Zhōngxiáng yúnwù chá

Chzhunsyan Yunyu Cha (Zhōngxiáng yúnwù chá, 钟祥云雾茶) — Xubey provinsiyasining markazidagi Szinmen shahar okrugiga qarashli Chzhunsyan (钟祥市) shahar uyezdining tog‘li yashil choyi. Ta’riflar uni Kedyan posyolkasi (客店镇) bilan bog‘laydi: uyezdning sayyohlik qo‘llanmasi choy fabrikasini Xuansyandun (黄仙洞) g‘orining ustida 965 m balandlikda joylashtiradi, provinsiya intellektual mulk boshqarmasi esa tumanning o‘rtacha balandligini 750 m deb ataydi. Ingichka to‘g‘ri shakldagi bargi, toza va barqaror xushbo‘yligi hamda shirin ta’m qaytishi bilan yangi ta’mga ega bo‘lgan choy 1994 yilda birinchi butunxitoy «中茶杯» tanlovining oliy mukofotini olgan, 2015 yildan buyon esa uning nomi geografik sertifikat belgisidir.

1. Tasnif va kelib chiqishi

• Turi: Yashil choy (绿茶, lǜchá). Uyezdning sayyohlik qo‘llanmasi uni qozonda qayd etiladigan tasmasimon choyga (条形炒青茶) kiritadi; provinsiya intellektual mulk boshqarmasining ta’rifi — zumrad rang barg va mayin yashil choy tubi — bunga mos keladi. Belgining texnologiya talablari hujjatini men ko‘rmaganman.
• Kategoriya: Markaziy Xubeyning tog‘li yashil choyi; geografik sertifikat belgisi (2015).
• Kelib chiqishi: Xitoy, Xubey provinsiyasi (湖北, Húběi), Szinmen shahar okrugi (荆门, Jīngmén), Chzhunsyan shahar uyezdi (钟祥, Zhōngxiáng).
• Belgi hududi: Provinsiya reyestri Chzhunsyanni belgi egasining ma’muriy mansubligi sifatida ko‘rsatadi, ammo hududning yuridik chegarasi sifatida emas. SINOGI geografik ko‘rsatkichlar ma’lumot bazasi kelib chiqish hududi sifatida shahar uyezdining butun hozirgi hududini (钟祥市现辖行政区域) ataydi. Chegara hujjatini men ko‘rmaganman.
• Geografik koordinatalar: Shahar uyezdi 30°42′ va 31°36′ sh. k. hamda 112°07′ va 113°00′ sh. u. oralig‘ida joylashgan.

2. Tarix va madaniy ahamiyat

• Tarix:
  • 1985 yildan keyin, uyezdning sayyohlik qo‘llanmasiga ko‘ra, choy bir necha bor Xubey provinsiyasining sifatli mahsuloti deb e’tirof etilgan.
  • 1987. Yozuvchi Yao Syueyin (姚雪垠), o‘sha qo‘llanmaga ko‘ra, fabrikada choyni tatib ko‘rib, o‘z qo‘li bilan uning nomini — «云雾茶» deb yozgan. Provinsiya intellektual mulk boshqarmasi ham bu yozuvni eslatadi, ammo yilsiz.
  • 1994. «娘娘碧簪» (Niángniang bìzān) Yunyu-chasi birinchi butunxitoy mashhur va sifatli choylar «中茶杯» (Zhōng chá bēi) tanlovining oliy mukofotini olgan — buni Xubey intellektual mulk boshqarmasi yozadi.
  • 1995 va 1997. Sayyohlik qo‘llanmasi yana ikkita oltin mukofotni ataydi: ikkinchi Xitoy qishloq xo‘jaligi ko‘rgazmasi va Pekin xalqaro choy ko‘rgazmasi.
  • 2015. «钟祥云雾茶» geografik sertifikat belgisi, № 13988403, 30-sinf, tovar — choy (茶). Egasi — Chzhunsyan shahar uyezdi choy assotsiatsiyasi (钟祥市茶叶协会). Provinsiya reyestriga ko‘ra (2020 yil may holatidagi ma’lumotlar), mutlaq huquq 2015 yil 7 yanvardan 2025 yil 6 yanvargacha amal qilgan.
  • 2020. Xubey intellektual mulk boshqarmasi 2022 yilda belgining qonuniy foydalanuvchisi sifatida bitta oziq-ovqat kompaniyasini atagan, litsenziya 2020 yil 1 yanvardan 2023 yil 30 iyungacha bo‘lgan.
  • Hozirgi holat. Belgining birinchi o‘n yillik muddati 2025 yil yanvarida tugadi. Belgi uzaytirilganmi yoki yo‘qmi, topilgan manbalarda aytilmagan; buni reyestr orqali tekshirish kerak.
• Nomi: «Chzhunsyan» (钟祥) — shahar uyezdining nomi. Shahar haqidagi ma’lumotga ko‘ra, bu nomni uyezdga shu yerda ulg‘aygan Min sulolasi imperatori Szszyasin bergan — «ezgu alomatlar to‘planadigan joy» ma’nosida. «Yunyu» (云雾) — «bulut va tuman», tog‘ bog‘larining tumandagi obrazidir, choy sinfi emas.
• Madaniy ahamiyat: Uyezdda — jahon merosi ro‘yxatidagi Min davri Syanlin maqbarasi (显陵) va Xuansyandun g‘ori mavjud. Sayyohlik qo‘llanmasi Yunyu-chani «uzoq umr mahsulotlari» (长寿食品) qatoriga kiritadi: Chzhunsyan 2000 yildan buyon rasman Xitoyning uzoq umr ko‘ruvchilar o‘lkalaridan biri hisoblanadi.

