамент культуры і турызму называе турыстычную зону гары Біцзяшань сярод рэсурсаў пасёлка.
Расліннасць: Раён (2018) піша, што гара багатая расліннасцю і вадой, а схілы цалкам пакрытыя хвоямі і бамбукам (漫山松竹, mànshān sōngzhú). Гэтым ён тлумачыць, што ў 笔架茶 больш, чым у Пукэн Ча, «хваёвага і бамбукавага» адцення ў водары.
Вышыня вырошчвання: Вышыні чайных садоў крыніцы не даюць. Галоўная вяршыня гары — Хуацзянь (花尖峰), каля 740 м над узроўнем мора, паводле рэпартажу раённага органа (2025).
Клімат: Даных у знойдзеных крыніцах няма.
Глебы: Даных у знойдзеных крыніцах няма.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Рэгіянальнага стандарту на перапрацоўку не знойдзена: групавы стандарт 2020 года рэгулюе толькі вырошчванне і збор. Традыцыйны спосаб вядомы паводле кароткіх апісанняў раёна, аднаго вытворцы і раённага тэлебачання. Рэжымаў, акрамя некалькіх лічбаў чаявода і вытворцы, крыніцы не называюць, а парадак асобных аперацый у апісаннях разыходзіцца. Агляд 2017 года, дзе ёсць раздзел аб перапрацоўцы, прачытаны толькі ў анатацыі.

Традыцыйны спосаб:

Збор і абсушка. Са слоў чаявода ў рэпартажы раённага тэлебачання (2017), сарваны ліст спачатку абсушваюць ад вільгаці (待水分晾干). Этапа 做青 — механічнай апрацоўкі, пры якой, паводле GB/T 30766-2014, краі ліста пашкоджваюцца і часткова акісляюцца, — няма ні ў адным апісанні.
Фіксацыя ў жалезным катле (铁镬炒青, tiěhuò chǎoqīng). Ліст абсмажваюць у жалезным катле, каб спыніць дзеянне яго ферментаў. Той самы чаявод трымае кацёл «за трыста градусаў» (300多度); адзінку вымярэння рэпартаж не называе. Вытворца піша, што пасля фіксацыі ліст астуджваюць і толькі потым скручваюць.
Ручная скрутка (手工揉捻, shǒugōng róuniǎn). Са слоў чаявода, ліст скручваюць у адзін бок каля 15 хвілін, пакуль ён не згорнецца ў жгуцікі (条索, tiáosuǒ).
Пракурванне хваёвым дымам (松柴明火烟熏, sōngchái mínghuǒ yānxūn). Ліст трымаюць над адкрытым агнём хваёвых дроў, каб ён увабраў дым. Калі менавіта — крыніцы разыходзяцца: тэкст раёна аб рамястве (2018) ставіць пракурванне пасля фіксацыі і першаснай скруткі, а раённае тэлебачанне — падчас абсмажвання ў катле, пры хуткім перамешванні ліста. Вытворца піша, што пры пракурванні над хваёвым агнём ліст пераварочваюць кожныя 10 хвілін.
Сушка на вуглі ў бамбукавым кошыку (竹箩炭火焙干, zhúluó tànhuǒ bèigān). Са слоў чаявода, каля гадзіны, з перамешваннем кожныя 10 хвілін, пакуль ліст не стане сінявата-чорным (乌黑, wūhēi). Вытворца апісвае колер гатовага першаснага чаю як «шэра-чорны з зелянінай» (灰黑色带青).
Захоўванне (藏茶, cángchá). Раён паказвае захоўванне сярод этапаў рамяства, а ў рэпартажы 2025 года носьбіт рамяства гаворыць пра вытрымку (陈化). Вытворца піша, што першасны чай (毛茶, máochá) адразу не п’юць і трымаюць у мяшках два-тры гады; чаявод раіць каля трох гадоў; 360百科 называе адзін-два гады. Адзінага тэрміну крыніцы не даюць.

