míngzhài

Phổ Nhĩ là dòng trà Trung Quốc duy nhất mà tên địa danh trên giấy gói hoạt động như tên giống trà. Lão Bàn Chương, Dịch Vũ, Băng Đảo, Tích Quy không phải là giống cây trà hay phương pháp chế biến, mà là những địa chỉ địa lý được thị trường gán cho một đặc trưng hương vị bền vững và một mức giá bền vững. Để đọc được những địa chỉ này, cần có một bản đồ phân cấp: cùng một từ có thể vừa chỉ một phủ lớn bằng cả một vùng, vừa chỉ một ngọn núi riêng lẻ, vừa chỉ một ngôi làng trên sườn núi đó.

Sổ đăng ký này chính là tấm bản đồ đó. Nó tổng hợp ba cấp độ phân chia, giải thích ý nghĩa của ghi chú phân hạng (tier) của chúng tôi và khái niệm thị trường 古树 (gǔshù), đồng thời chỉ ra những tên gọi cụ thể tạo nên hạt nhân được thừa nhận của địa lý Phổ Nhĩ.

Ba cấp độ: 产区 · 名山 · 村寨

Địa lý Phổ Nhĩ được xây dựng theo nguyên tắc búp bê lồng nhau, và sự nhầm lẫn hầu như luôn phát sinh từ việc trộn lẫn các cấp độ.

• 产区 (chǎnqū) — vùng vĩ mô, phủ hành chính. Có bốn vùng, và đây là cấp độ lớn nhất: trà từ Lâm Thương cho biết nguồn gốc ở mức độ tương đương như rượu vang từ Burgundy.
• 名山 (míngshān) — núi trứ danh, khối núi hoặc nhóm vườn trà trong một 产区. Ở cấp độ này, phong cách khác biệt đã xuất hiện: Dịch Vũ mềm mại, Bố Lãng mạnh mẽ.
• 村寨 (cūnzhài) — thôn trại hoặc khu vực cụ thể trên sườn núi. Đây là cấp độ chi tiết tối đa của thị trường, và chính cấp độ này quyết định giá cả: sự chênh lệch giữa hai ngôi làng trên cùng một ngọn núi có thể gấp mười lần.

Tên của một cấp độ thường xuyên chuyển sang cấp độ khác. 景迈 vừa là ngọn núi trong danh sách lục đại tân sơn, vừa là làng 景迈山 trong sổ đăng ký 名寨. 巴达 vừa là núi, vừa là làng 章朗 trên núi đó. 南糯 tồn tại cùng lúc ở ba tư cách: khối núi, ngọn núi và làng trứ danh. Đây không phải là lỗi của sổ đăng ký, mà là đặc tính của địa danh địa phương, chỉ là mỗi lần cần phải xác định rõ đang nói về quy mô nào.

江内 và 江外 — đường phân thủy chính

Chảy qua vùng Phổ Nhĩ là Lan Thương Giang (澜沧江, Láncāngjiāng), thượng nguồn sông Mekong. Con sông chia Tây Song Bản Nạp thành hai nửa, và sự phân chia này có trước mọi bảng xếp hạng hiện đại.

• 江内 (jiāngnèi, phía trong sông) — bờ đông: huyện Mạnh Lạp và phần giáp ranh của Cảnh Hồng. Tại đây có 古六大茶山 (gǔ liù dà chá shān), sáu cổ đại trà sơn, vốn nổi tiếng từ thời Thanh với tư cách là nguồn cống trà cho hoàng gia.
• 江外 (jiāngwài, phía ngoài sông) — bờ tây, huyện Mạnh Hải. Tại đây có năm trong số 新六大茶山 (xīn liù dà chá shān), sáu tân đại trà sơn, mà danh tiếng chủ yếu là hiện tượng của thế kỷ XX và XXI; ngọn núi thứ sáu, Cảnh Mại, nằm ngoài Tây Song Bản Nạp, thuộc huyện Lan Thương, phủ Phổ Nhĩ.

Sự phân chia này tiện lợi ở chỗ gần như trùng khớp với ranh giới hương vị. Phía đông (Dịch Vũ và các vùng lân cận) mang đến sự mềm mại, vị ngọt của nước trà và hậu vị kéo dài. Phía tây (Bố Lãng, Mạnh Hải) mang đến sức mạnh, vị đắng và hồi cam mạnh mẽ. Từ gần như ở đây không phải là lời nói thận trọng cho có: các ngoại lệ là có thật, và Nam Nặc ở bờ tây mềm mại hơn rõ rệt so với các vùng lân cận.