3. Botanik tavsif va xomashyo

• Nav / kultivar: Topilgan manbalarda navlar nomlanmagan.
• Terim standarti: Topilgan manbalarda aniq standart yo‘q; intellektual mulk boshqarmasining ta’rifi quruq choyda mo‘l oq tuk (白毫满披) borligini aytadi.
• Terim vaqti: Topilgan manbalarda ma’lumot yo‘q.
• Xomashyoga talablar: Topilgan manbalarda ma’lumot yo‘q.

4. Terruar va yetishtirish xususiyatlari

• Hudud: Xubey provinsiyasining markazi, Szszyanxan tekisligining shimoli, Xanshuy daryosining o‘rta oqimi. Uyezdda — davlat ahamiyatiga ega Daxunshan (大洪山) tog‘lari manzarali rayoni va Xuansyandun g‘ori mavjud. Sayyohlik qo‘llanmasi choy joyi sifatida Daxunshanning janubiy yonbag‘ridagi Nyannyyanchjay (娘娘寨) va Kedyan posyolkasidagi fabrikani ataydi; manbalar boshqa bog‘ joylarini nomlamaydi.
• Yetishtirish balandligi: O‘rtacha balandlik — 750 m: Xubey intellektual mulk boshqarmasi buni choy tumaniga, sayyohlik qo‘llanmasi esa Nyannyyanchjayga nisbatan qo‘llaydi. Kedyandagi fabrika, o‘sha qo‘llanmaga ko‘ra, 965 m balandlikda joylashgan.
• Iqlim: Boshqarma ta’rifiga ko‘ra: yumshoq, «qishda qattiq sovuqsiz, yozda jazirama issiqsiz», yomg‘ir ko‘p, yorug‘lik tarqoq, sutkalik harorat farqi katta, yil davomida bulut va tuman mavjud. Uyezd uchun shahar haqidagi ma’lumot subtropik musson iqlimini beradi.
• Tuproqlar: Topilgan manbalarda ma’lumot yo‘q.

5. Ishlab chiqarish texnologiyasi

Uyezdning sayyohlik qo‘llanmasi choyni qozonda qayd etiladigan tasmasimon choy (条形炒青茶) deb ataydi. Topilgan manbalarda batafsil texnologiya va parametrlar yo‘q.

Quyida — qozonda qayd etiladigan tasmasimon yashil choyning umumiy sxemasi keltirilgan, bu Chzhunsyan Yunyu Cha texnologiyasining ta’rifi emas:

1. Yangi bargni yoyish (摊放, tānfàng): Barg namlikning bir qismini chiqarishi uchun yupqa qatlam qilib yoyiladi.
2. Qozonda qayd etish (杀青, shāqīng): Qizdirish oksidlanishni to‘xtatadi va yashil rangni saqlaydi.
3. O‘rash (揉捻, róuniǎn): Bargga tasma shaklini beradi.
4. Qovurib quritish (炒干, chǎogān): Shakl va xushbo‘ylikni mustahkamlaydi.

6. Organoleptik xususiyatlar

Ikkita ta’rif mavjud. Birinchisini Xubey intellektual mulk boshqarmasi bergan (2022):

• Quruq bargning tashqi ko‘rinishi: Tasma to‘g‘ri, nafis, tabiiy (条索挺秀自然), butunlay oq tuk bilan qoplangan (白毫满披), rangi zumrad (色泽翠绿).
• Quruq bargning xushbo‘yligi: Alohida ta’rif yo‘q; xushbo‘ylik kashtanli va barqaror (栗香持久) deb atalgan, quruq barg yoki damlamaga tegishliligi aniq emas.
• Damlamaning xushbo‘yligi: Kashtanli, barqaror (栗香持久).
• Ta’mi: Yangi, tetiklantiruvchi, shirin qaytish bilan (滋味鲜爽回甘).
• Damlamaning rangi: Tiniq va yorqin (汤色清澈明亮).
• Choy tubi (damlangan barg): Mayin yashil, tekis (叶底嫩绿匀齐).

