Yíméng lǜchá

Yimeng Lücha (Yíméng lǜchá, 沂蒙绿茶) ndi tiyi wobiriwira wa mzinda wa Linyi (临沂市) kumwera kwa chigawo cha Shandong. Kumapeto kwa 2013, Unduna wa Zaulimi wa China unalembetsa dzina limeneli ngati chizindikiro chaulimi cha madera: dera lotetezedwa ndi mzinda wonse wa Linyi, zigawo zitatu ndi maboma asanu ndi anayi, wopempha ndi bungwe la tiyi la Linyi (临沂市茶叶学会). Akuluakulu a mzinda wa Linyi amalimbikitsa dzina limeneli ngati mtundu wamba wa mzindawo. M’dera lomweli muli maboma a Junan ndi Yishui omwe ali ndi zizindikiro zawoawo: Junan Lücha (莒南绿茶) ndi Yishui Lücha (沂水绿茶), choncho Yimeng Lücha ndi dzina lachidule la mzinda wonse, osati tiyi wa boma limodzi. Zolembedwa zopezeka sizikunena ngati dzinali likutetezedwa pakali pano, ndipo zofunikira zaukadaulo za chizindikirocho, pamene akadafotokozera maonekedwe, mitundu ya tiyi ndi ukadaulo wake, sizinapezeke.

1. Kugawa ndi Chiyambi

• Mtundu: Tiyi wobiriwira (绿茶, lǜchá). Kalasi yatchulidwa mu dzina ndi mu kaundula. Malinga ndi uthenga wa mpikisano wa mzinda wa 2026, njira ya “沂蒙绿茶炒制” kapena “kupanga Yimeng Lücha” imayesa kukhazikitsa masamba atsopano (杀青, shāqīng), kukulunga (揉捻, róuniǎn), kuyanika (烘干, hōnggān) ndi ntchito zina; mndandanda womwe uli mu uthengawo ndi wotsegula.
• Gulu: Chizindikiro chaulimi cha madera (农产品地理标志, nóngchǎnpǐn dìlǐ biāozhì) cha mzinda wonse wa Linyi komanso mtundu wamba wa mzindawo; dzina lachidule pamwamba pa zizindikiro ziwiri zamaboma.
• Chiyambi: China, chigawo cha Shandong (山东, Shāndōng), mzinda wa Linyi (临沂, Línyí).
• Dera lotetezedwa: Malinga ndi chilengezo cha 2013, ndi mzinda wonse wa Linyi monga momwe unaliri panthawiyo: zigawo za Lanshan (兰山区), Hedong (河东区) ndi Luozhuang (罗庄区) komanso maboma a Fei (费县), Pingyi (平邑县), Cangshan (苍山县), Tancheng (郯城县), Linshu (临沭县), Junan (莒南县), Yishui (沂水县), Yinan (沂南县) ndi Mengyin (蒙阴县). Boma la Cangshan linasinthidwa dzina kukhala Lanling (兰陵县, Lánlíng xiàn) mu Januware 2014.
• Zomwe sizili mderali: Boma la Ju (莒县, Jǔ xiàn): lili m’mzinda wa Rizhao (日照市, Rìzhào shì), osati ku Linyi.
• Ma coordinate a malo: 117°24′–119°11′ E, 34°22′–36°22′ N, malinga ndi chilengezo cha 2013.
• Wopempha ndi manambala: Bungwe la tiyi la Linyi (Línyí shì cháyè xuéhuì). Nambala ya satifiketi mu nkhokwe yaulimi ya Shandong ndi AGI01297 (pa tsamba lina la nkhokwe yomweyo ndi “AGI1297”), nambala ya zofunikira zaukadaulo za kuwongolera ubwino ndi AGI2013-03-1297. Malemba a zofunikirazi sanapezeke m’malo otseguka.
• Komwe tiyi amalimidwa: Malinga ndi dipatimenti yaulimi ya Linyi (2024), tiyi amalimidwa m’maboma khumi ndi zigawo: Junan, Yishui, Linshu, Lanshan, Pingyi, Yinan, Fei, Lanling, Mengyin ndi Tancheng, ndipo oposa theka la minda ya tiyi ili m’boma la Junan. Zigawo za Hedong ndi Luozhuang sizinatchulidwe pakati pa za tiyi: dera lotetezedwa ndi lalikulu kuposa kulima tiyi kwenikweni.

