Suíníng qīngqiánliǔ chá

Суйнін Цынцяньлю Ча (Suíníng qīngqiánliǔ chá, 绥宁青钱柳茶) — «чай» з маладога лісця цыклакарыі, дрэва 青钱柳 (Cyclocarya paliurus) сямейства арэхавых, з павета Суйнін (绥宁县) гарадской акругі Шаоян на паўднёвым захадзе правінцыі Хунань. Чайнага куста Camellia sinensis у ім няма: слова «ча» тут значыць спосаб заварвання, а не батанічную роднасць. Апрацоўваюць ліст па схеме, падобнай да чайнай, — з фіксацыяй, скручваннем і сушкай, — а гатовы прадукт, паводле патрабаванняў да яго, карычневы, з залацістым настоем і салодкім смакам. З 2016 года гэта прадукт з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Не чай у батанічным сэнсе і ніводзін з шасці класаў кітайскага чаю. Патрабаванні да ахоўнага прадукта называюць сыравінай толькі 青钱柳 (Cyclocarya paliurus).
• Катэгорыя: Настой не з чайнай расліны; прадукт з геаграфічным указаннем (2016).
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Хунань (湖南, Húnán), гарадская акруга Шаоян (邵阳, Shàoyáng), павет Суйнін (绥宁, Suíníng).
• Зона аховы: Патрабаванні да прадукта ў пераказе даведачных публікацый пералічваюць 25 валасцей і пасёлкаў павета, у тым ліку Хуансанпін-Мяоскую воласць (黄桑坪苗族乡), Чжайшы-Мяо-Дунскую (寨市苗族侗族乡), Лэаньпу-Мяо-Дунскую (乐安铺苗族侗族乡) і пасёлак Хун’янь (红岩镇). Павятовае палажэнне 2017 года, спасылаючыся на тое ж аб’яўленне 2016 года, называе зонай 17 валасцей і пасёлкаў у цяперашніх адміністрацыйных межах павета. Чым тлумачыцца розніца ў ліку, у знойдзеных крыніцах не сказана.
• Іншыя імёны: Дрэва ў народзе называюць «грашовым дрэвам» (摇钱树, yáoqiánshù).