Карпаратыўны стандарт. Паводле пераказу агрэгатара, стандарт Q/BJS 0002 S-2021 кааператыва з гары Біцзяшань апісвае выраб «зялёнага чаю (笔架茶)» праз завяльванне (萎凋), фіксацыю, скрутку, разбіванне камоў (解块, jiěkuài), першаснае абсмажванне (初次炒干, chūcì chǎogān), сушку (烘干, hōnggān) і, пры неабходнасці, дапрацоўку (精制, jīngzhì). Рэжымаў у пераказе няма, капчэння і вытрымкі ў пераліку этапаў таксама няма. Гэта норма аднаго кааператыва, а не вызначэнне стылю.

Чаму вытрымка не робіць чай цёмным. GB/T 30766-2014 вызначае цёмны чай праз вільготнае скучванне (渥堆) — вытрымліванне ліста ў кучы пры пэўных тэмпературы і вільготнасці, пры якім яго склад павольна мяняецца. У апісаннях захоўвання Бі Цзя Ча няма ні куч, ні ўвільгатнення: гатовы сухі чай трымаюць у мяшках. Таму вытрыманы Бі Цзя Ча па тэхналогіі застаецца зялёным, хоць гарадскі план 2013 года і называе яго «чаем позняй ферментацыі».

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Стандартнай дэгустацыі ў знойдзеных крыніцах няма. Ніжэй — традыцыйная формула якасці, якая пераходзіць з тэксту ў тэкст (тэкст раёна аб рамястве 2018 года, рэпартаж раённага органа 2025 года), і прома-апісанні. Гэта апісанні, а не вынікі вымярэнняў; чыя ацэнка, паказана ў кожным пункце.

Знешні выгляд сухога ліста: Паводле формулы раёна — шчыльна скручаныя жгуцікі (条索紧结, tiáosuǒ jǐnjié), колер цёмны, алеісты, з зелянінай (乌润带青, wūrùn dài qīng). Вытворца апісвае колер першаснага чаю як шэра-чорны з зелянінай, чаявод — як сінявата-чорны.
Водар сухога ліста: Асобных апісанняў няма. Са слоў чаявода, у свежага чаю ёсць дымны пах, які за некалькі месяцаў амаль сыходзіць.
Водар настою: Паводле формулы раёна — чысты, доўгі і ўстойлівы (香气清长持久, xiāngqì qīngcháng chíjiǔ). Раён піша, што ў 笔架茶 больш, чым у Пукэн Ча, «хваёвага і бамбукавага» адцення ў водары. Рэпартаж 2025 года аб занятку з носьбітам рамяства называе «смак дыму» (烟火味) фірмовай рысай рамяства.
Смак: Паводле формулы раёна — асвяжальны і гладкі, са саладосцю (滋味爽口而滑，带甜甘味); і пасля дзесяці заліванняў саладосць захоўваецца (冲泡上十次，甘味犹存). Дырэктар адной з кампаній (2023) называе смак асвяжальным і гладкім, а рэпартаж раённага сайта аб выставе 2025 года — густым, з салодкім вяртаннем (醇厚回甘, chúnhòu huígān).
Колер настою: Паводле формулы раёна — бура-чырвоны, празрысты і яркі (棕红透亮, zōnghóng tòuliàng); дырэктар кампаніі — «бура-чырвоны, не мутны». Для большасці зялёных чаёў такі колер нетыповы; ці звязаны ён з капчэннем і вытрымкай, крыніцы не тлумачаць.
Чайнае дно (завараны ліст): Паводле формулы раёна — роўнае (叶底匀整, yèdǐ yúnzhěng). Іншых апісанняў няма.