Bốn 产区

中文	Tên tiếng Việt	Tier	Nổi tiếng vì điều gì
西双版纳	Tây Song Bản Nạp	S	Hạt nhân lịch sử của Phổ Nhĩ: 古六山 và 新六山, Bàn Chương và Dịch Vũ. Bao gồm Mạnh Hải, Mạnh Lạp và Cảnh Hồng
临沧	Lâm Thương	S	天下茶仓, kho trà của thiên hạ — nhà cung cấp nguyên liệu lớn nhất; ngân hàng gen Mạnh Khố; Băng Đảo và Tích Quy
普洱 (思茅)	Phổ Nhĩ (Tư Mao)	A	Tư Mao cũ; quê hương của Cảnh Mại và Khốn Lộc Sơn
保山	Bảo Sơn	B	Nằm ở phía bắc hơn các vùng khác; nhiều Điền Hồng và Vân Nam lục trà, trà ép thành bánh rất ít

Phủ 普洱 và thức uống Phổ Nhĩ trà là hai khái niệm khác nhau. Thành phố được đổi tên thành Phổ Nhĩ vào năm 2007, và tên gọi này không nói lên điều gì về nơi trồng loại trà cụ thể: Phổ Nhĩ từ Lâm Thương vẫn là Phổ Nhĩ, còn lục trà từ phủ Phổ Nhĩ không vì thế mà trở thành Phổ Nhĩ.

古六大茶山 — sáu cổ đại trà sơn

Cả sáu ngọn đều nằm ở Tây Song Bản Nạp: năm ngọn ở huyện Mạnh Lạp, một ngọn ở Cảnh Hồng.

中文	Tên tiếng Việt	Tier	Đặc trưng	Ghi chú
易武 (慢撒)	Dịch Vũ (Mạn Tát)	S	汤柔水甜 — nước trà mềm mại, vị ngọt	Lớn nhất trong sáu ngọn; hạt nhân là Ma Hắc, Quát Phong Trại, Bạc Hà Đường, Loan Cung
倚邦	Ỷ Bang	A	细腻香甜 — tinh tế, thơm ngọt	Thủ phủ lịch sử của sáu ngọn núi; tại đây trồng các dạng 小叶种, giống lá nhỏ
蛮砖	Man Chuyên	A	质厚香滑 — đậm đà, thơm mượt	味最胜, vị ngon hơn cả, công thức của Nguyễn Phúc
革登	Cách Đăng	B	清甜 — thanh ngọt	Trong tiếng Bố Lãng nghĩa là nơi cao
莽枝	Mãng Chi	B	柔甜 — mềm ngọt	Nằm giữa Ỷ Bang và Cách Đăng
攸乐 (基诺)	Du Lạc (Cơ Nặc)	B	香扬苦回甘 — hương cao, đắng chuyển hồi cam	Ngọn duy nhất trong sáu ngọn thuộc Cảnh Hồng

新六大茶山 — sáu tân đại trà sơn

中文	Tên tiếng Việt	Vùng mẹ	Tier	Đặc trưng
布朗	Bố Lãng	Tây Song Bản Nạp · Mạnh Hải	S	霸气苦回甘 — vị đắng uy quyền với hồi cam kéo dài. Bao gồm Lão Bàn Chương, Lão Mạn Nga, Bàn Bồn
南糯	Nam Nặc	Tây Song Bản Nạp · Mạnh Hải	A	柔花蜜香 — mềm mại, hương hoa mật ong. Vườn trà lịch sử, 半坡老寨
勐宋	Mạnh Tống	Tây Song Bản Nạp · Mạnh Hải	A	香甜厚 — thơm, ngọt, đậm đà. Bao gồm Na Tạp; cũng có dòng 苦茶, dòng trà đắng
景迈	Cảnh Mại	Phổ Nhĩ · Lan Thương	A	兰花香 — hương hoa lan. Di sản thế giới UNESCO
巴达	Ba Đạt	Tây Song Bản Nạp · Mạnh Hải	B	山野厚 — đậm đà, hoang sơn. Tại đây từng có cây trà hoang vua trà vương
南峤 (勐遮)	Nam Kiệu	Tây Song Bản Nạp · Mạnh Hải	B	平和 — cân bằng, không góc cạnh rõ rệt. Vùng đồng bằng Mạnh Giá

名山 ngoài hai nhóm lục đại

Hai nhóm lục đại là câu chuyện của Versailles. Lâm Thương và Phổ Nhĩ đã tạo ra những tên tuổi riêng, và xét theo trọng lượng thị trường, chúng không hề thua kém.