Uyezdning sayyohlik qo‘llanmasi choyni boshqacha ta’riflaydi: rangi «nam-yashil» (色泽润绿), xushbo‘yligi toza va barqaror (清香持久), ta’mi yangi va yumshoq, shirin qaytish bilan (鲜醇回甘), damlamasi zumrad va yorqin (汤色翠绿明亮); tuk haqida u gapirmaydi. Ikkala ta’rif ham ko‘rinishni «baland tog‘ choyining tipik uslubi» (典型的高山茶风格) deb ataydi. Qaysi ta’rif belgi me’yoriga yaqinroq ekanini ayta olmayman: belgi hujjatini men ko‘rmaganman.

7. Kimyoviy tarkib

Topilgan manbalarda raqamli ma’lumotlar yo‘q. SINOGI ma’lumot bazasi faqat oqsillar, aminokislotalar, vitaminlar va polifenollarni sanab o‘tadi, miqdorlarsiz.

8. Damlash

Yashil choy uchun sinf amaliyoti.

• Suv harorati: 80–85 °C.
• Choy miqdori: 150 ml ga 3 g.
• Idish: Tasma va tuk ko‘rinadigan shisha stakan yoki oq gayvan.
• Jarayon:
  1. Idishni qizdirish.
  2. Choyni solib, suvni devor bo‘ylab quyish.
  3. Birinchi damlama — 40–60 soniyadan keyin.
  4. Damlamaning bir qismini qoldirib ichish.
  5. Suv qo‘shish.
  6. Ikki-uch marta qayta quyish.

9. Saqlash

Sinf amaliyoti. Germetik o‘ramda, muzlatgichda 0–5 °C da, yorug‘lik, namlik va hidlarsiz. Bir yil ichida ichib tugatish yaxshiroq.

10. Narx va qalbakilashtirish

Topilgan manbalarda narxlar haqida ma’lumot yo‘q.

• Qalbaki mahsulotlardan qochish:
  • «钟祥云雾茶» № 13988403 sertifikat belgisini izlash; uning birinchi muddati 2025 yil yanvarida tugagan, amal qilishi aniqlanishi kerak.
  • Ishlab chiqaruvchi Chzhunsyan shahar uyezdidan ekanini tekshirish.
  • Boshqa «yunyu»lar bilan adashtirmaslik: «bulut va tuman» so‘zlari turli provinsiyalardagi ko‘plab choylarning nomlarida uchraydi.
  • Barg — oq tukli to‘g‘ri tasma, damlama tiniq, tubi mayin yashil.

11. Qiziqarli faktlar

• Choy nomini o‘z qo‘li bilan yozuvchi Yao Syueyin yozgan.
• O‘sha provinsiya reyestrida Chzhunsyanning «choy» so‘zi bilan boshqa bir belgisi ham bor — «钟祥米茶»; undagi tovar — guruch choyi (糙米茶, 米茶), va uni Yunyu-cha bilan adashtirmaslik kerak.
• 1994 yilda birinchi «中茶杯» tanlovining oliy mukofotini «娘娘碧簪» nomli Yunyu-cha olgan. Sayyohlik qo‘llanmasi rivoyatni keltiradi: Nyannyyanchjayda bir hukmdor ayol (娘娘) yashagan va shu choyni ichgan — shundan «娘娘寨云雾茶» nomi kelib chiqqan.

12. Boshqa «bulut va tuman» choylari bilan taqqoslash

• Inshan Yunyucha (英山云雾茶): Xubey sharqidagi Inshan uyezdining yashil choyi; o‘sha provinsiya reyestrida u jamoaviy belgilar bilan himoyalanadi.
• Lushan Yun U (庐山云雾): Eng mashhur «bulutli» choylardan biri — Szsyan’sidagi Lushan tog‘ining yashil choyi.
• Nanyue Yunyucha (南岳云雾茶): Xunan’dagi Xenshan tog‘ining yashil choyi.
• Yunyu Lyuycha (云雾绿茶): «Bulut va tuman» tog‘li yashil choylarining umumiy nomi.

Xulosa:

Chzhunsyan Yunyu Cha — markaziy Xubeyning tog‘li yashil choyi: oq tukli to‘g‘ri nafis tasma, barqaror kashtan yoki toza xushbo‘ylik, shirin qaytish bilan yangi ta’m. Uning ortida birinchi «中茶杯» oliy mukofoti, yozuvchi qo‘li bilan yozilgan nom va 2015 yilgi sertifikat belgisi bor, uning birinchi muddati 2025 yil yanvarida tugagan.

Manbalar

Geografik ko‘rsatkich

• CNIPA 地理标志证明商标 №13988403

To‘liq ro‘yxat — Manbalar sahifasida