Шэншуй Люйча (Shèngshuǐ lǜchá, 圣水绿茶) — зялёны чай павета Чжушань (竹山县) гарадской акругі Шыянь на паўночным захадзе правінцыі Хубэй. 圣水 значыць «свяшчэнная вада», і ў імені няма назвы павета: мясцовыя апісанні выводзяць яго з вёскі Шэншуй у пасёлку Дэшэн і з падання пра імператарскі чай. Ліст паводле патрабаванняў аховы — круглява-прамы, з вострымі кончыкамі, ізумрудны, з прыкметным ворсам; водар высокі і ўстойлівы. Імя ахоўваецца двума рэжымамі: сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем і, з 2025 года, статусам прадукта з геаграфічным указаннем, зона якога — сямнаццаць валасцей і пасёлкаў павета.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас названы ў імені, а патрабаванні аховы апісваюць тэхналогію зялёнага чаю: фіксацыя, скручванне, сушка.
- Катэгорыя: Павятовы зялёны чай паўночна-заходняга Хубэя; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (AGI00316) і прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Шыянь (十堰, Shíyàn), павет Чжушань (竹山, Zhúshān).
- Зона аховы: Паводле патрабаванняў 2025 года — сямнаццаць валасцей і пасёлкаў павета: Чэнгуань, Панькоу, Ішуй, Мацзяду, Баафэн, Лэйгу, Цыньгу, Чжупін, Дэшэн, Дамяо, Вэньфэн, Шуантай, Лоутай, Шэньхэ, Цяньцзяба, Гуаньду і Люлінь. Заяўнік — чайная асацыяцыя павета Чжушань (竹山县茶叶协会).
- Геаграфічныя каардынаты: 109°33′–110°26′ у. д., 31°30′–32°37′ пн. ш. — межы зоны паводле патрабаванняў аховы.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Паданне. Мясцовыя апісанні пераказваюць паданне са спасылкай на кнігу «Пяць тысяч гадоў кітайскага чаю» (《中国茶叶五千年》). Паводле яго апальны прынц Лі Сянь (李显), сасланы ў Фанлін, на зваротным шляху ў Чан’ань праязджаў вёску Шэншуй (圣水村) цяперашняга пасёлка Дэшэн (得胜镇), паспрабаваў мясцовы чай і адвёз яго маці, імператрыцы У Цзэцянь (武则天). Тая быццам бы дала чаю імя «圣水贡茶» — «Шэншуй гунча», чай для паднашэння да двара, — і загадала закласці імператарскі чайны сад і храм. Дакументальнага пацвярджэння падання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Рост галіны. Паводле паведамлення павятовага камітэта Народнага палітычнага кансультатыўнага савета (2014), плошча садоў павета дасягнула 158 тыс. му — на 58 тыс. больш, чым у 2006 годзе, а выпрацоўка сухога чаю вырасла з 620 т у 2006 годзе да 4410 т у 2011-м; пладаносных садоў у 2011 годзе было 85 тыс. му. У тым жа паведамленні сказана, што чай Чжушаня на чале з Шэншуй Люйча стаў асноўнай маркай на чайным рынку Шыяня.
- Сельскагаспадарчае ўказанне. Імя зарэгістравана як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне пад нумарам AGI00316; год рэгістрацыі ў знойдзеных крыніцах не пазначаны.
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці аб’яўленнем № 640 прызнала Шэншуй Люйча прадуктам з геаграфічным указаннем і апублікавала патрабаванні да яго.
- Назва: «Шэншуй» (圣水) — «свяшчэнная вада», імя вёскі ў пасёлку Дэшэн; «люйча» (绿茶) — зялёны чай. Павятовага тапоніма ў імені няма, і па назве павета гэты чай не знайсці.
- Культурнае значэнне: Паводле паведамлення павятовага савета, чай — адна з трох апорных галін Чжушаня, а павет носіць званні «радзіма высокаараматнага экалагічнага зялёнага чаю Кітая» (中国高香型生态绿茶之乡) і «буйны чаявытворчы павет краіны» (全国产茶大县).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Патрабаванні аховы не называюць сорту: у графе «сорт» запісана толькі «зялёны чай у межах зоны» (产地范围内绿茶). Іншых дадзеных пра культывары ў знойдзеных крыніцах няма.
- Стандарт збору: Ручны збор, калі кусты крануліся ў рост і з’явілася 5 % стандартных адзіночных пупышак (标准单芽). Дакладны склад сыравіны — пупышка або пупышка з лісцем — у патрабаваннях не названы.
- Час збору: Дакладных тэрмінаў у знойдзеных крыніцах няма; патрабаванні прывязваюць збор да пачатку росту парасткаў.
- Патрабаванні да сыравіны: Асобных патрабаванняў, акрамя ўмовы пра 5 % пупышак, у знойдзеных крыніцах няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Горны павет на паўночным захадзе Хубэя, у акрузе Шыянь.
- Вышыня вырошчвання: Паводле патрабаванняў аховы — 220–2740,2 м. Гэта дыяпазон вышынь зоны, а не вышыня садоў: дзе менавіта на гэтым перападзе стаяць сады, патрабаванні не ўдакладняюць.