中文	Tên tiếng Việt	产区	Tier	Đặc trưng
勐库 (东西半山)	Mạnh Khố (đông và tây bán sơn)	Lâm Thương · Song Giang	S	Tây bán sơn — tuyến Băng Đảo, Đại Hộ Tái, Tiểu Hộ Tái, Đổng Quá, Đại Tuyết Sơn; đông bán sơn — Bá Nhu và trà đằng điều của vùng này
邦东	Bang Đông	Lâm Thương · Lâm Tường	S	昔归冰糖甜 — vị ngọt đường phèn của Tích Quy; cũng có Na Hãn (那罕) và Mạn Cương (曼岗), truyền thống trà đằng điều
困鹿山	Khốn Lộc Sơn	Phổ Nhĩ · Ninh Nhị	S	贡茶细腻 — tinh tế của cống trà; quần thể cây cổ thụ bán gieo trồng

Các tier có ý nghĩa gì

Các tier S+ · S · A · B là thang đánh giá của ban biên tập chúng tôi, không phải tiêu chuẩn nhà nước hay chứng nhận ngành. Trong GB/T không có sự phân loại như vậy, và không có cơ quan nào cấp phép cho nó. Thang đánh giá này tổng hợp ba yếu tố có thể quan sát được: mức độ bền vững của danh tiếng, mức độ khan hiếm của nguyên liệu và trật tự giá cả trên thị trường.

• S+ — khan hiếm tuyệt đối và là chuẩn mực giá cả. Sản lượng tính bằng hàng chục kilôgam một năm, hàng giả nhiều hơn hàng thật.
• S — đỉnh cao về danh tiếng với sản lượng thực tế, dù không lớn.
• A — những tên tuổi nổi tiếng rộng rãi, có uy tín; trà có sẵn, giá cao nhưng không nằm ngoài khả năng.
• B — các terroir có tên tuổi khác: tên gọi đã được xác lập và có ý nghĩa, nhưng không có cơn sốt thị trường.

Tier nói lên vị thế của tên tuổi trên thị trường, không nói lên chất lượng của một bánh trà cụ thể. Nguyên liệu tier B, được hái cẩn thận và sấy đúng cách, dễ dàng vượt qua một tier S làm cẩu thả. Điều ngược lại cũng đúng, và còn thường xuyên hơn.

Loại cây và phương pháp tạo tán

Sổ đăng ký ghi chú nguồn gốc nguyên liệu từ loại cây nào. Đây là một trục riêng, không trùng với trục địa lý.

• 古树 (gǔshù) — cổ thụ; đối với đa số các làng trứ danh, đây là loại chính hoặc duy nhất.
• 大树 (dàshù) — đại thụ, bậc thấp hơn một bậc về tuổi.
• 野生 (yěshēng) — cây hoang dã: Đại Tuyết Sơn, Thiên Gia Trại, một phần Ba Đạt.
• 过渡型 (guòdùxíng) — dạng chuyển tiếp, hình thái trung gian giữa cây hoang và cây trồng; ví dụ nổi tiếng là Bang Ngoại.
• 半栽培 (bàn zāipéi) — quần thể bán gieo trồng, như ở Khốn Lộc Sơn: không phải vườn trà cũng không phải rừng.

Đứng riêng biệt là 藤条茶 (téngtiáo chá) — không phải loại cây, mà là phương pháp tạo tán: người ta để các chồi dài và mềm, như dây leo, ngắt bỏ các lá thừa. Truyền thống này được duy trì ở Bá Nhu và Bang Đông, và nó thay đổi hương vị một cách rõ rệt.

Mối quan hệ giữa các hạng tuổi được phân tích riêng — xem cổ thụ, đại thụ, hoang dã và đài địa.

Sổ đăng ký 名寨 — các làng trứ danh

Thứ tự theo vùng sản xuất và ngọn núi, không theo tier; số dòng xem trong chính các bảng.