7. Хімічны Састаў

Фізіка-хімічных даных аб Бі Цзя Ча — поліфенолаў, амінакіслот, кафеіну — у прачытаных крыніцах няма. Вядомыя тры навуковыя працы, прачытаныя толькі ў анатацыях:

Пігменты (2010). Артыкул у часопісе «食品研究与开发» здабывае з «清远笔架茶» пігменты награваннем і арганічнымі растваральнікамі, вызначае іх і вывучае ўстойлівасць. Лічбаў гэтай працы тут няма: поўны тэкст не прачытаны.
Агляд (2017). «清远笔架茶发展综述» у часопісе «广东茶业» ахоплівае гісторыю, спосабы вырошчвання, перапрацоўку, асаблівасці якасці, стан галіны і даследаванні.
Размнажэнне (2019). Артыкул у часопісе Цын’юаньскага політэхнічнага каледжа (清远职业技术学院学报) параўноўвае атрыманне расады культурай тканак са звычайнымі пасевам і чаранкаваннем.

Як для большасці зялёных чаёў, сярод галоўных растваральных рэчываў звычайна называюць катэхіны, амінакіслоты, у тым ліку L-тэанін, і кафеін. Як мяняюць іх у Бі Цзя Ча капчэнне і шматгадовая вытрымка, у знойдзеных крыніцах не вымерана.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма: знойдзеныя навуковыя працы тычацца пігментаў, размнажэння куста і развіцця галіны, а не дзеяння чаю на арганізм. Мясцовыя тэксты па традыцыі дапісваюць да формулы якасці народныя ўяўленні аб лекавым дзеянні чаю; гэта формулы апісанняў, а не ўстаноўленыя ўласцівасці, і энцыклапедыя іх не паўтарае. Агульныя ўяўленні аб карысці зялёнага чаю да вытрыманага капчонага Бі Цзя Ча не правераны і тут не прыводзяцца.

9. Заварванне

Даных аб заварванні менавіта Бі Цзя Ча ў знойдзеных крыніцах няма; вядома толькі, што, паводле традыцыйнай формулы раёна, саладосць захоўваецца і пасля дзесяці заліванняў. Ніжэй — практыка, як для большасці кітайскіх зялёных чаёў. Для вытрыманага капчонага чаю яна не праверана, а мясцовыя прыёмы заварвання невядомыя.

Тэмпература вады: 80–85 °C, як для большасці зялёных чаёў.
Колькасць чаю: Каля 3 г на 150 мл.
Посуд: Гайвань (盖碗, gàiwǎn) ці шкляны стакан.
Працэс:
1. Прагрэць посуд гарачай вадой.
2. Усыпаць чай.
3. Прамыўка свежым зялёным чаям звычайна не патрэбна; ці патрэбна яна вытрыманаму Бі Цзя Ча, крыніцы не гавораць.
4. Першы настой — 30–60 секунд.
5. Зліць настой цалкам і разліць па кубках.
6. Паўтараць заліванні, патроху падаўжаючы настойванне; правераных даных аб тым, колькі іх вытрымае чай, няма — формула раёна толькі абяцае саладосць і пасля дзясятага залівання.

10. Захоўванне

Вытрымка — частка традыцыі (гл. раздзел 5): першасны чай, са слоў вытворцы, трымаюць у мяшках два-тры гады, паводле іншых крыніц — ад аднаго да трох гадоў. Умоў вытрымкі — тэмпературы, вільготнасці, тары, акрамя мяшкоў, — крыніцы не апісваюць. Звычайная парада для свежых зялёных чаёў — герметычная ўпакоўка і халадзільнік пры 0–5 °C — разлічана на захаванне свежасці і да чаю, які вытрымліваюць знарок, напрамую не пераносіцца. Як захоўваць ужо вытрыманы чай, крыніцы не гавораць; як і любы чай, яго варта берагчы ад вільгаці, святла і пабочных пахаў.

11. Цана і Падробкі

Цэнаў у знойдзеных крыніцах няма. Спосабаў распазнаць падробку крыніцы не апісваюць; ніжэй — тое, што можна зверыць з вядомымі фактамі.