- Глебы: Багатыя арганікай, з урадлівым слоем больш за 80 см, pH 4,5–6,5.
- Клімат: Дакладных дадзеных у знойдзеных крыніцах няма. Мясцовыя апісанні змяшчаюць павет у горы Цыньба (秦巴) ля паўднёвага схілу Уданшаня (武当山) і гавораць пра туманы і вялікі сутачны перапад тэмператур.
- Агратэхніка паводле патрабаванняў: Арганічныя ўгнаенні — кампост, жмых, гной; абрэзка і праполка; абарона ад шкоднікаў агратэхнічнымі, фізічнымі і біялагічнымі метадамі.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы пералічваюць дзесяць аперацый:
- Раскладанне свежага ліста (摊青, tānqīng).
- Фіксацыя (杀青, shāqīng).
- Скручванне (揉捻, róuniǎn).
- Другая падсушка (二青, èrqīng).
- Наданне формы (整形, zhěngxíng).
- Выяўленне ворса (提毫, tíháo).
- Паўторная сушка (复烘, fùhōng).
- Дасушванне і вывядзенне водару (足干提香, zúgān tíxiāng).
- Адсеў крошкі і маркіроўка (割末打标).
- Адбор (精选, jīngxuǎn).
Тэмператур і часу патрабаванні не задаюць; іншых правераных дадзеных пра рэжымы апрацоўкі ў знойдзеных крыніцах няма.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне ніжэй — з патрабаванняў аховы 2025 года.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Круглява-прамы, з вострымі стройнымі кончыкамі, ізумрудны, з прыкметным ворсам (外形圆直，锋苗挺秀，色泽翠绿，白毫显露).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Высокі і ўстойлівы (高香持久).
- Смак: Мяккі, пяшчотны, свежы і бадзёры (汤味醇和，滋味鲜嫩爽口).
- Колер настою: Жоўта-зялёны і яркі (汤色黄绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёны, яркі і роўны (叶底嫩绿明亮、匀齐).
Перадрукі апісання сельскагаспадарчага ўказання разыходзяцца з гэтым тэкстам у двух месцах: там водар — устойлівы кветкавы (花香持久), а настой — далікатна-зялёны (嫩绿明亮), а не жоўта-зялёны; ворс названы багатым (白毫满披). Які тэкст дакладней адлюстроўвае прадукт, па знойдзеных крыніцах не вырашыць.
7. Хімічны Склад
Патрабаванні аховы 2025 года задаюць такія паказчыкі:
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
| Крошка і пыл | не больш за 6,0 % |
| Агульная попел | не больш за 6,0 % |
| Сырая абалоніна | не больш за 13,5 % |
Перадрукі апісання сельскагаспадарчага ўказання дадаюць яшчэ два паказчыкі: свабодныя амінакіслоты — не менш за 2,0 %, водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы — не менш за 36,0 %. Першакрыніцы гэтага апісання я не адкрыў. Дадзеных пра поліфенолы і кафеін у знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белая гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Высокі водар сыходзіць першым, таму чай лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем або знак сельскагаспадарчага ўказання; права на знак выдаюць вытворцам з зоны.
- Правяраць, што вытворца з павета Чжушань.
- Ліст — круглява-прамы, ізумрудны, з вострымі кончыкамі і прыкметным ворсам; водар — высокі.
- Памятаць, што «圣水» — не павет: на ўпакоўцы павінен стаяць Чжушань.
11. Цікавыя Факты
- Вышыні зоны паводле патрабаванняў аховы — ад 220 да 2740,2 м: перапад большы за два з паловай кіламетры.
- У графе «сорт» патрабаванні 2025 года называюць не культывар, а проста зялёны чай зоны.
- За пяць гадоў, з 2006 па 2011 год, выпрацоўка чаю ў павеце, паводле дадзеных павятовага савета, вырасла больш чым у сем разоў.
- Імя чаю ідзе ад вёскі, а не ад павета, і звязана з паданнем пра імператрыцу У Цзэцянь.
12. Параўнанне з іншымі чаямі
- Удан Даа Ча (武当道茶): Парасонавае імя чаю акругі Шыянь; зона яго аховы ўключае і павет Чжушань.
- Чжусі Маацзянь (竹溪毛尖): Зялёны чай суседняга павета Чжусі той жа акругі.
- Мэйцзы Гунча (梅子贡茶): Зялёны чай павета Чжусі; яго імя таксама звязваюць з паданнем пра імператрыцу У Цзэцянь, а слова «гунча» стаіць у ім гэтак жа, як у легендарным імені «圣水贡茶».
У заключэнне:
Шэншуй Люйча — павятовы зялёны чай паўночна-заходняга Хубэя з вясковым імем і імператарскім паданнем. Дакументы пра яго сухія, але пэўныя: сямнаццаць валасцей і пасёлкаў, вышыні ад 220 да 2740,2 м, ручны збор на старце росту парасткаў, дзесяць аперацый апрацоўкі і аблічча — круглява-прамы ізумрудны ліст з вострымі кончыкамі і ворсам, высокі ўстойлівы водар, яркі настой.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»