Шанъюй Цзюэнун Цуймин Ча (Shàngyú Juénóng cuìmíng chá, 上虞觉农翠茗茶) — Чжэцзян провинциясы, Шаосин қалалық округінің Шанъюй ауданының (上虞区) жасыл шайы, жапырағы «гүл орамасы» (花卷形) пішінінде бұралған. Атау аудан атауын, осы өңірдің тумасы, «қазіргі заманғы шай әулиесі» (当代茶圣) атанған У Цзюэнунның (吴觉农) есімін және «цуймин» — «зүбәржат шай» сөзін біріктіреді. 2020 жылдың желтоқсанынан бастап атау — ауылшаруашылық географиялық көрсеткіші, 2025 жылы ол географиялық көрсеткіші бар өнім ретінде танылды. Шай тек көктемгі өркендерден «тоғыз операция» бойынша жасалады: үш рет жаю, үш рет қуыру, үш рет кептіру.
1. Жіктелуі және Шығу тегі
- Түрі: Жасыл шай (绿茶, lǜchá). Анықтамалық каталог оны осылай тікелей атайды; технологиясы — жаю, қуыру, кептіру. Анықтамалық мақала мен аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының тарауы Шанъюйді «жасыл шайдың дәстүрлі ауданы» деп атайды, ал басқарма цуйминді жергілікті лунцзинмен, ине пішінді шуньхаомен (针形舜毫) және хуэйбаймен (辉白) қатар қояды.
- Санаты: Бұралған жасыл шай; ауылшаруашылық географиялық көрсеткіші (2020); географиялық көрсеткіші бар өнім (2025).
- Шығу тегі: Қытай, Чжэцзян провинциясы (浙江, Zhèjiāng), Шаосин қалалық округі (绍兴, Shàoxīng), Шанъюй ауданы (上虞, Shàngyú).
- Қорғау аймағы: 2020 жылғы тіркеу туралы анықтамалық мақалаға сәйкес — 281 әкімшілік ауылы бар 20 болыс, кент және көше комитеттері: Байгуань, Цаоэ, Дунгуань, Даосюй, Сяоюэ, Лянху және Сунся көше комитеттері; Чжанчжэнь, Фэнхуэй, Шанпу, Танпу, Юнхэ, Итин, Сетан, Гайбэй, Чантан және Сягуань кенттері; Линнань, Чэньси және Динчжай болыстары. Географиялық көрсеткіштер каталогы қысқаша тұжырымдайды: Шанъюй ауданының қазіргі әкімшілік аумағы.
- Географиялық координаттары: 120°36′23″–121°06′09″ ш. б., 29°43′38″–30°16′17″ с. е. — сол анықтамаға сәйкес.
2. Тарихы және Мәдени Маңызы
- Тарихы:
- Өлке шайы «Шай канонында». 2026 жылғы жинау маусымының ашылуын ұйымдастырушылар Лу Юйдің «Шай канонындағы» (《茶经》) жолды еске салады: «浙东，以越州上» — Шығыс Чжэцзянның ең жақсы шайы Юэчжоу облысынан.
- Ауданның ескі шайлары. Баспасөз (2021) өткеннің атақты шайларын тізеді — 凤鸣茶, 后山茶, 覆卮山鹁鸪岩茶, 本色芽茶, 贡熙珠茶, — бірақ олардың цуйминмен қалай байланысты екенін түсіндірмейді.
- 2019. Аудан билігі жалпы аудандық «觉农·翠茗» брендін және «алты біріңғай ереже» (六统一) бойынша басқаруды іске қосты: тауар белгісін, технологияны, сапа стандартын, қаптаманы, ұсынылған бағаны және жылжытуды біріңғай пайдалану. Баспасөз (2021) іске қосылған айды наурыз деп атайды, анықтамалық мақала — 25 сәуір.