Як пазбегнуць падробак:
- Правяраць паходжанне: гара Біцзяшань, пасёлак Тайхэ раёна Цынсінь, акруга Цын’юань, правінцыя Гуандун. Аднайменныя горы 笔架山 ёсць і ў іншых правінцыях — напрыклад, у павеце Лаюань правінцыі Фуцзянь, — і да Бі Цзя Ча яны дачынення не маюць.
- Не блытаць з чаямі Індэ: гэта іншы гарадскі павет той самай акругі, і Бі Цзя Ча да яго не адносяць.
- Не лічыць гарантыяй рэгіянальны брэнд: пазіцыя 283 правінцыйнага пераліку — не стандарт і не геаграфічнае ўказанне, а статус указання ў 笔架茶 не ўстаноўлены.
- Удакладняць спосаб: традыцыйны чай капцяць хваёвым дымам і вытрымліваюць, а ў пераліку этапаў карпаратыўнага стандарту, як яго пераказвае агрэгатар, ні капчэння, ні вытрымкі няма. Назва адна, спосабы розныя.
- Асцярожна ставіцца да заяўленай вытрымкі: спосабу, даступнага пакупніку, праверыць яе тэрмін крыніцы не называюць.

12. Цікавыя Факты

Рамяство зялёнага па тэхналогіі чаю ўнесена ў правінцыйны спіс спадчыны пад агульным пунктам «тэхніка вырабу ўлуна»; чаму, крыніцы не тлумачаць.
Хваёва-бамбукавую ноту водару раён тлумачыць тым, што схілы гары Біцзяшань цалкам пакрытыя хвоямі і бамбукам.
У свежага чаю, са слоў чаявода, ёсць дымны пах, які за некалькі месяцаў амаль сыходзіць, а першасны чай, са слоў вытворцы, адразу не п’юць зусім.
У знойдзеных крыніцах лацініца Bijia, без тонаў, сустракаецца толькі ў англійскіх назвах навуковых артыкулаў аб чаі; тонавае чытанне імя — слоўнікавае.
Гара-«падстаўка для пэндзляў» — 笔架山 — тапонім не адзіны: аднайменныя горы ёсць і ў іншых правінцыях Кітая.

13. Параўнанне з падобнымі чаямі

Пукэн Ча (蒲坑茶): Суседні «горны чай» таго самага раёна з іншага пасёлка — Шытань (石潭); у спісах спадчыны і ў пераліку брэндаў у двух чаёў асобныя пазіцыі. У энцыклапедыі Пукэн Ча апісаны як цёмны чай: навуковы артыкул 2026 года дае ў яго фіксацыю парай і вільготнае скучванне, а ў Бі Цзя Ча скучвання няма ні ў адным апісанні. Але апісанні Пукэн Ча разыходзяцца, у некаторых з іх — фіксацыя ў катле і сушка над хваёвымі дровамі, як у Бі Цзя Ча, таму наколькі адрозніваюцца тэхналогіі на справе, крыніцы адназначна не паказваюць. Агульныя рысы — хваёвы дым і вытрымка; раён піша, што ў Бі Цзя Ча больш «хваёвага і бамбукавага» водару.
Чжэн Шань Сяо Чжун (正山小种): Чырвоны чай, які сушаць над хваёвым дымам. 360百科 піша, што спосаб 笔架茶 «крыху падобны» на выраб сяачжуна, але чырвоны чай акісляюць, а ў Бі Цзя Ча першы цеплавы этап — фіксацыя.
Улун (乌龙): Пад агульным пунктам «тэхніка вырабу ўлуна» рамяство ўнесена ў правінцыйны спіс спадчыны, але этапа 做青, якім стандарт вызначае ўлун, у апісаннях Бі Цзя Ча няма.
Хэй Ча (黑茶): Гарадскі план 2013 года называе 笔架山茶 «чаем позняй ферментацыі», але вільготнага скучвання, якім стандарт вызначае цёмны чай, у Бі Цзя Ча не апісана.
Кэцзя Чао Люй (客家炒绿) і Сіньі Хэ Ло Люй Ча (信宜合箩绿茶): Іншыя гуандунскія зялёныя чаі, якія, паводле артыкулаў энцыклапедыі пра іх, таксама вытрымліваюць. Гэта падабенства практыкі, а не сваяцтва.
Ін Дэ Хун Ча (英德红茶) і Індэ Люй Ча (英德绿茶): Чырвоны і зялёны чай гарадскога павета Індэ той самай акругі Цын’юань.