2. Mbiri ndi Tanthauzo la Chikhalidwe

• Mbiri:
  • 2013. Unduna wa Zaulimi wa China unalembetsa Yimeng Lücha mu gulu lachitatu la zizindikiro zaulimi zamadera za 2013: zinthu 127. Chilengezo № 2046 chinasainidwa pa 30 December 2013, ndipo chinafalitsidwa pa webusaiti ya undunawu pa 6 Januware 2014; mu tebulo la zowonjezera, dzinali lili pamzere 48.
  • 2014. Pa 8 Januware, Unduna wa Utsogoleri wa Madera, movomerezedwa ndi Bungwe la Msonkhano wa China, unavomera kusintha dzina la boma la Cangshan kukhala Lanling; boma la Shandong linatsimikizira zimenezi ndi chidziwitso cha 17 Januware. Chilengezo cha chizindikirocho chinasainidwa kale, choncho mdera lake limatchula dzina lakale la bomali.
  • 2022. Panakhazikitsidwa mulingo wamba wa mzinda wa DB3713/T 251-2022 “沂蒙绿茶质量分级与质量安全控制技术规程” wonena za magawo a ubwino ndi kuwongolera chitetezo cha tiyi Yimeng Lücha. Unavomerezedwa ndi dipatimenti ya kuwongolera msika ya Linyi; unafalitsidwa pa 17 Ogasiti ndipo unayamba kugwira ntchito pa 17 September 2022. Malinga ndi khadi mu kaundula wa milingo, pakati pa omwe anapangawo pali malo apakati a mzindawo ofalitsa ukadaulo waulimi, bungwe la tiyi la Linyi ndi mabizinesi angapo, kuphatikizapo a tiyi.
  • 2025, June. Pa 19 June, mulingowo unachotsedwa pa tsiku lomwelo ndi milingo ina 78 ya mzindawo (79 mwa 150 yokhala ndi code ya DB3713), kuphatikizapo mulingo wa “沂蒙白茶”. Chifukwa chake kaundula sanatchule, ndipo malemba a mulingo wochotsedwawo saperekedwa; chomwe chinalowa m’malo mwake sichikudziwika.
  • 2025, autumn. Ndi chilengezo № 646, chosainidwa pa 23 September, bungwe la chuma cha mzeru la China (CNIPA) linavomereza mayina 870 ngati zinthu zokhala ndi chizindikiro cha madera, kuphatikizapo Yishui Lücha (malo 159) ndi Junan Lücha (malo 161). Dzina la Yimeng Lücha silili pamndandandawu. Izi sizikutanthauza kuti chitetezo chatha: ngati dzinali lavomerezedwa ndi lamulo lina komanso ngati kalembera wa 2013 akugwirabe ntchito, zolembedwa zopezeka sizikunena.
• Mtundu: Dipatimenti yaulimi ya Linyi imatcha Yimeng Lücha kuti mtundu wamba wadera la mzinda (市级区域公用品牌) ndipo mu 2024 inanena kuti zotengera ndi logo ya mtunduwo zidakonzedwa kale. Mzindawu umachita mipikisano yopanga “Yimeng Lücha” (2024, 2026) ndi miyambo yoyambira kuthyola masamba: malinga ndi yankho la dipatimenti ya July 2025, pa 28 April m’tauni ya Zhubian (洙边镇, Zhūbiān zhèn) mwambo wachisanu ndi chimodzi wotero unachitika, pamodzi ndi wachiwiri wa 莒南白茶.
• Dzina: 沂蒙 (Yíméng) ndi 绿茶 (lǜchá) amatanthauza “tiyi wobiriwira”. Mawu oti “Yimeng” amagwiritsidwa ntchito ndi akuluakulu kutanthauza kulima tiyi konse m’mzindawu: tsamba la dipatimenti yaulimi limatchedwa “沂蒙茶”, ndipo m’mayankho ovomerezeka pamalingaliro akunena za “沂蒙茶产业” ndi “新质沂蒙茶乡”. Potengera Yimeng Lücha, mzindawu ukukonzekera kupanga pansi pa mawu omwewo tiyi wofiira, woyera ndi woulong: “沂蒙红茶、沂蒙白茶、沂蒙乌龙茶”; panalinso mulingo wamba wa mzinda wa “沂蒙白茶”, womwenso unachotsedwa. Chizindikirocho chimateteza tiyi wobiriwira wokha. Matchulidwe a dzinali ndi monga momwe aliri m’mabuku a mawu: zolembedwa zopezeka zimangopereka zilembo za Chitchaina zokha.
• Tanthauzo la chikhalidwe: Malinga ndi ziwerengero za kumapeto kwa 2023 zomwe dipatimenti yaulimi ya Linyi ikupereka, tiyi wobiriwira ndi 96.10% ya kupanga tiyi m’mzindawu; wofiira ndi woyera ndi ochepa, ndipo wachikasu ndi woulong amapangidwa pang’ono. Zolemba zovomerezeka zimatchula Yimeng Lücha kuti ndi maziko omwe akufunira kukulitsira mitundu ina ya tiyi pansi pa mawu oti “Yimeng”.

