Gǔpá chá

Гупа Ча (Gǔpá chá, 古琶茶) — зялёны чай воласці Мяахуан (妙皇乡) павета Сянчжоу (象州县) гарадской акругі Лайбінь у цэнтральнай частцы Гуансі-Чжуанскага аўтаномнага раёна, з узгоркаў ля заходняга падножжа гор Даяашань. Імя ён атрымаў па вёсцы Гупа (古琶村), якая ўваходзіць у сельскі камітэт Сыгаа (思高村委). Імя ахоўваецца з 2020 года як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, у 2025 годзе Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) прызнала яго прадуктам з геаграфічным указаннем, а тэхналогія вырабу з 2021 года ўнесена ў спіс нематэрыяльнай спадчыны аўтаномнага раёна.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Словы «绿茶» у дакуменце аховы няма; клас вынікае з тэхналогіі — раскладка, фіксацыя, скручванне, фармоўка, сушка, без завяльвання і ферментацыі — і з аблічча: зялёны ліст, жоўта-зялёны настой і чайнае дно.
Катэгорыя: Гуансійскі зялёны чай; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2020) і прадукт з геаграфічным указаннем (CNIPA, аб’ява № 640, 2025).
Паходжанне: Кітай, Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён (广西, Guǎngxī), гарадская акруга Лайбінь (来宾, Láibīn), павет Сянчжоу (象州, Xiàngzhōu), воласць Мяахуан (妙皇, Miàohuáng).
Зона аховы: 12 адміністрацыйных вёсак воласці Мяахуан: Дасо (大梭村), Паньгу (盘古村), Луньтоу (龙头村), Сіньцзаа (新造村), Лу (路村), Ляа (寮村), Мяахуан (妙皇村), Шаньдын (山定村), Хуахоу (花侯村), Таньтоу (塘头村), Цяатоу (桥头村) і Сыгаа (思高村). Заяўнік — станцыя тэхнічнага кіраўніцтва па тэхнічных культурах павета Сянчжоу. Паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання, плошча аховы — 1000 га, аб’ём, які ахоўваецца, — 1100 т сухога чаю.
Геаграфічныя каардынаты: 109°41′–109°51′ у. д., 23°44′–23°56′ пн. ш. — паводле дакумента аховы.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Тан. Публікацыя 2024 года вядзе гісторыю чаю ад эпохі Тан і прыводзіць словы «Чайнага канона» (《茶经》) Лу Юя: «象州茶，往往得之，其味极佳» — «чай Сянчжоу сустракаецца то тут, то там, смак яго цудоўны»; гэта пераказ публікацыі, а не даслоўны радок канона. Гаворка ідзе пра танскую вобласць Сянчжоу ў цэлым; вёска Гупа ў гэтых словах не названая.
- Мін. Паводле паведамлення павятовага ўпраўлення сельскай гаспадаркі (2024) і рэпартажу «Лайбінь жыбаа» (2020), чай тут пачалі вырошчваць у пачатку Мін і сушылі ўручную ў катле. Той жа рэпартаж пераказвае мясцовую версію: у канцы Мін нашчадкі Цзінцзянскага вана (靖江王) з роду Чжу аселі ў Налу (纳禄) павета Сянчжоу і пілі тутэйшы чай штодня, а пры Цын чай падносілі двару. Дакументаў пра даніну ў знойдзеных матэрыялах няма.
- Розныя датаванні. Уводная частка таго ж рэпартажу гаворыць пра «больш за 200 гадоў» гісторыі чаю Гупы, а сямейнае паданне аднаго з родаў вёскі, пераказанае даведнікам мясцовых прадуктаў, — пра продкаў з Сішаня пад Гуйпінам (桂平西山), якія прыйшлі ў канцы Мін, і пра 400 з лішкам гадоў. Якая лічба дакладнейшая, паводле знойдзеных крыніц устанавіць нельга.
- 2018–2020. У канцы 2018 года ў Сыгаа пабудаваная новая чайная фабрыка; у 2020 годзе сельскі камітэт уклаў у яе 100 тысяч юаняў. У маі 2020 года імя атрымала сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне.
- 2021. Тэхналогія вырабу сянчжоускага Гупа Ча (象州古琶茶) унесена ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны аўтаномнага раёна (паводле паведамлення павятовага ўпраўлення сельскай гаспадаркі, 2024).