У заключэнне:

Бі Цзя Ча — мясцовы чай гары Біцзяшань у раёне Цынсінь, рамяство якога з 2018 года ўваходзіць у правінцыйны спіс спадчыны Гуандуна, а імя ў 2017 годзе ўнесена ў правінцыйны пералік рэгіянальных брэндаў. Па тэхналогіі гэта зялёны чай: у традыцыйным спосабе ліст фіксуюць у жалезным катле, скручваюць рукамі, пракурваюць хваёвым дымам, сушаць на вуглі ў бамбукавым кошыку і гадамі вытрымліваюць. Ярлыкі «улун» і «чай позняй ферментацыі» ў дакументах ёсць, але апісаннямі тэхналогіі яны не падмацаваны.

Для таго, хто ведае зялёны чай па свежых вясновых зборах, Бі Цзя Ча — незвычайнае спалучэнне: хваёвы дым, шматгадовае захоўванне і саладосць, якую мясцовая формула абяцае і пасля дзясятага залівання. Многае пакуль адкрыта: поўны тэкст агляду 2017 года, «сем крокаў» рамяства, тэксты стандартаў, куст, з якога робяць чай, і смак паводле стандартнай дэгустацыі, а не паводле традыцыйнай формулы.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

GB/T 30766-2014
T/QYZL 9-2020

Дакументы і публікацыі

广东省人民政府关于批准并公布广东省第七批省级非物质文化遗产代表性项目名录的通知（粤府函〔2018〕116号） — 广东省人民政府 (gd.gov.cn, 政府信息公开)
关于清远市清新区2018年国民经济和社会发展计划执行情况与2019年计划草案的报告 — 清新区人民政府门户网站; 文章来源：清新区发展和改革局
2021年清新区国民经济和社会发展统计公报 — 清新区人民政府门户网站 (文章来源：本网)
清新区文化广电旅游体育局2021年工作总结及2022年工作计划 — 清新区文化广电旅游体育局
清远市清新区太和镇获评广东省文化和旅游特色镇 — 清新区人民政府门户网站 (文章来源：本网)
清新“归雁”与秋天的约会！——“齐访科创企业，共览灵秀清新” — 清新区人民政府门户网站 (文章来源：本网)
清新区供销合作社亮相省茶文化交流季 — 清新区人民政府门户网站 (文章来源：本网)
清新区组织区内茶企参加2025年春季中国（广州）国际茶业博览会 — 清新区人民政府门户网站 (文章来源：本网)
清新山茶”亮相2025年秋季中国（广州）国际茶业博览会 | 清新区人民政府门户网站 (文章来源：本网) — 清新区人民政府门户网站 (文章来源：本网)
清新区市场监管局召开太和镇特色产品品牌建设推进会 — 清新区人民政府门户网站 (文章来源：本网)
资源物产 — 清新区人民政府门户网站 (来源：本网)
关于公布广东省第二届名特优新农产品名单的决定 — 附件1：广东省第二届名特优新农产品目录—— 区域公用品牌（316个） — 广东省农业农村厅网站; 广东省名特优新农产品评选委员会 (2017年11月15日); 来源：市场信息处