3. Kufotokozera Zomera ndi Zopangira

• Mtundu wa zomera: Sunakhazikitsidwe ndi magwero oyambirira. Zofunikira zaukadaulo za chizindikirocho sizinapezeke, ndipo kumasulira kopanda gwero koyambirira sikunalowetsedwe munkhaniyi.
• Kuthyola: Nthawi ya kuthyola masamba sinatchulidwe m’magwero opezeka. Chodziwika ndi tsiku la mwambo woyambira kuthyola wa 2025 lokha: 28 April.
• Mfundo zakuthyola: Palibe deta. Monga tiyi wambiri wobiriwira wa China, zopangira zabwino kwambiri zimaganiziridwa kukhala thunthu lokhala ndi masamba amodzi kapena awiri aang’ono, koma kwa Yimeng Lücha izi sizinatsimikizidwe m’magwero opezeka.
• Zofunikira pa zopangira: Sizikudziwika. Njira yoyamika ya akuluakulu imatchula tsamba lokhuthala (叶片厚), koma uku ndi kuyamikira, osati kufunika kwenikweni.

4. Malo ndi Makonda a Kulima

• Dera: Kumwera kwa Shandong, mzinda wonse wa Linyi, kuyambira 34°22′ mpaka 36°22′ N. Dera lalikulu la tiyi, malinga ndi dipatimenti yaulimi ya Linyi, ndi boma la Junan. Malinga ndi uthenga wa dipatimenti wa 2025, tiyi amapangidwa m’matauni 33 ndi midzi 185 ya mzindawu, ndipo tauni yaikulu kwambiri ya tiyi ndi Zhubian, yomwe ili ndi midzi 30 ya tiyi.
• Nyengo: Palibe deta yoyambirira. Yankho la dipatimenti la 2024 limafotokoza ubwino wa tiyi ndi “mikhalidwe yapadera ya nyengo ndi malo” (独特的气候和地理条件), koma silifotokoza mwatsatanetsatane.
• Kutalika kwa malo: Palibe deta m’magwero opezeka.
• Dothi: Palibe deta m’magwero opezeka.
• Kukula: Ziwerengero zovomerezeka za 2024 zikusemphana pafupifupi katatu. Ziwerengero za kumapeto kwa 2023 ndi minda 32.6 zikwi za mu ndi tiyi wouma matani 2308.41; zolemba za July, October ndi November 2024 zimanena kuyambira 96 mpaka 100 zikwi za mu ndi kuyambira 4300 mpaka 5000 matani. Ziwerengero zonsezi ndi za tiyi wonse wa mzindawu, osati za Yimeng Lücha yekha, ndipo magwero safotokoza kuti ndi iti yomwe ili yolondola.

5. Ukadaulo wa Kupanga

Palibe ndondomeko zomwe zili m’magwero oyambirira opezeka: zofunikira zaukadaulo za AGI2013-03-1297 sizinapezeke, ndipo malemba a mulingo wochotsedwa wa DB3713/T 251-2022 kaundula sapereka. Uthenga wa mpikisano wa 2026 umatchula kukhazikitsa masamba, kukulunga ndi kuyanika “ndi zina” monga ntchito; uwu ndi mndandanda wa magawo, osati ndondomeko yeniyeni. Mitundu yomwe imapangidwa pansi pa dzinali, kaya yokulungidwa, yosalala kapena ina, magwero oyambirira sakunena.

