Suíníng qīngqiánliǔ chá

Suining Qingqianliu Cha (Suíníng qīngqiánliǔ chá, 绥宁青钱柳茶) — „herbata” z młodych liści cyklokarii, drzewa 青钱柳 (Cyclocarya paliurus) z rodziny orzechowatych, pochodzącego z powiatu Suining (绥宁县) w prefekturze miejskiej Shaoyang w południowo-zachodniej części prowincji Hunan. Nie zawiera liści herbaty Camellia sinensis: słowo „cha” oznacza tu sposób parzenia, a nie pokrewieństwo botaniczne. Liść przetwarza się według schematu zbliżonego do herbacianego — z utrwaleniem, zwijaniem i suszeniem — a gotowy produkt, zgodnie z wymaganiami dla niego, jest brązowy, ma złocisty napar i słodki smak. Od 2016 roku jest to produkt z chronionym oznaczeniem geograficznym.

1. Klasyfikacja i Pochodzenie

• Typ: Nie herbata w sensie botanicznym ani żadna z sześciu klas herbaty chińskiej. Wymagania dla chronionego produktu jako jedyny surowiec wymieniają 青钱柳 (Cyclocarya paliurus).
• Kategoria: Napar nie z rośliny herbacianej; produkt z chronionym oznaczeniem geograficznym (2016).
• Pochodzenie: Chiny, prowincja Hunan (湖南, Húnán), prefektura miejska Shaoyang (邵阳, Shàoyáng), powiat Suining (绥宁, Suíníng).
• Strefa ochrony: Wymagania dla produktu, według omówień w publikacjach branżowych, wymieniają 25 gmin i osiedli powiatu, w tym gminę miao Huang Sangping (黄桑坪苗族乡), gminę miao-dong Zhai Shi (寨市苗族侗族乡), gminę miao-dong Le’anpu (乐安铺苗族侗族乡) i osiedle Hongyan (红岩镇). Rozporządzenie powiatowe z 2017 roku, powołując się na to samo ogłoszenie z 2016 roku, jako strefę podaje 17 gmin i osiedli w obecnych granicach administracyjnych powiatu. Czym tłumaczy się różnica w liczbie, w znalezionych źródłach nie podano.
• Inne nazwy: Drzewo bywa nazywane ludowo „drzewem pieniężnym” (摇钱树, yáoqiánshù).

2. Historia i Znaczenie Kulturowe

• Historia:
  • Podania. Lokalna publikacja, powołując się na „Suining minzu zhi” (绥宁民族志), pisze, że miao z tego powiatu parzą młode liście cyklokarii od ponad pięciuset lat, a przywódca powstania miao z czasów dynastii Ming Li Tianbao (李天保; spotyka się też zapis 李天宝) miał ogłosić „drzewo pieniężne” „świętym drzewem chroniącym kraj”. Inne podanie opowiada, jak w latach 30. XX wieku miejscowi częstowali tym napojem przechodzących żołnierzy Armii Czerwonej. Są to opowieści lokalne, a nie zweryfikowane dokumenty.
  • 2014–2015. Według „Czerwonej Sieci”, od 2014 roku Suining i sąsiedni autonomiczny powiat miao Chengbu (城步) niezależnie przygotowywały wnioski o oznaczenie geograficzne „青钱柳茶”. 1 lipca 2015 roku w miejskim urzędzie dozoru technicznego Shaoyang poinformowano, że oba przeszły wstępną weryfikację w urzędzie prowincjonalnym. Naczelnik wydziału urzędu miejskiego wyjaśnił, że ze względu na różny klimat produkty obu powiatów mają różny skład i smak.
  • 2016. Główny Urząd Kontroli Jakości, Inspekcji i Kwarantanny (质检总局) ogłoszeniem nr 63 z 2016 roku objął „绥宁青钱柳茶” ochroną jako produkt z oznaczeniem geograficznym; publikacje branżowe datują decyzję na 4 lipca 2016 roku.
  • 2017. Administracja powiatu zatwierdziła rozporządzenie o ochronie produktu i zasadach używania znaku specjalnego (dokument z 17 stycznia 2017 roku).
  • 2023. Urząd nadzoru rynku prowincji Hunan wydał normę lokalną DB43/T 2873-2023 „地理标志产品 绥宁青钱柳茶”: opublikowana 20 grudnia 2023 roku, obowiązuje od 20 marca 2024 roku.
• Nazwa: „Suining” (绥宁) — nazwa powiatu; „qingqianliu” (青钱柳) — dosłownie „zielona wierzba pieniężna”, chińska nazwa cyklokarii; „cha” (茶) — herbata w szerokim znaczeniu.
• Znaczenie kulturowe: Według publikacji branżowej z lat 2016–2017 w powiecie było ponad 20 tys. mu plantacji cyklokarii i 14 spółdzielni, roczna wartość produktu przekraczała 100 mln juanów, a produkt eksportowano do Japonii, Wielkiej Brytanii, Korei Południowej i Rosji.