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Паданні. Мясцовая публікацыя са спасылкай на «Суйнін міньцзу чжы» (绥宁民族志) піша, што мяо павета заварваюць маладое лісце цыклакарыі больш за пяцьсот гадоў, а правадыр мінскага паўстання мяо Лі Цяньбаа (李天保; сустракаецца і напісанне 李天宝) быццам бы абвясціў «грашовае дрэва» «святым дрэвам, якое беражэ краіну». Іншае паданне расказвае, як у 1930-я гады мясцовыя жыхары частавалі гэтым напоем байцоў Чырвонай арміі, якія праходзілі міма. Гэта мясцовыя апавяданні, а не правераныя дакументы.
  • 2014–2015. Паводле «Чырвонай сеткі», з 2014 года Суйнін і суседні Чэнбу-Мяоскі аўтаномны павет (城步) незалежна рыхтавалі заяўкі на геаграфічнае ўказанне «青钱柳茶». 1 ліпеня 2015 года ў гарадскім упраўленні тэхнічнага нагляду Шаояна паведамілі, што абедзве прайшлі першасную праверку ў правінцыйным упраўленні. Начальнік аддзела гарадскога ўпраўлення патлумачыў, што з-за рознага клімату прадукты двух паветаў маюць розныя склад і смак.
  • 2016. Галоўнае ўпраўленне па кантролі якасці, інспекцыі і каранціне (质检总局) аб’яўленнем № 63 за 2016 год узяло «绥宁青钱柳茶» пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем; даведачныя публікацыі датуюць рашэнне 4 ліпеня 2016 года.
  • 2017. Адміністрацыя павета зацвердзіла палажэнне аб ахове прадукта і парадку карыстання спецыяльным знакам (дакумент ад 17 студзеня 2017 года).
  • 2023. Упраўленне рыначнага нагляду Хунані выдала мясцовы стандарт DB43/T 2873-2023 «地理标志产品 绥宁青钱柳茶»: апублікаваны 20 снежня 2023 года, дзейнічае з 20 сакавіка 2024 года.
• Назва: «Суйнін» (绥宁) — імя павета; «цынцяньлю» (青钱柳) — даслоўна «зялёная грашовая вярба», кітайская назва цыклакарыі; «ча» (茶) — чай у шырокім сэнсе.
• Культурнае значэнне: Паводле даведачнай публікацыі пра 2016–2017 гады, у павеце было больш за 20 тыс. му плантацый цыклакарыі і 14 кааператываў, гадавы кошт прадукцыі перавышаў 100 млн юаняў, прадукт вывозілі ў Японію, Вялікабрытанію, Паўднёвую Карэю і Расію.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Расліна: 青钱柳 (qīngqiánliǔ, Cyclocarya paliurus) — дрэва сямейства арэхавых (胡桃科), эндэмік Кітая. Хунаньская асацыяцыя лекавай сыравіны называе яго рэліктам ледавіковай эпохі і дрэвам другой катэгорыі дзяржаўнай аховы; мясцовая газета, у пераказе, адносіць яго ў запаведніку Хуансан (黄桑) да парод правінцыйнай значнасці. Са спісам ахоўных раслін гэтае разыходжанне не зверана.
• Гатунак: Патрабаванні да прадукта гатункаў і клонаў не называюць.
• Стандарт збору: Парасткі ад «пупышка і адзін ліст» да «пупышка і чатыры лісты».
• Час збору: З канца сакавіка да сярэдзіны красавіка — паводле патрабаванняў да прадукта.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Горны павет на паўднёвым захадзе Хунані, запаведнік Хуансан у яго межах.
• Вышыня ўзрастання: Патрабаванні да прадукта — не ніжэй за 500 м над узроўнем мора. Асацыяцыя лекавай сыравіны піша пра горы вышэй за 800 м, даведачная публікацыя — пра дыяпазон 500–2500 м для цыклакарыі павета.
• Клімат: Паводле апісання асацыяцыі — цёплы і вільготны, дажджлівы, з вялікім сутачным перападам тэмператур; у пару веснавога збору туман стаіць амаль кожны дзень, туманных дзён у годзе больш за сто.
• Глебы: Паводле патрабаванняў — гліністыя, магутнасцю не менш за 85 см, pH 4,5–6,7, арганічнага рэчыва не менш за 1,5 %.
• Агратэхніка: Не больш за 1400 дрэў на гектар; арганічнага ўгнаення — не менш за 1,5 кг на дрэва ў год у перыяд вырошчвання і не менш за 9 кг пасля пачатку збораў.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Патрабаванні да ахоўнага прадукта, у пераказе даведачных публікацый, задаюць такі ланцужок:

1. Мыццё (清洗, qīngxǐ) і праветрыванне ліста (晾青, liàngqīng).
2. Фіксацыя (杀青, shāqīng): 120–130 °C, пакуль ліст не стане мяккім і вільготным, цёмна-зялёным і не будзе сціскацца ў друзлы камяк.
3. Ахалоджванне (冷却, lěngquè): Слоем не таўсцейшым за 6 см.
4. Скручванне (揉捻, róuniǎn).
5. Сушка ў катле (炒干, chǎogān): 80–90 °C, да сухасці 80–85 %.
6. Прагрэў для водару (提香, tíxiāng): 80–90 °C, да сухасці 95 %.
7. Адбор (挑选, tiāoxuǎn) і ўпакоўка.

Іншыя публікацыі апісваюць ланцужок карацей: адбор, ачыстка, раскладанне ліста, фіксацыя, скручванне з рэзкай (揉切, róuqiē) і сушка.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Апісанне ніжэй — патрабаванні да ахоўнага прадукта.

• Знешні выгляд сухога ліста: Доўгія палоскі або гранулы, карычнева-бурага колеру (棕褐色).
• Водар сухога ліста: Асобнага апісання няма.
• Водар настою: Чысты, свежы (清香).
• Смак: Салодкі (甘甜).
• Колер настою: Залаціста-жоўты (金黄).
• Чайнае дно (завараны ліст): У патрабаваннях апісання няма; асацыяцыя лекавай сыравіны называе яго яркім (叶底明亮).

Тая ж асацыяцыя ў рэкламнай частцы піша інакш: ліст «肥壮» — мясісты, настой «嫩黄» — далікатна-жоўты, смак «鲜爽回甘» — свежы, з салодкім вяртаннем. З патрабаваннямі да прадукта гэтае апісанне разыходзіцца ў колеры настою.