Pansipa pali ndondomeko yamba, monga tiyi wambiri wobiriwira wa China, osati kufotokozera kwa Yimeng Lücha kwenikweni:

1. Kuyala masamba atsopano (摊放, tānfàng): Masamba ayalidwa mosanjikiza pang’ono ndipo amataya chinyezi china.
2. Kukhazikitsa (杀青, shāqīng): Kutentha mu miphika kapena ng’oma kumaletsa ma enzyme a masamba, choncho tiyi wobiriwira samachita okusayidi.
3. Kukulunga (揉捻, róuniǎn): Masamba amakulungidwa kuti ang’ambike ma cell ndi kupanga mawonekedwe.
4. Kuyanika (烘干, hōnggān): Mpweya wotentha umayanika tiyi kwathunthu ndi kulimbikitsa fungo.

6. Makhalidwe a Kumva ndi Kuwona

Zofunikira pa makhalidwe amenewa sizili m’magwero opezeka. Pampikisano wa mzinda wa 2024, oweruza adayesa tiyi wobiriwira womalizidwa pa maonekedwe, mtundu wa madzi a tiyi, fungo, kukoma, masamba pambuyo pophika ndi zina, koma uthengawo supereka mafotokozedwe a zotsatira. Khalidwe lokhalo ndi njira yoyamika ya dipatimenti yaulimi ya Linyi (2024): “tsamba lokhuthala, limamva kutentha kwa madzi nthawi zambiri, ubwino wamkati, kukoma kokwanira, fungo lapamwamba” (叶片厚、耐冲泡、内质好、滋味浓、香气高); mu 2025 ndi njira yomweyo popanda “ubwino wamkati”. Uku ndi kuyamikira kwa bungwe la boma, osati kufunika kwa mulingo.

• Maonekedwe a tsamba louma: Palibe mafotokozedwe m’magwero oyambirira; mawonekedwe ndi mtundu wa tiyi wouma sanakhazikitsidwe.
• Fungo la tsamba louma: Palibe mafotokozedwe.
• Fungo la madzi a tiyi: Malinga ndi njira ya akuluakulu, ndi “lapamwamba” (香气高); magwero satchula manunkhala enieni.
• Kukoma: Malinga ndi njira yomweyo, “kokwanira” (滋味浓), ndipo tiyiyo “amapirira kutsukidwa nthawi zambiri” (耐冲泡).
• Mtundu wa madzi a tiyi: Palibe mafotokozedwe.
• Masamba pambuyo pophika: Palibe mafotokozedwe; njira ya akuluakulu imangotchula tsamba lokhuthala.

7. Zomwe Zili mu Tiyi

Palibe deta yotsimikizika ya zomwe zili mu tiyi ameneyu: zofunikira zaukadaulo ndi mulingo, pomwe panakhale zizindikiro zakuthupi ndi zamankhwala, sizikupezeka, ndipo manambala ochokera m’makumasulira opanda gwero sakugwirizana pa masamu ndipo sanalowetsedwe munkhaniyi.

Monga tiyi wambiri wobiriwira, pakati pa ma polyphenol ambiri ndi ma catechin; palinso ma amino acid, kuphatikizapo L-theanine, ndi caffeine. Gawo lawo mu Yimeng Lücha silinayesedwe m’magwero opezeka.

8. Kupanga Tiyi

Palibe deta ya kupanga tiyi ameneyu. Pansipa pali mchitidwe, monga tiyi wambiri wobiriwira wa China.