3. Opis Botaniczny i Surowiec

• Roślina: 青钱柳 (qīngqiánliǔ, Cyclocarya paliurus) — drzewo z rodziny orzechowatych (胡桃科), endemit Chin. Hunańskie stowarzyszenie surowców leczniczych nazywa je reliktem epoki lodowcowej i drzewem drugiej kategorii ochrony państwowej; lokalna gazeta, według omówienia, zalicza je w rezerwacie Huang Sang (黄桑) do gatunków o znaczeniu prowincjonalnym. Z listą roślin chronionych tej rozbieżności nie porównano.
• Odmiana: Wymagania dla produktu nie podają odmian ani klonów.
• Standard zbioru: Pędy od „pąk i jeden liść” do „pąk i cztery liście”.
• Czas zbioru: Od końca marca do połowy kwietnia — zgodnie z wymaganiami dla produktu.

4. Terroir i Specyfika Uprawy

• Region: Górzysty powiat w południowo-zachodniej części Hunanu, w jego granicach znajduje się rezerwat Huang Sang.
• Wysokość uprawy: Wymagania dla produktu — nie niżej niż 500 m n.p.m. Stowarzyszenie surowców leczniczych pisze o górach powyżej 800 m, publikacja branżowa — o przedziale 500–2500 m dla cyklokarii w powiecie.
• Klimat: Według opisu stowarzyszenia — ciepły i wilgotny, deszczowy, z dużą dobową amplitudą temperatur; w okresie wiosennego zbioru mgła utrzymuje się prawie codziennie, a dni mglistych w roku jest ponad sto.
• Gleby: Według wymagań — gliniaste, o miąższości nie mniejszej niż 85 cm, pH 4,5–6,7, zawartości materii organicznej nie mniejszej niż 1,5 %.
• Agrotechnika: Nie więcej niż 1400 drzew na hektar; nawozu organicznego — nie mniej niż 1,5 kg na drzewo rocznie w okresie wzrostu i nie mniej niż 9 kg po rozpoczęciu zbiorów.

5. Technologia Produkcji

Wymagania dla chronionego produktu, według omówień w publikacjach branżowych, określają następujący ciąg operacji:

1. Mycie (清洗, qīngxǐ) i przewietrzanie liścia (晾青, liàngqīng).
2. Utrwalanie (杀青, shāqīng): 120–130 °C, aż liść stanie się miękki i wilgotny, ciemnozielony i będzie się zbijał w luźną grudkę.
3. Chłodzenie (冷却, lěngquè): Warstwą nie grubszą niż 6 cm.
4. Zwijanie (揉捻, róuniǎn).
5. Suszenie w kotle (炒干, chǎogān): 80–90 °C, do suchości 80–85 %.
6. Podgrzewanie dla aromatu (提香, tíxiāng): 80–90 °C, do suchości 95 %.
7. Przebieranie (挑选, tiāoxuǎn) i pakowanie.

Inne publikacje opisują ciąg krócej: przebieranie, oczyszczanie, rozkładanie liścia, utrwalanie, zwijanie z cięciem (揉切, róuqiē) i suszenie.

6. Charakterystyka Organoleptyczna

Poniższy opis to wymagania dla chronionego produktu.

• Wygląd suchego liścia: Długie paski lub granulki, barwy brunatno-brązowej (棕褐色).
• Aromat suchego liścia: Brak osobnego opisu.
• Aromat naparu: Czysty, świeży (清香).
• Smak: Słodki (甘甜).
• Kolor naparu: Złocisto-żółty (金黄).
• Dno herbaciane (zaparzony liść): W wymaganiach brak opisu; stowarzyszenie surowców leczniczych określa je jako jasne (叶底明亮).

To samo stowarzyszenie w części reklamowej pisze inaczej: liść „肥壮” — mięsisty, napar „嫩黄” — delikatnie żółty, smak „鲜爽回甘” — świeży, ze słodkim powrotem. Z wymaganiami dla produktu opis ten rozbieżny jest w kwestii barwy naparu.

