Ваньюань Фусіча (Wànyuán fùxīchá, 万源富硒茶) — «багаты селенам чай Ваньюаня», ахоўнае імя зялёнага чаю гарадскога павета Ваньюань (万源市) акругі Дачжоу на паўночным усходзе Сычуані, на паўднёвых схілах хрыбта Дабашань, дзе сыходзяцца Сычуань, Шэньсі і Чунцын. Слова «富硒» гаворыць пра глебу, а не пра клас: улады называюць Ваньюань адзіным прыродна селенавым раёнам Сычуані. Патрабаванні да аховы 2025 года апісваюць плоскі прамы зялёны чай з ворсам, пяшчотным насычаным водарам, свежым смакам са салодкім вяртаннем і абрыкосава-зялёным настоем. Галоўны прадукт пад гэтым імем, паводле даных акругі, — Ба Шань Цюэ Шэ (巴山雀舌).
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Патрабаванні да аховы задаюць тэхналогію без акіслення і апісваюць адзін від — плоскі. Паводле пераказу ранейшай спецыфікацыі сельскагаспадарчага ўказання, імя дапускала ўсе шэсць класаў, але яе тэкст у правераных крыніцах недаступны.
- Назва: 万源 (Wànyuán) — імя горада, 富硒 (fùxī) — «багаты селенам», 茶 (chá) — чай.
- Катэгорыя: Плоскі зялёны чай; прадукт з геаграфічным указаннем (2025), раней — сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Сычуань (四川, Sìchuān), гарадская акруга Дачжоу (达州, Dázhōu), гарадскі павет Ваньюань (万源, Wànyuán).
- Зона аховы: 48 валасцей і пасёлкаў, у тым ліку 草坝镇, 白羊乡, 固军乡, 青花镇 і 井溪乡. Партал Дачжоу дадае: 112 вёсак, 10 000 га, 7500 т у год.
- Геаграфічныя каардынаты: 107°29′–108°31′ у. д. і 31°39′–32°20′ пн. ш. — межы зоны паводле патрабаванняў да аховы.
- Заяўнік: Упраўленне па справах чаю горада Ваньюань (万源市茶叶局).
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Зямля Ба. Даведнік спасылаецца на «Хуаянго чжы» (《华阳国志》), дзе ў раздзеле пра Ба сярод садовых раслін названы чай. Гэта сказана пра ўсю зямлю Ба, а не пра Ваньюань асобна.
- Надпіс Цзыюньпіна. У вёсцы Гушэпін воласці Шыво (石窝乡古社坪村) захавалася наскальная надпіс «Запіс пра цудоўны сад на Цзыюньпіне» (《紫云坪植茗灵园记》). Партал Дачжоу называе яе самай ранняй знойдзенай у краіне надпісам на скале пра пасадку чаю. Мясцовыя тэксты датуюць яе трэцім годам Дагуань эпохі Сун (1109); поўнага тэксту надпісу і эпіграфічнай публікацыі ў правераных крыніцах няма, таму яе змест тут не пераказваецца.
- 2001–2008. Паводле партала Дачжоу: у 2001 годзе горад атрымаў званне «радзімы знакамітага селенавага чаю Сычуані», у 2006 годзе яго чайныя базы — сертыфікат бяспечнай (无公害) прадукцыі, у 2006 і 2007 гадах Ба Шань Цюэ Шэ названы адным з дзесяці знакамітых чаёў Сычуані, а ў снежні 2007 года Кітайская асацыяцыя харчовай прамысловасці назвала Ваньюань «中国富硒茶之都» — «сталіцай кітайскага селенавага чаю».
- 2009–2010. Партал Дачжоу піша, што ў 2009 годзе чай прайшоў сертыфікацыю Міністэрства сельскай гаспадаркі як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне; даведнік датуе рашэнне міністэрства аб рэгістрацыі 8 сакавіка 2010 года. Магчыма, гэта розныя этапы адной працэдуры.
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці КНР аб’явай № 646 (падпісана 23 верасня, апублікавана 9 кастрычніка) прызнала 870 прадуктаў з геаграфічным указаннем; Ваньюань Фусіча — пазіцыя 516.
- Культурнае значэнне: Надпіс Цзыюньпіна ўлады акругі называюць сведчаннем старажытнасці мясцовага чаяводства. У вёсцы Саньцынмяо, паводле сычуаньскага канала сайта «Жэньмінь ван» (2023), створаны музей гісторыі ваньюаньскага селенавага чаю (万源富硒茶史馆).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатункі / Культывары: Патрабаванні да аховы прадпісваюць «палепшаныя гатункі, прыдатныя да мясцовых умоў», і называюць 福鼎大白 (Fúdǐng dàbái), 福选九号 (Fúxuǎn jiǔ hào), 名选131 (Míngxuǎn 131) і 平阳特早 (Píngyáng tèzǎo). Спіс адкрыты, мясцовага гатунку ў ім няма.
- Збор: Ручны, у ясную раніцу; ліст збіраюць у бамбукавую тару і адразу вязуць на фабрыку.
- Стандарт збору: У патрабаваннях да аховы не зададзены.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паўночна-ўсходні край Сычуаньскай катлавіны, паўднёвыя схілы Дабашаня; на поўначы горад мяжуе з Шэньсі, на ўсходзе — з Чунцынам. Мясцовыя тэксты называюць гэтыя месцы мяжой паўночнага і паўднёвага клімату Кітая і водападзелам рэк Цзялінцзян і Ханьшуй.