- 2023. Асацыяцыя стандартызацыі Гуансі выпусціла групавы стандарт T/GXAS 670—2023 «地理标志农产品古琶茶». Тэксту стандарту ў знойдзеных крыніцах няма.
- 2024. 10 жніўня праграма Цэнтральнага тэлебачання «Нематэрыяльная спадчына Кітая» (《非遗里的中国》) у выпуску пра Гуансі паказала Гупа Ча. Паводле публікацыі пра гэты выпуск, плошча садоў — амаль 3000 му, у галіну ўцягнута больш за 200 гаспадарак, збіраюць яго ва ўсе чатыры сезоны, а гадавы аб’ём вытворчасці перавышае 30 млн юаняў.
- 2025. Аб’ява CNIPA № 640 (падпісаная 16 ліпеня, апублікаваная 13 жніўня) прызнала імя прадуктам з геаграфічным указаннем — пазіцыя 1144 з 1409.
Назва: 古琶 (Gǔpá) — вёска Гупа; 茶 — чай. Мясцовая прымаўка, якую прыводзіць «Лайбінь жыбаа» (2020): «古朴出美女，古琶出好茶»; другая яе палова значыць «Гупа дае добры чай».
Культурнае значэнне: Паводле публікацыі 2024 года, вакол садоў Сыгаа ўладкаваныя турыстычны лагер і экскурсіі са зборам і выпрацоўкай чаю, а павет выпусціў больш за дзесяць прадуктаў на аснове гэтага чаю — ад пячэння з чайнай начынкай (茶蓉饼) да чаю з лімонам і чаю з малаком. Паводле павятовага паведамлення 2021 года, чай прадаюць у Гуандуне, Хунані, Аньхоі і Хэбэі, і для сялян воласці ён — крыніца даходу.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: Паводле дакумента — «古琶茶地方群体种», мясцовая папуляцыя Гупа Ча. Селекцыйных сартоў дакумент не называе.
Колер пупышак: Паводле публікацыі 2024 года, пупышкі бываюць зялёныя, фіялетавыя і пурпурна-чырвоныя; фіялетавы колер — вынік пігментацыі ліста (紫化). Паводле слоў прадпрымальніка, які пабудаваў фабрыку ў Сыгаа, у рэпартажы 2020 года лепшай сыравінай лічаць пурпурную пупышку (紫芽). Той жа рэпартаж паведамляе, што ў Сыгаа тады было 40 му перасаджанага пурпурнапупышкавага чаю, а ля аднаго з дамоў вёскі расло стогадовае чайнае дрэва.
Збор: Паводле дакумента — па сезонах і партыях, уручную, «уздымам» пальцаў (提采); ліст свежы, цэлы, роўны, без пладоў, старых лістоў і сцёблаў. Лепшая сыравіна — пупышка з адным лістом (一芽一叶), добрая — пупышка з двума лістамі.
Пасадка: Па гарызанталях у адзін ці два рады — каля 5000 кустоў на му, на тэрасах каля 7000; лёгкая і глыбокая абрэзка чаргуюцца.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Цэнтр Гуансі, заходняе падножжа гор Даяашань (大瑶山, Dàyáo shān); сады Сыгаа ляжаць ля гары Цяньгайшань (天盖山), дзе, паводле павятовага паведамлення, часта стаіць туман.
Вышыня вырошчвання: Узгоркі на вышыні 300–600 м — паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання.
Клімат: Паўднёвасубтрапічны вільготны мусонны. Сонечнае ззянне — каля 1650 гадзін у год, сярэдняя тэмпература — 20,8 °C, бязморазны перыяд — больш за 330 дзён, ападкі — каля 1400 мм, адносная вільготнасць — 77 %. Апісанне ўказання звязвае вялікі сутачны перапад тэмператур з высокім утрыманнем амінакіслот і адносна нізкім — кафеіну.
Глебы: У асноўным чырвоныя (红壤), арганічнага рэчыва ў сярэднім каля 45 г/кг, pH 4,5–5,5 — паводле апісання ўказання. Дакумент CNIPA задае патрабаванне да ўчастка шырэй: pH 4,5–6,5, добра дрэнажаваныя адкрытыя схілы, абароненыя ад ветру; пры ўхіле да 20° — пасадка па гарызанталях, пры 20–30° — тэрасы.
Вада: Паліў — крынічнай вадой з запаведніка водаахоўных лясоў Даяашаня і дажджавой вадой.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Дакумент аховы задае паўмеханізаваную перапрацоўку: 鲜叶 → 摊放 → 杀青 → 揉捻 → 做形 → 烘干 → 提香. Гэта апісанне менавіта гэтага чаю.