Tây Song Bản Nạp · Mạnh Hải (江外)

中文	Tên tiếng Việt	Núi	Tier	Cây	Đặc trưng
老班章	Lão Bàn Chương	Bố Lãng	S+	古树	茶气最足, 霸气 — năng lượng tối đa; vị đắng và chát nặng chuyển thành vị ngọt kéo dài; hương mật ong
老曼峨	Lão Mạn Nga	Bố Lãng	S	古树	苦茶 — chuẩn mực của vị đắng, bùng lên thành 回甘 mạnh mẽ; cũng có dòng ngọt 甜茶
班盆	Bàn Bồn	Bố Lãng	A	古树	Gần với Lão Bàn Chương, mềm hơn — lựa chọn thay thế phổ biến và dễ tiếp cận
新班章	Tân Bàn Chương	Bố Lãng	A	古树	Mạnh mẽ, hơi mềm hơn Lão Bàn Chương; làng của người Hà Nhì lân cận
贺开	Hạ Khai	Hạ Khai	A	古树	厚甜 — ngọt đậm, cân bằng, đắng nhẹ; toàn bộ là những vườn trà cổ
那卡	Na Tạp	Mạnh Tống	S	古树	香甜厚 — thơm, ngọt, đậm đà, cân bằng; làng của người Lạp Hỗ, truyền thống 竹筒茶
帕沙	Phạ Sa	Nam Nặc	A	古树	柔甜花香 — mềm ngọt với nốt hương hoa
南糯山	Nam Nặc Sơn	Nam Nặc	A	古树	柔, 花蜜香 — mềm mại, hương hoa mật ong; 半坡老寨 và 多依寨
大勐宋 (苦茶)	Đại Mạnh Tống	Mạnh Tống	B	古树	苦劲 — sức mạnh của vị đắng; vùng cao mát mẻ
巴达 (章朗)	Ba Đạt (Chương Lãng)	Ba Đạt	B	古树 · 野生	山野气, 厚 — tính cách hoang sơn

Tây Song Bản Nạp · Mạnh Lạp và Cảnh Hồng (江内)

中文	Tên tiếng Việt	Núi	Tier	Cây	Đặc trưng
麻黑	Ma Hắc	Dịch Vũ	S	古树	汤柔水甜, 韵长 — chuẩn mực của Dịch Vũ cổ điển, 韵 dài nhất
薄荷塘	Bạc Hà Đường	Dịch Vũ · rừng quốc hữu	S+	古树	清雅花蜜 cộng với cảm giác mát lạnh bạc hà, 细腻 — cực kỳ khan hiếm, đỉnh giá của Dịch Vũ
刮风寨	Quát Phong Trại	Dịch Vũ · rừng quốc hữu	S	古树	野韵强 — cộng hưởng hoang dã mạnh mẽ, hương hoa mật ong; làng của người Dao
茶王树	Trà Vương Thụ	Dịch Vũ · Quát Phong Trại	S+	古树	Hương hoa trái cây mật ong cao, nước trà đậm đà, năng lượng mạnh mẽ
弯弓	Loan Cung	Dịch Vũ (Mạn Tát)	S	古树	花蜜香, 细腻饱满 — hương hoa mật ong, tinh tế và đầy đặn; hạt nhân lịch sử của Mạn Tát
落水洞	Lạc Thủy Động	Dịch Vũ	A	古树	甜柔, 蜜香 — ngọt mềm, hương mật ong; có truyền thuyết riêng về vua trà vương
铜箐河	Đồng Tinh Hà	Dịch Vũ · rừng quốc hữu	A	古树	Hoang dã, mát lạnh, đậm đà
曼松 (贡茶)	Mạn Tùng (cống trà)	Ỷ Bang	S+	古树	甜润细腻 — ngọt mọng và tinh tế, phong thái cống phẩm hoàng gia; từ cây cổ chỉ khoảng 10 kg một năm
倚邦	Ỷ Bang	Ỷ Bang	A	古树	细腻 — tinh tế, ngọt thơm; có các dạng lá nhỏ
蛮砖	Man Chuyên	Man Chuyên	A	古树	质厚香滑 — đậm đà và mượt mà, đắng nhẹ với hồi cam mạnh mẽ
革登	Cách Đăng	Cách Đăng	B	古树 · 小树	清甜 — thanh ngọt; sản lượng nhỏ
莽枝	Mãng Chi	Mãng Chi	B	古树 · 小树	柔甜 — mềm ngọt
攸乐 (基诺)	Du Lạc (Cơ Nặc)	Du Lạc	B	古树	香扬 — hương cao, đắng rõ với hồi cam. Ngọn duy nhất trong bảng này không thuộc Mạnh Lạp mà thuộc Cảnh Hồng