- Вышыня вырошчвання: Сады ў асноўным на 800–1200 м — паводле сайтаў Дачжоу і Ваньюаня; вышыні горада — ад 335 да 2412 м. У патрабаваннях да аховы вышыні няма.
- Клімат: Субтрапічны вільготны мусонны, туманны, з вышыннай пояснасцю. Сярэдняя гадавая тэмпература 14,7 °C, ападкаў 1169,3 мм, бязмарозны перыяд больш за 230 дзён. Лясістасць партал Дачжоу называе 61,3 %, сайт Ваньюаня (2020) — 66,8 %.
- Глебы: Патрабаванні да аховы: pH 5,0–6,5, рабочы слой больш за 50 см, арганічнага рэчыва ў слоі 0–45 см не менш за 15 г/кг, даступнага калію не менш за 100 мг/кг, даступнага фосфару не менш за 20 мг/кг. Сайт Ваньюаня называе глебы садоў слабакіслымі і багатымі арганікай і параўноўвае іх з «камяністай глебай» (烂石地), якую Лу Юй лічыў лепшай для чаю.
- Селен: Паводле сайта Ваньюаня, Паўднёва-Заходні сельскагаспадарчы ўніверсітэт і Чэндускі тэхналагічны ўніверсітэт даследавалі глебы і прадукцыю ў 1992, 2006 і 2007 гадах і прызналі Ваньюань адзіным прыродна селенавым раёнам Сычуані; селен ляжыць палосамі, яго водарастваральная форма — 3,93–12,35 нг/г; шмат таксама цынку і медзі.
- Пасадкі: Паводле патрабаванняў да аховы — двухрадковая пасадка, каля 6000 кустоў на му.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Паслядоўнасць паводле патрабаванняў да аховы, без параметраў:
- Раскладванне свежага ліста (摊青, tānqīng).
- Фіксацыя (杀青, shāqīng).
- Скручванне (揉捻, róuniǎn).
- Падсушка (烘青, hōngqīng).
- Фармоўка (整形, zhěngxíng).
- Вывядзенне ворса (提毫, tíháo).
- Сушка (烘干, hōnggān).
Перад апрацоўкай прымесі выбіраюць уручную.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Паводле патрабаванняў да аховы:
- Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі, роўны і прамы (扁平匀直), зялёны з бляскам і ворсам (绿润带毫).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Пяшчотны, насычаны (嫩香馥郁). Сайт Ваньюаня гаворыць пра чай горада ў цэлым інакш — насычаны каштанавы водар (栗香浓郁).
- Смак: Свежы, бадзёры, з салодкім вяртаннем (鲜爽回甘).
- Колер настою: Абрыкосава-зялёны, яркі (杏绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Жоўта-зялёнае, даволі яркае (黄绿尚亮).
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічныя межы паводле патрабаванняў да аховы:
| Паказчык | Значэнне |
|---|---|
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | 38–48 % |
| Чайныя поліфенолы | 20–35 % |
| Селен | 0,242–0,67 мкг/г |
| Сырая клятчатка | не больш за 16 г |
| Попел | не больш за 6,0 г |
Клятчатка і попел у тэксце патрабаванняў дадзены ў грамах без указання масы, да якой яны аднесены. Селен — лабараторны паказчык: на смак яго не вызначыць.
8. Карысныя Ўласцівасці
Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма. Селен у імені — прыкмета глебы і норма ўтрымання, а не абяцанне карысці.
9. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
10. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
11. Кошт і Падробкі
Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: права на яго даюць па заяўцы праз ведамства інтэлектуальнай уласнасці Ваньюаня, з праверкай ва ўпраўленні Сычуані і ўхваленнем Дзяржаўнага ўпраўлення.
- Правяраць, што чай зроблены ў адной з 48 валасцей і пасёлкаў зоны.
- Слова «селенавы» на ўпакоўцы нічога не даказвае: утрыманне селену паказвае толькі пратакол выпрабаванняў.
12. Цікавыя Факты
- Патрабаванні да аховы задаюць нават шчыльнасць пастак: адна вібрацыйная лямпа супраць матылёў-шкоднікаў на кожныя 50 му саду.
- У аб’яве № 646 ваньюаньскі чай стаіць адразу за Наньцзян Дае Ча — пазіцыі 516 і 515.
13. Параўнанне з іншымі чаямі
- Ба Шань Цюэ Шэ (巴山雀舌): Плоскі зялёны чай Ваньюаня, паводле даных акругі — галоўны прадукт пад гэтым імем; асобная марка са сваёй гісторыяй.
- Наньцзян Дае Ча (南江大叶茶): Зялёны чай з мясцовага гатунку таго ж паўночнага ўсходу Сычуані; павет Наньцзян таксама носіць званне «радзімы селенавага чаю».
- Эньшы Фусіча (恩施富硒茶): Селенавае імя Эньшы ў Хубэі; клас пад ім паводле крыніц не вызначаны.
- Кайян Фу Сі Ча (开阳富硒茶): Селенавы зялёны чай Гуйчжоу.
У заключэнне:
Ваньюань Фусіча — плоскі зялёны чай паўднёвых схілаў Дабашаня, імя якога трымаецца на двух апорах: селенавых глебах, апісаных даследаваннямі 1992–2007 гадоў, і наскальнай надпісі пра пасадку чаю, якую ўлады акругі называюць самай ранняй у краіне. У кубку — абрыкосава-зялёны настой, пяшчотны насычаны водар і салодкае вяртанне; за селенам варта ісці да пратакола выпрабаванняў.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»