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічныя патрабаванні да ахоўнага прадукта:

Паказчык	Патрабаванне
Сумарныя флаваноіды цыклакарыі	не менш за 2,0 г на 100 г
Сумарныя сапаніны цыклакарыі	не менш за 2,8 %

Навуковыя агляды называюць галоўнымі групамі рэчываў ліста цыклакарыі поліцукрыды, флаваноіды і трытэрпеноіды. Вымярэнняў кафеіну для гэтага прадукта ў знойдзеных крыніцах няма.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага прадукта няма. Рэкламныя тэксты прыпісваюць напою зніжэнне цукру, ліпідаў і ціску крыві; навуковыя агляды згадваюць такія эфекты ліста цыклакарыі як напрамак даследаванняў, а не як даказанае дзеянне прадукта. Лячэбнай рэкамендацыяй гэта не з’яўляецца.

9. Заварванне

Практыка класа. Рэжымаў для Суйнін Цынцяньлю Ча ў знойдзеных крыніцах няма; ніжэй — звычайныя параметры травяных настоеў з скручанага ліста.

• Тэмпература вады: 90–100 °C.
• Колькасць: 2–3 г на 150–200 мл.
• Посуд: Шкляная шклянка, гайвань або фарфоравы чайнік.
• Працэс: Прагрэць посуд, заліць ліст, першы настой — 2–3 хвіліны, затым некалькі заліваў з падаўжэннем.

10. Захоўванне

Практыка класа. У шчыльнай упакоўцы, у сухім цёмным месцы, далей ад пахаў і вільгаці.

11. Кошт і Падробкі

Дадзеных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць спецыяльны знак прадукта з геаграфічным указаннем. Павятовае палажэнне 2017 года патрабуе, каб прадукт і маркіроўка адпавядалі мясцоваму стандарту або дзейнаму стандарту прадпрыемства, а вытворца вёў журналы вытворчасці, кантролю і продажаў; права на знак адклікаюць, калі яго два гады не выкарыстоўваюць або парушэнні не ўхілены.
  • У пераліку Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці з 941 прадпрыемства, дапушчанага да спецыяльнага знака, па «绥宁青钱柳茶» значыцца кампанія 湖南青钱宝科技有限公司.
  • Не блытаць з напоямі з цыклакарыі іншых мясцін: у тым жа пераліку ёсць асобны ахоўны прадукт «恩施青钱柳» з правінцыі Хубэй, а сваю заяўку рыхтаваў і суседні Чэнбу.

12. Цікавыя Факты

• Кітайская назва дрэва — «зялёная грашовая вярба», народная — «грашовае дрэва».
• Збор ідзе ўсяго тры-чатыры тыдні — з канца сакавіка да сярэдзіны красавіка.
• Суседнія Суйнін і Чэнбу падавалі заяўкі на адно і тое ж імя «青钱柳茶» адначасова, і чыноўнік гарадскога ўпраўлення Шаояна тлумачыў адрозненне прадуктаў розным кліматам.

13. Параўнанне з іншымі настоямі не з чайнага куста

• Сюйпу Яача (溆浦瑶茶): Таксама хунаньскі ахоўны настой з лісця дрэва, але сямейства букавых; цёмна-зялёны скручаны ліст і светла-жоўты настой.
• Лайфэн Тэнча (来凤藤茶): Ахоўны настой з ліяны сямейства вінаградавых з Хубэя, з шэра-белым налётам на лісце і жоўта-зялёным настоем.
• Даяашань Цяньча (大瑶山甜茶): «Салодкі чай» гор Даяашань у Гуансі, таксама прадукт з геаграфічным указаннем.
• Чэнбу Дунча (城步峒茶): Для кантрасту — сапраўдны чай суседняга павета Чэнбу.

Напрыканцы:

Суйнін Цынцяньлю Ча — настой з маладога лісця цыклакарыі гор паўднёвага захаду Хунані, ахоўны з 2016 года: кароткі веснавы збор, фіксацыя і сушка па схеме, падобнай да чайнай, карычневы ліст, залацісты настой і салодкі смак. Патрабаванні да яго мераць якасць флаваноідамі і сапанінамі цыклакарыі, а не чайнымі рэчывамі: гэта «чай» у народным сэнсе слова, а не ў батанічным.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

• DB43/T 2873-2023

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»