Lâm Thương

中文	Tên tiếng Việt	Núi	Tier	Cây	Đặc trưng
冰岛老寨	Băng Đảo (làng cổ)	Mạnh Khố, tây bán sơn	S+	古树	Gần như không đắng chát, hương cao, vị ngọt đường phèn, cảm giác mát lạnh nơi cổ họng — vua của Lâm Thương
冰岛五寨 (南迫 · 地界 · 坝歪 · 糯伍)	Năm làng Băng Đảo	Mạnh Khố	S	古树	Cùng tuyến ngọt đường phèn, mềm hơn làng cổ. Trong ngoặc là bốn làng phụ cận — làng thứ năm trong 五寨 chính là 冰岛老寨, dòng trên
大雪山	Đại Tuyết Sơn	Mạnh Khố	A	野生	Tính cách hoang sơn mạnh mẽ, đậm đà; quần thể hoang dã cổ ở độ cao 2200–2750 m
小户赛	Tiểu Hộ Tái	Mạnh Khố, tây bán sơn	A	古树	花香甜厚 — hương hoa, ngọt, đậm đà; những vườn trà cổ lớn
坝糯	Bá Nhu	Mạnh Khố, đông bán sơn	A	古树 (藤条)	劲扬, 高香 — sắc nét, hương cao, cứng cáp; chuẩn mực của đông bán sơn
懂过	Đổng Quá	Mạnh Khố, tây bán sơn	B	古树	厚甜 — đậm ngọt
昔归	Tích Quy	Bang Đông	S	古树 (藤条)	Vị ngọt đường phèn, hoa lan, năng lượng rõ rệt — Bàn Chương của Lâm Thương; trà xuân mạnh hơn hẳn trà thu
那罕	Na Hãn	Bang Đông	A	古树	甜润, 花香 — ngọt mọng, hương hoa
忙肺	Mang Phế	Mang Phế	A	古树 · 大树	甜醇, 厚 — ngọt dịu, đậm đà

Băng Đảo, Tích Quy, Đại Tuyết Sơn và Mang Phế được gọi chung là 临沧四小龙 — bốn tiểu long của Lâm Thương.

Phổ Nhĩ (Tư Mao)

中文	Tên tiếng Việt	Núi	Tier	Cây	Đặc trưng
困鹿山	Khốn Lộc Sơn	Khốn Lộc Sơn	S	古树 (半栽培)	细腻甜润 — tinh tế và ngọt mọng, phong thái cống phẩm hoàng gia; khoảng 1939 mẫu cây cổ bán gieo trồng
景迈山	Cảnh Mại Sơn	Cảnh Mại	A	古树	兰花香 — hương hoa lan rõ rệt, chát chuyển thành ngọt, 韵 miền núi; di sản thế giới UNESCO
邦崴	Bang Ngoại	Bang Ngoại	B	过渡型 古树	Đậm đà, hoang sơn; cây trà chuyển tiếp nổi tiếng khoảng một nghìn năm tuổi
千家寨	Thiên Gia Trại	Ai Lao Sơn	B	野生	野韵 — cộng hưởng hoang dã; cây trà hoang vua trà vương khoảng 2700 năm tuổi

Cách đọc sổ đăng ký này — và những gì nó không hứa hẹn

Sổ đăng ký trả lời câu hỏi tên ghi trên giấy gói là tên gì. Nó không trả lời bốn câu hỏi khác, và không nên nhầm lẫn chúng với nhau.

Tên trên giấy gói không chứng minh nguồn gốc. Lão Bàn Chương là địa chỉ bị làm giả nhiều nhất của trà Trung Quốc: sản lượng hàng năm của làng không thể so sánh với lượng trà được bán dưới tên của nó. Sổ đăng ký mô tả terroir nổi tiếng vì điều gì, không xác nhận rằng chiếc bánh trà đã mua thực sự đến từ đó.

Đặc trưng là chữ ký, không phải ghi chú nếm thử. Các công thức như 汤柔水甜 hay 霸气 là những đặc trưng thị trường cô đọng mà người thu mua sử dụng. Một lô trà cụ thể phụ thuộc vào năm, mùa hái, độ cao, thời tiết và bàn tay người thợ nhiều hơn là một dòng trong bảng.

Tier không bằng chất lượng. Nó bằng vị thế của tên tuổi trên thị trường. Điều này đã nói ở trên, nhưng cần nhắc lại: đây chính là nơi người ta sai lầm nhiều nhất.

Danh sách không đóng. Các làng trứ danh xuất hiện và mất đi trọng lượng; 冰岛五寨 mới đi vào lưu hành gần đây, còn một số tên cũ gần như không còn gặp trên thị trường. Sổ đăng ký ghi lại hiện trạng, không phải một quy chuẩn vĩnh cửu.

the teas described here are available from teamotea