• Kutentha kwa madzi: 80–85 °C.
• Kuchuluka kwa tiyi: Pafupifupi 3 g pa 150 ml.
• Zotengera: Kapu yagalasi kapena gaiwan (盖碗, gàiwǎn).
• Ndondomeko:
  1. Tenthetsa chotengeracho ndi madzi otentha.
  2. Ikani tiyi ndikutsanulira madzi m’mbali, osati molunjika pa masamba.
  3. Madzi oyamba pambuyo pa masekondi 40–60.
  4. Tsanulirani kapena kumwa, kusiya madzi ochepa mu kapu.
  5. Onjezerani madzi, ndikuwonjezera nthawi pang’onopang’ono.
  6. Magwero sanena kuti tiyiyo amapirira kutsukidwa kangati; njira ya akuluakulu imangoyamika tiyiyo chifukwa chopirira kutsukidwa.

9. Kusunga

Palibe deta ya kusunga tiyi ameneyu. Monga tiyi wambiri wobiriwira: mu phukusi lopanda mpweya, mufiriji pa 0–5 °C, popanda kuwala, chinyezi ndi fungo lina; ndi bwino kumwa mkati mwa chaka chimodzi.

10. Mitengo ndi Zachinyengo

Palibe deta ya mitengo m’magwero opezeka.

• Momwe mungapewere zachinyengo:
  • Yang’anani nambala ya satifiketi AGI01297 ndi wopempha: Bungwe la tiyi la Linyi.
  • Onetsetsani kuti wopanga akuchokera m’mzinda wa Linyi; boma la Ju ndi mzinda wonse wa Rizhao sali mderali.
  • Musasokoneze chizindikirocho ndi mtundu wa malonda: Yimeng Yu Ya (沂蒙玉芽) ndi mtundu wa kampani imodzi ya m’boma la Junan, osati dzina la mzinda wonse.
  • Kumbukirani kuti tiyi wa maboma a Junan ndi Yishui atha kugulitsidwa pansi pa zizindikiro zawoawo: 莒南绿茶 ndi 沂水绿茶; magwero safotokoza momwe tiyi yemwe ali pansi pa mayina awiri amalembedwera.
  • Mawu oti “Yimeng” mu dzina satanthauza kuti ndi Yimeng Lücha: pansi pa mawu omwewo, mzindawu ukulimbikitsa tiyi wofiira, woyera ndi woulong.

11. Zosangalatsa

• Dera lotetezedwa linalembedwa malinga ndi kugawa kwa mzindawu kumapeto kwa 2013: lili ndi boma la Cangshan, lomwe patangotha milungu itatu kuchokera kusainidwa kwa chilengezocho linasanduka Lanling.
• Derali ndi lalikulu kuposa kulima tiyi: lili ndi zigawo zamzinda za Hedong ndi Luozhuang, zomwe sizili pakati pa madera a tiyi a mzindawu mu 2024.
• Mulingo wamba wa mzinda wa Yimeng Lücha unakhalapo zaka zosakwana zitatu: unayamba kugwira ntchito mu September 2022 ndipo unachotsedwa mu June 2025, pa tsiku lomwelo ndi milingo ina 78 ya mzindawu.
• Njira yofananayo: “tsamba lokhuthala, limapirira kutsukidwa nthawi zambiri, fungo lapamwamba, kukoma kokwanira”, ilinso m’mafotokozedwe a Junan Lücha, pomwe imagwirizanitsidwa ndi kuyesa kwa bungwe la tiyi la m’ma 1970; kwa Yimeng Lücha, magwero sakunena komwe idachokera.
• Mu 2025, mwambo woyambira kuthyola Yimeng Lücha unachitika pamodzi ndi tiyi woyera: mwambo wachisanu ndi chimodzi unachitika pamodzi ndi wachiwiri wa 莒南白茶.

12. Kufanizira ndi tiyi wina wobiriwira wa Shandong

• Junan Lücha (莒南绿茶): Chizindikiro cha boma la Junan mkati mwa dera la Yimeng Lücha; kuyambira 2025 ndi chinthu chokhala ndi chizindikiro cha madera cha CNIPA. Malinga ndi dipatimenti yaulimi ya Linyi (2024), m’boma limeneli muli oposa theka la minda ya tiyi ya mzindawu.
• Yishui Lücha (沂水绿茶): Chizindikiro cha boma la Yishui, chomwenso chili mkati mwa deralo ndipo chavomerezedwanso ndi CNIPA mu 2025.
• Yimeng Yu Ya (沂蒙玉芽): Mtundu wa kampani imodzi ya m’boma la Junan; mawu oti “Yimeng” ndi ofanana, koma si chizindikiro. Kampani ya 临沂市玉芽茶业有限公司 ili pakati pa omwe adapanga mulingo wochotsedwa wa Yimeng Lücha wa 2022.
• Fu Lai Qing (浮来青): Tiyi wobiriwira wa boma la Ju, lomwe lili m’mzinda wa Rizhao ndipo silili m’dera la Yimeng Lücha.