- Сәуір 2020. Чжэцзян университетінің Шай институтының хабарлауынша, 14 сәуірде Қытай ауылшаруашылық ғылымдары академиясының Шай ғылыми-зерттеу институтының, Бүкілқытайлық жабдықтау және өткізу кооперативтері одағының Ханчжоу шай ғылыми-зерттеу институтының және провинциялық ауыл шаруашылығы департаментінің сарапшылары институттың «觉农·翠茗» өңдеу технологиясы мен өнімді стандарттау жобасының негіздемесін бірауыздан мақұлдады; 22 сәуірде ауданда «觉农·翠茗» автоматтандырылған желісі іске қосылды.
- 25 желтоқсан 2020. Ауыл шаруашылығы және ауылдық істер министрлігі № 378 хабарландыруымен «上虞觉农翠茗茶» ауылшаруашылық географиялық көрсеткіші ретінде қорғауға алды — анықтамалық мақалаға сәйкес; анықтамалық каталог та 2020 жылдың желтоқсанын атайды, ал баспасөз 2021 жылдың наурызында тіркеуді алынған деп жазады.
- 21 наурыз 2021. Жинау маусымының ашылу мерекесінде аудандық шай саласы қауымдастығы 2021 жылға арналған «觉农翠茗» баға стандартын жариялады.
- 28 ақпан 2023. Чжэцзян провинциясының Халық өкілдері жиналысы үйінде логотипі бар жаңа аудандық «上虞翠茗» бренді ресми таныстырылды.
- 2024. Провинциялық ауыл шаруашылығы басқармасының хабарлауынша, 《上虞翠茗茶》 топтық стандарты Чжэцзян университетімен бірге қайта қаралды — әр сортқа органолептикалық талаптар нақтыланды, — ал Шаосин ауылшаруашылық ғылымдары академиясымен брендті басқару ережелері шығарылды, бұл Шаосиндегі шай бойынша алғашқы жергілікті стандарт.
- 2025. Мемлекеттік зияткерлік меншік басқармасы № 640 хабарландыруымен (16 шілдеде қол қойылды, 13 тамызда жарияланды) географиялық көрсеткіші бар өнімдер ретінде 1409 атауды таныды; провинциялық баспасөздің хабарына және географиялық көрсеткіштер каталогына сәйкес, бұл шай — тізімдегі Шанъюйдің төрт өнімінің бірі.
- 2026. Көктемгі жинаудың ашылуы 20 наурызда Фэнхуэй кентінде (丰惠镇) өтті, оны ұйымдастырушылар У Цзюэнунның отаны деп атайды.
- Атауы: «Шанъюй» (上虞) — аудан атауы; «Цзюэнун» (觉农) — анықтамалық мақалаға сәйкес, атау «қазіргі заманғы шай әулиесі» У Цзюэнуннан алынған; «цуймин» (翠茗) — «зүбәржат шай». Географиялық көрсеткіштер каталогы айрықша белгілерді «花卷形，翡翠色，甘爽味» формуласына жинақтайды: «орама пішіні, нефрит түсі, тәтті-сергіткіш дәм».
- Мәдени маңызы: Шанъюй шай төңірегінде У Цзюэнунның отаны бейнесін құрады — анықтамалық мақалаға сәйкес, Қытайдың қазіргі заманғы шай саласының негізін қалаушы.
3. Ботаникалық Сипаттамасы және Шикізаты
- Сорттар / Культиварлар: Табылған дереккөздерде аталмаған.
- Шикізаты: Тек көктемгі шай: бір бүршік бір жапырақтан бір бүршік үш жапыраққа дейін, өркендері тұтас және тегіс (完整、匀净).
- Жинау уақыты: Көктем; табылған дереккөздерде нақты мерзімдер жоқ. 2026 жылғы көктемгі жинаудың ашылуы 20 наурызда өтті.
4. Терруар және Өсіру Ерекшеліктері
- Аймақ: Шаосин қалалық округінің шығысындағы Шанъюй ауданы, Ханчжоувань шығанағының (杭州湾) оңтүстік жағалауында — 2021 жылғы баспасөзге сәйкес.