广东省农业农村厅关于广东省十四届人大一次会议第1850号代表建议答复的函 — 广东省农业农村厅
“镇镇有声”清远太和站：探古龙飞瀑，宿依山静居，尝“太和三宝”——解锁清远太和镇的N种玩法！ — 广东省文化和旅游厅 (来源：本网)
龙腾福地上下廓街 — 清城区人民政府 (来源：平台管理)
清远市清新区太和镇：不负“绿水青山” 自有“金山银山” — 广东省文化和旅游厅 (来源：本网)
从田间到云端，这群大学生让乡村“活”起来了 — 清新区人民政府门户网站; 文章来源：清新区太和镇
清远市人民政府办公室关于印发清远市加快茶叶产业发展实施方案的通知 — 清远市人民政府办公室
清远市人民政府关于批准并公布清远市第六批市级非物质文化遗产代表性项目的通知 — 清远市人民政府 (市政府办公室)
清远市食品生产许可信息公告（2021年12月） — 清远市市场监督管理局
清远市农业局办公室转发广东省农业厅办公室关于开展百年名茶材料征集工作的通知 — 清远市农业局
笔架山度假村 — 清远市政府网
关于2023年度省级非物质文化遗产代表性项目保护单位评估工作初评结果的公示 — 清远市文化广电旅游体育局
2022南国书香节之“清远非遗展”活动圆满结束 — 清远市人民政府门户网站 (本网)
2013年工作总结及2014年工作设想 — 清新区文化广电新闻出版局
清远市清新区广电新闻出版局2017工作落实计划 — 清新区文化广电新闻出版局
清远市清新区农业农村局关于印发《2019年清远市清新区茶叶种植奖补实施方案》的通知 — 清新区农业农村局
清城区飞来峡镇2014年上半年工作总结和下半年工作计划 — 清城区人民政府; 来源：清城区飞来峡镇
全国标准信息公共服务平台 — 国家市场监督管理总局国家标准技术审评中心
沙河鸟笼和笔架茶入选升级非遗项目，为清新手工艺点赞！ — 清新发布
清远八大山茶在清新！趁着清明赶紧沏上一壶慢慢品吧~ — 清新发布
谷雨|喝一碗笔架茶，与春天告别 — 敬业茗茶 (清远市敬业茗茶有限公司, WeChat)
沉浸式品省级非遗笔架茶，Get“满FUN夜校” — 清远文明网 (广东省清远市精神文明建设委员会办公室)
清远笔架茶发展综述 — 《广东茶业》 (CNKI)
清远笔架茶植物组织培养育种与常规育种方式的比较 — 《清远职业技术学院学报》 2019(02)
清远笔架茶植物组织培养育种与常规育种方式的比较 — 《清远职业技术学院学报》 2019(02)
笔架茶色素的提取、鉴定及稳定性研究 — 《食品研究与开发》 2010(10)
笔架茶色素的提取、鉴定及稳定性研究 — 《食品研究与开发》 2010(10)
GB/T 30766—2014 茶叶分类 — 国家质量监督检验检疫总局, 国家标准化管理委员会
风味揭阳 | 玉湖，这座宝藏藏不住了 — 广东省情网 (dfz.gd.gov.cn)
广东财贸职业学院首届校园饮茶日活动圆满落幕 — 广东省教育厅网站; 资料来源：广东财贸职业学院
好茶出“清新”，振兴路上茶飘香 (南方Plus, 2022-04-22) — 南方报业传媒集团南方+
春茶开采正当时首批明前茶上市 — 南方农村报
生活里的非遗——广东美食里的非遗技艺 — 广东省方志馆 (dfz.gd.gov.cn)
十年笔架茶，制茶工艺还拟申请为市级非遗项目 — 清新TV
原来清新有3项省级非遗项目，第一项你就肯定见过！ — 清新TV
Q/BJS 0002 S-2021 绿茶（笔架茶） — 食品伙伴网 (foodmate.net)
T/QYZL 9-2020 清新笔架茶生产技术规程 — 文档网 (wendang.net)
T/QYZL 9-2020 清新笔架茶生产技术规程 — 规范网 (guifan.net)
笔架茶 — 360百科 — 360百科 (baike.so.com)
清远笔架茶无性系良种繁育技术 (廖侦成, 穆小婷, 张新才, 莫邦益)
团体标准《清新笔架茶生产技术规程》编制说明 (book118)
这里的茶被英国王室列为御用茶，还被苏东坡盛赞…… — 广东农业农村

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»