Раскладка (摊放, tānfàng): У спецыяльнай тары — вясной 6–8 гадзін, летам і восенню 3–4 гадзіны, пакуль ліст не стане мяккім, не з’явіцца чысты водар і вільготнасць не ўпадзе прыкладна да 70 %.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): Барабанная машына, 260–280 °C; далікатны ліст у яснае надвор’е — каля 4 хвілін, грубы, дажджавы ці расісты — каля 5 хвілін; рэшткавая вільготнасць каля 55 %.
Скручванне (揉捻, róuniǎn): Ролер, 15–25 хвілін. Для сыравіны вышэйшага і першага сорту ў нітку павінна скруціцца больш за 80 % ліста, для другога — больш за 60 %, пры гэтым выступае сок.
Фармоўка (做形, zuòxíng): У барабане пры 120–180 °C каля 6 хвілін, пакуль не праявіцца водар і ліст злёгку не выгнецца.
Сушка (烘干, hōnggān): Сушылку праграваюць да 100–120 °C, сушаць да вільготнасці 6–8 %, пакуль ліст не расціраецца пальцамі ў парашок.
Давядзенне водару (提香, tíxiāng): Абсмажвальная машына, 90 °C, каля 40 хвілін, да вільготнасці ніжэй за 6 %.

Ручную выпрацоўку захавальніца тэхналогіі са спісу спадчыны апісвае так: пупышка з адным лістом, раскладка, фіксацыя высокім жарам як ключавы этап, ручное скручванне, сушка з давядзеннем водару.

Пад маркай «象州古琶» выпускаюць і чырвоны, і белы чай, у тым ліку чырвоны з фіялетавых пупышак (紫芽象州古琶红茶); дакумент аховы апісвае толькі зялёны.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле дакумента аховы:

Вонкавы выгляд сухога ліста: Шчыльна скручаны, зялёны, з ворсам (条索紧结，色绿有毫).
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Густы, з кветкавай нотай (香气浓、有花香).
Смак: Саладкавата-мяккі (滋味甘醇).
Колер настою: Жоўта-зялёны, яркі (汤色黄绿亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Жоўта-зялёнае (叶底黄绿).

Чырвоны чай з фіялетавых пупышак, які дакумент не ахоплівае, публікацыя 2024 года апісвае так: чырвоны настой з лёгкім сіне-фіялетавым адлівам, пупышкі з ворсам, стойкі водар.

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічныя патрабаванні дакумента аховы:

Паказчык	Патрабаванне
Кафеін	не менш за 2 %
Чайныя поліфенолы	не менш за 20 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 40 %
Свабодныя амінакіслоты, сума	не менш за 4 %

Гэта нормы дакумента, а не вымярэнні канкрэтных партый. Апісанне сельскагаспадарчага ўказання патрабуе таксама адпаведнасці дзяржаўным стандартам GB 2762 (кантамінанты) і GB 2763 (рэшткі пестыцыдаў).

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуд.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою.
5. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць на працягу года.

10. Кошт і Падробкі

Коштаў гатовага чаю ў знойдзеных крыніцах няма. Паводле павятовага паведамлення 2024 года, свежы ліст кампанія закупляла ў сялян па 80 юаняў за цзінь (500 г) адзіночных пупышак і па 15 юаняў за цзінь пупышак з адным лістом.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: права на яго вытворца з зоны атрымлівае праз ведамства інтэлектуальнай уласнасці павета Сянчжоу, упраўленне Гуансі і CNIPA.
- Правяраць паходжанне: адна з 12 вёсак воласці Мяахуан.
- Памятаць, што «古琶» — імя вёскі, а не класа: чырвоны і белы чай пад гэтай маркай дакументам аховы не апісаныя.

11. Цікавыя Факты

Дакумент аховы не дае шкалы сартоў, але ў правілах скручвання дзеліць сыравіну на вышэйшы, першы і другі сорт.
Фіксацыя паводле дакумента ідзе пры 260–280 °C, а давядзенне водару — усяго пры 90 °C.
Парог свабодных амінакіслот — не менш за 4 %, вышэй, чым у чырвонага Муцзы Апо Ча (木梓阿婆茶) з той жа аб’явы № 640 (больш за 2,5 %).

12. Параўнанне з іншымі гуансійскімі чаямі

Цзіньсю Хунча (金秀红茶): Чырвоны чай гор Даяашань у той жа гарадской акрузе Лайбінь; Гупа Ча расце ля заходняга падножжа тых жа гор.
Сішань Ча (西山茶): Зялёны чай Гуйпіна; паводле сямейнага падання, з-пад Сішаня прыйшлі продкі аднаго з родаў вёскі Гупа.
Муцзы Апо Ча (木梓阿婆茶): Чырвоны чай акругі Гуйган з той жа аб’явы № 640.

У заключэнне:

Гупа Ча — зялёны чай дванаццаці вёсак воласці Мяахуан ля заходняга падножжа Даяашаня, з мясцовай папуляцыі кустоў з зялёнымі і фіялетавымі пупышкамі. Дакумент аховы задае паўмеханізаваную тэхналогію з рэжымамі і аблічча — шчыльны зялёны ліст з ворсам, жоўта-зялёны настой, кветкавы водар. Абаронены ён трыма пластамі: указаннем 2020 года, спадчынай тэхналогіі 2021-га і прызнаннем CNIPA 2025-га; ранняя гісторыя трымаецца на пераказах з разбежнымі датамі.