- Климаты: Анықтамалық мақала оны жылы және ылғалды, экологиясы жақсы деп атайды. Анықтамалық каталог нақтылайды: субтропиктік муссондық климат, жылдық орташа температура 16,5 °C, жылына шамамен 1400 мм жауын-шашын; бұл сандар бастапқы дереккөзбен тексерілмеген.
- Рельефі мен топырағы: Сол каталогқа сәйкес — негізінен қыраттар мен таулар, сары және қызыл топырақтар; басты бақтар, сол каталогқа сәйкес, ауданның оңтүстік болыстарында.
- Биіктігі: Анықтамалық мақала мен 2025 жылғы аудан хабары биік таулы шайдың (高山茶) белгілері туралы айтады, бірақ биіктіктерді келтірмейді.
- Ауданы: Сандар — аудан шайы туралы тұтастай және жылдар бойынша алшақтайды: 2020 жылдың соңында 45,3 мың му, 2023 жылы шамамен 45 мың му, 2026 жылғы хабарда 2025 жылға 43,5 мың му және 2800 т шай. Цуйминнің өзі үшін 2025 жылғы аудан хабары 1261 га бақ пен жылына шамамен 200 т шайды атайды. Аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының деректері бойынша (2023), шай кәсіпорындары жүзге жуық, ал цуйминді жергілікті шайлардың ішінде ең көп өндіреді және сатады. 2024 жылғы бүкіл аудан бойынша көктемгі өнім, провинциялық ауыл шаруашылығы департаменті сайтындағы хабарға сәйкес, — 1410 т шай, 168 млн юань.
5. Өндіріс Технологиясы
Фирмалық технология — «тоғыз операция» (九制): үш рет жаю, үш рет қуыру, үш рет кептіру (三摊三炒三烘, sān tān sān chǎo sān hōng). Тәртіп осылай анықтамалық мақалада және ауылдық газет порталының материалында (2024) жазылған; саяси консультативтік кеңес газеті (2023) «三摊三烘三炒» деп жазады, яғни кептіруді қуырудың алдына қояды. Температураларды, кезеңдердің ұзақтығын және цикл ішіндегі қайталану санын дереккөздер ашпайды.
Технологиямен аудан Қытай ғылым академиясымен, Чжэцзян университетімен және Чжэцзян ауылшаруашылық ғылымдары академиясымен жұмыс істейді; анықтамалық мақалаға сәйкес, бес автоматтандырылған желі салынған. Чжэцзян университетінің Шай институтының хабарына сәйкес (2020), стандарттау үшін тәжірибелік өлшеулер жаңа жапырақты жаю (鲜叶摊放, xiānyè tānfàng), фиксациялау, салқындату (摊凉, tānliáng), бұрау (揉捻, róuniǎn) және пішіндеу (做形, zuòxíng) операциялары бойынша жүргізілді.
Жасыл шайдың жалпы схемасы бойынша (бұл сынып схемасы, цуйминнің сипаттамасы емес) жаю (摊放, tānfàng) жапырақтан ылғалдың бір бөлігін алады, қуыру фиксациядан (杀青, shāqīng) басталады, ол тотығуды тоқтатады, ал кептіру (烘, hōng) пішінді бекітеді.
6. Органолептикалық Сипаттамалары
Сипаттама географиялық көрсеткіштер каталогында және анықтамалық мақалада сәйкес келеді; 2023 жылғы Пекин шай көрмесінде оның басты белгілерін Қытай инженерлік академиясының академигі қайталады.
- Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: «Гүл орамасы» (花卷形) пішіні, зүбәржат-жасыл, майлы-жылтыр (色泽翠绿油润).
- Құрғақ жапырақтың хош иісі: Жеке сипаттамасы жоқ; 2024 жылғы баспасөздегі сапаның қысқа формуласы «нәзік таза хош иіс» (嫩清香) туралы айтады, жапырақтың немесе тұнбаның екенін нақтыламайды.
- Тұнба хош иісі: Таза, биік және тұрақты (香气清高持久).
- Дәмі: Толық, тәтті-сергіткіш (滋味醇厚甘爽).