M’malo Momaliza:

Yimeng Lücha ndi dzina la mzinda pamwamba pa mayina a maboma: chizindikiro chaulimi cha 2013 cha tiyi wobiriwira wa Linyi wonse, ndi wopempha, bungwe la tiyi lapafupi, komanso udindo wa mtundu wa mzinda, pomwe mipikisano yopanga tiyi ndi miyambo yoyambira kuthyola imachitikira. Mkati mwa dera lake muli Junan Lücha ndi Yishui Lücha, ndipo Fu Lai Qing wa boma la Ju woyandikana naye amakhala kunja kwa malire ake.

Zotsimikizika ndi dzina, wopempha, dera ndi kalasi. Zosadziwika pakali pano ndi momwe chitetezo chikugwirira ntchito, malemba a zofunikira zaukadaulo ndi mulingo wochotsedwa, ndipo nawo maonekedwe, mitundu ya zomera, ukadaulo ndi kukoma, zomwe pakali pano zimadziwika kokha kudzera mu njira yaifupi ya akuluakulu: tsamba lokhuthala, fungo lapamwamba, kukoma kokwanira.

Magwero

Miyezo

• DB3713/T 251-2022

Chizindikiro cha malo

• 农业农村部农产品地理标志 AGI01297 (农业部公告 №2046, 2013
• 质量控制技术规范 AGI2013-03-1297)

Zikalata ndi zofalitsa

1. 中华人民共和国农业部公告第2046号（附件：2013年第三批农产品地理标志登记产品公告信息） — 农业部 / 农业部农产品质量安全监管局
2. 沂蒙绿茶质量分级与质量安全控制技术规程 DB3713/T 251-2022 — 国家市场监督管理总局国家标准技术审评中心
3. 全国标准信息公共服务平台 (地方标准)
4. 国家知识产权局关于对宝坻大葱等870个产品予以地理标志产品认定的公告（第646号） — 国家知识产权局 (CNIPA)
5. 山东省农业农村厅 — 数据库 «三品一标» / 农产品地理标志 — 山东省农业农村厅
6. 对市二十届人大三次会议第20240012号建议《关于老旧茶园提质增效的建议》的答复 — 临沂市农业农村局
7. 对市政协十六届三次会议第84号提案《关于推动沂蒙茶产业高质量发展的建议》的答复 — 临沂市农业农村局
8. 临沂市第十七届“劳动之星”职业技能竞赛沂蒙绿茶加工大赛成功举办 — 临沂市农业农村局; 发布时间 2024-07-08
9. 对市政协十六届四次会议第16040291号提案《关于建设“新质沂蒙茶乡”的建议》的答复 — 临沂市农业农村局
10. 山东省人民政府 — 日照 — 山东省人民政府
11. 沂蒙茶 — 临沂市农业农村局; 发布时间 2024-11-06
12. 赛场竞技能 捷报传佳音 ——临沭选手在全市农业职业技能竞赛中斩获多项桂冠 — 临沂市农业农村局; 发布时间 2026-08-13
13. 山东省人民政府关于苍山县更名为兰陵县的通知 (鲁政字〔2014〕23号) — 山东省人民政府
14. T/LYFIA 020-2020 沂蒙山绿茶 — 食品伙伴网
15. 临沂市食品工业协会关于对拟批准发布的《沂蒙山绿茶》、《沂蒙山黄茶》2项团体标准进行公布通知 — 食品伙伴网; «来源：临沂市食品工业协会»
16. 沂蒙绿茶_山东省临沂市蒙阴县茶叶特产 - 试茶么 — 试茶么 (milulu.com.cn)
17. 沂蒙绿茶（农学 | 园艺学）_技点百科 — 技点网
18. 山东十大名茶 — 买购网 maigoo.com

Mndandanda wonse — patsamba la Magwero