7. Skład Chemiczny

Wymagania fizykochemiczne dla chronionego produktu:

Wskaźnik	Wymaganie
Suma flawonoidów cyklokarii	nie mniej niż 2,0 g na 100 g
Suma saponin cyklokarii	nie mniej niż 2,8 %

Przeglądy naukowe jako główne grupy związków liścia cyklokarii wymieniają polisacharydy, flawonoidy i triterpenoidy. W znalezionych źródłach nie ma pomiarów kofeiny dla tego produktu.

8. Właściwości Prozdrowotne

Brak zweryfikowanych danych o działaniu właśnie tego produktu. Teksty reklamowe przypisują napojowi obniżanie cukru, lipidów i ciśnienia krwi; przeglądy naukowe wspominają takie efekty liścia cyklokarii jako kierunek badań, a nie jako udowodnione działanie produktu. Nie jest to zalecenie lecznicze.

9. Parzenie

Praktyka klasy. W znalezionych źródłach brak parametrów dla Suining Qingqianliu Cha; poniżej podano zwykłe parametry naparów ziołowych ze zwijanego liścia.

• Temperatura wody: 90–100 °C.
• Ilość: 2–3 g na 150–200 ml.
• Naczynie: Szklana szklanka, gaiwan lub czajniczek porcelanowy.
• Proces: Ogrzać naczynie, zalać liść, pierwsze parzenie — 2–3 minuty, następnie kilka zalań z wydłużaniem czasu.

10. Przechowywanie

Praktyka klasy. W szczelnym opakowaniu, w suchym, ciemnym miejscu, z dala od zapachów i wilgoci.

11. Cena i Podróbki

W znalezionych źródłach brak danych o cenach.

• Jak unikać podróbek:
  • Szukać znaku specjalnego produktu z oznaczeniem geograficznym. Rozporządzenie powiatowe z 2017 roku wymaga, aby produkt i oznakowanie były zgodne z normą lokalną lub obowiązującą normą zakładową, a producent prowadził dzienniki produkcji, kontroli i sprzedaży; prawo do znaku cofa się, jeśli nie jest używany przez dwa lata lub naruszenia nie zostaną usunięte.
  • W wykazie Państwowego Urzędu Własności Intelektualnej spośród 941 przedsiębiorstw dopuszczonych do znaku specjalnego w pozycji „绥宁青钱柳茶” widnieje firma 湖南青钱宝科技有限公司.
  • Nie mylić z napojami z cyklokarii z innych miejsc: w tym samym wykazie jest odrębny chroniony produkt „恩施青钱柳” z prowincji Hubei, a swój wniosek przygotowywał też sąsiedni Chengbu.

12. Ciekawostki

• Chińska nazwa drzewa to „zielona wierzba pieniężna”, ludowa — „drzewo pieniężne”.
• Zbiór trwa zaledwie trzy–cztery tygodnie — od końca marca do połowy kwietnia.
• Sąsiednie Suining i Chengbu składały wnioski o tę samą nazwę „青钱柳茶” jednocześnie, a urzędnik miejskiego urzędu Shaoyang tłumaczył różnicę między produktami odmiennym klimatem.

13. Porównanie z innymi naparami nie z krzewu herbacianego

• Xupu Yaocha (溆浦瑶茶): Także chroniony napar z liści drzewa z Hunanu, ale z rodziny bukowatych; ciemnozielony zwijany liść i jasnożółty napar.
• Laifeng Tengcha (来凤藤茶): Chroniony napar z pnącza z rodziny winoroślowatych z Hubei, z szarobiałym nalotem na liściu i żółto-zielonym naparem.
• Dayaoshan Tiancha (大瑶山甜茶): „Słodka herbata” z gór Dayaoshan w Guangxi, również produkt z oznaczeniem geograficznym.
• Chengbu Dongcha (城步峒茶): Dla kontrastu — prawdziwa herbata z sąsiedniego powiatu Chengbu.

Podsumowanie:

Suining Qingqianliu Cha to napar z młodych liści cyklokarii z gór południowo-zachodniego Hunanu, chroniony od 2016 roku: krótki wiosenny zbiór, utrwalanie i suszenie według schematu zbliżonego do herbacianego, brązowy liść, złocisty napar i słodki smak. Wymagania dla niego mierzą jakość flawonoidami i saponinami cyklokarii, a nie substancjami herbaty: to „herbata” w potocznym znaczeniu słowa, a nie w botanicznym.

Źródła

Normy

• DB43/T 2873-2023

Pełna lista — na stronie „Źródła”