- Тұнба түсі: Өрік-жасыл, мөлдір және жарқын (汤色杏绿明亮).
- Шай түбі (қайнатылған жапырақ): Нәзік және тегіс, «гүл» болып ашылады, жасыл және жылтыр (叶底嫩匀成朵绿亮).
7. Химиялық Құрамы
Табылған дереккөздерде физика-химиялық деректер жоқ.
8. Қайнату
Жасыл шайға арналған сынып практикасы.
- Су температурасы: 80–85 °C.
- Шай мөлшері: 150 мл-ге 3 г.
- Ыдыс: Шыны стакан немесе ақ гайвань.
- Процесс:
- Ыдысты жылыту.
- Шайды салып, суды қабырғамен құю.
- Алғашқы тұнба — 40–60 секундтан кейін.
- Тұнбаның бір бөлігін қалдырып ішу.
- Су құю.
- Екі-үш рет қайта құю.
9. Сақтау
Сынып практикасы. Герметикалық қаптамада, тоңазытқышта 0–5 °C температурада, жарықсыз, ылғалсыз және иіссіз; бір жыл ішінде ішу.
10. Бағасы және Жалған Өнімдер
Аудандық шай саласы қауымдастығы 2024 жылға арналған анықтамалық сату бағаларын жариялады: жоғары сорт (特级) — цзинь (500 г) үшін 3800 юань, бірінші — 960, екінші — 760, үшінші — цзинь үшін 360 юань. 2024 жылғы көктемгі шай фестивалінде шай жарысында бірінші орын алған 250 г шай саудадан 2999 юаньға сатылды.
- Жалған өнімдерден қалай аулақ болуға болады:
- Географиялық көрсеткіш белгісін және «上虞翠茗» аудандық брендінің таңбалануын іздеу; брендті тек рұқсатпен пайдалануға болады.
- Брендтің қаптама сериялары — «特选», «精选», «优选», «佳选» және кәдесыйлық «伴手»; 2024 жылы қаптамадағы қорғаныш коды жаңартылды.
- Сыртқы түрінің басты белгісі — «гүл орамасы»: жергілікті лунцзин жалпақ, шуньхао ине пішінді.
11. Қызықты Фактілер
- Шай адамның есімімен аталған: атаудағы «Цзюэнун» — Шанъюй тумасы У Цзюэнуннан.
- Бір атауда екі бренд бар: 2019 жылғы «觉农·翠茗» және 2023 жылғы «上虞翠茗».
- 2024 жылы жоғары сорттың анықтамалық бағасы бірінші сорттың бағасынан төрт есеге жуық жоғары болды: цзинь үшін 3800 юань, 960 юаньға қарсы.
12. Шаосиннің Басқа Шайларымен Салыстыру
- Пиншуй Чжуча (平水珠茶): Шаосиннің экспорттық жасыл шайы, тығыз шарларға оралған; цуйминнің пішіні басқа — «гүл орамасы».
- Пиншуй Жичжу Ча (平水日铸茶): Сол округтің Кэцяо ауданының жасыл шайы, бұралған бүршіктер пішінінде, каштан хош иісті.
- Шэнчжоу Хуй Бай (嵊州辉白): Шэнчжоудың дөңгелек бұралған жасыл шайы, Шаосиннен; хуэйбайды Шанъюйдің өзінде де жасайды.
Қорытынды:
Шанъюй Цзюэнун Цуймин Ча — «қазіргі заманғы шай әулиесі» У Цзюэнунның құрметіне аталған және аудан біріңғай брендке жинаған жасыл шай. Оны зүбәржат түсті «гүл орамасынан», өрік-жасыл тұнбасынан және тәтті-сергіткіш дәмінен таниды, ал оны тек көктемгі өркендерден тоғыз операция бойынша жасайды. Ол туралы құжаттар — 2020 жылғы ауылшаруашылық көрсеткіші, әр сортқа талаптары бар топтық стандарт және 2025 жылғы тану.
Дереккөздер
Географиялық нұсқама
Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде