Xījiàn chūnxuě

Сіцзянь Чуньсюэ (Xījiàn chūnxuě, 西涧春雪) — плоскі зялёны чай пасёлка Шыцзі (施集镇) раёна Наньцяо горада Чучжоу на ўсходзе правінцыі Аньхой. Імя перакладаецца як «вясновы снег Заходняга ручая»: «Заходні ручай» адсылае да верша танскага паэта Вэй Ін’у (韦应物), «снег» — да густога белага ворсу. Ліст прамы і плоскі, з ворсам; водар чысты і высокі, з кветкавай нотай. Чай новай распрацоўкі (слоўнік называе 1989 год), з 2020 года ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, з 2025 года — як прадукт з геаграфічным указаннем CNIPA.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Чайны слоўнік адносіць яго да плоскіх зялёных чаёў змешанай абжаркі і сушкі (扁形烘炒绿茶).
• Катэгорыя: Плоскі зялёны чай з геаграфічным указаннем.
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Аньхой (安徽, Ānhuī), горад Чучжоу (滁州, Chúzhōu), раён Наньцяо (南谯区, Nánqiáo), пасёлак Шыцзі.
• Зона аховы: Паводле патрабаванняў CNIPA 2025 года — дзесяць вёсак і абшчын пасёлка Шыцзі: 花山, 丰山, 杨饭店, 明张, 井楠, 孙岗, 李集, 大林, абшчына Шыцзі і абшчына Ліцзі. Заяўнік — чайная галіновая асацыяцыя Чучжоу. Каталог геаграфічных указанняў называе зонай увесь раён Наньцяо; з якім дакументам гэта звязана, зверыць не ўдалося.
• Геаграфічныя каардынаты: 118°14′6″–118°16′30″ у. д., 32°18′55″–32°19′37″ пн. ш. (паводле патрабаванняў CNIPA).

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Паданне. Паводле калонкі гарадскога турыстычнага выдання, у эпоху Юань настаяцель манастыра Міто (弥陀寺) на гары Хуанфу, манах Шэньчжэнь (慎真), прывёз насенне чаю з Сычуані і Гуйчжоу (川贵); пазней чай нібыта стаў данінай пры імператары Хун’у пад імем «南谯贡茶». Прадстаўнік раёна ў інтэрв’ю 2025 года ўзводзіць гісторыю чаю да Сун, а статус даніны — да Мін. Даведачныя зводкі пераказваюць легенду інакш: насенне ў эпоху Сун прывёз настаяцель таго ж манастыра Учжэнь (悟真), а Чжу Юаньчжан, пакаштаваўшы чай, нібыта прызначыў даніну ў 200 цзіняў у год. Колькі старых кустоў ацалела каля манастыра, таксама гавораць па-рознаму: калонка — каля тысячы шасцісотгадовых, зводкі — больш за тысячу. Дакументаў, якія пацвярджаюць любую з версій, у знойдзеных крыніцах няма.
  • Стварэнне. Чайны слоўнік называе годам распрацоўкі 1989-ы. Даведачныя зводкі пішуць пра 1991 год: чай, паводле іх, стварылі спецыялісты групы Чучжоу па распрацоўцы вядомых чаёў, вырабляюць яго на лясной ферме гары Хуанфу (皇甫山林场), а папярэднікам называюць «南谯贡茶».
  • Узнагароды. Паводле слоў прадстаўніка раёна, у 1992 годзе чай атрымаў званне вядомага чаю правінцыі Аньхой, затым — бронзавую ўзнагароду Кітайскай сельскагаспадарчай выставы. Калонка турыстычнага выдання дадае другую прэмію першага конкурсу «Чжунча бэй» (中茶杯). Даведачныя зводкі датуюць званне правінцыйнага вядомага чаю і бронзу выставы 1993 годам, а прэмію «Чжунча бэй» — 1994-м.
  • 2020. У снежні, пасля трох гадоў падрыхтоўкі, чай зарэгістраваны як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне; каталог указанняў дае нумар сертыфіката AGI03151.
  • 2025. Абвяшчэннем CNIPA № 632 (падпісана 9 чэрвеня, апублікавана 27 чэрвеня) Сіцзянь Чуньсюэ прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем; абвяшчэннем № 633 (апублікавана 7 ліпеня) яго вытворцам дазволены спецыяльны знак.
• Назва: Імя ўзята з верша Вэй Ін’у «Заходні ручай у Чучжоу» (《滁州西涧》). Радок «春潮带雨晚来急» — «вясновы прыліў з дажджом к вечару імклівы» — даў імя пейзажу «西涧春潮», аднаму з «дванаццаці відаў Чучжоу». «Вясна» ў назве — час збору, «снег» — белы ворс; прадстаўнік раёна ў інтэрв’ю 2025 года дадае, што ранні збор часам супадае з вясновым снегам.
• Культурнае значэнне: У Чучжоу праводзяць конкурс ручнога вырабу чаю «Кубак Сіцзянь Чуньсюэ».

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Сорт / Культывар: Паводле патрабаванняў CNIPA — Фудзін Дабайча (福鼎大白茶, Fúdǐng dàbáichá), хуаншаньская папуляцыя (黄山群体种) і іншыя прыдатныя палепшаныя сарты. Легенда пра насенне з Сычуані і Гуйчжоу сорту не называе.
• Сыравіна і стандарт збору: Паводле патрабаванняў CNIPA:
  • вышэйшы сорт (特级) — пупышка з адным ледзь раскрытым лістом, даўжыня парастка каля 2,5 см;
  • першы — у асноўным пупышка з напаўраскрытым лістом;
  • другі — у асноўным пупышка з раскрытым лістом;
  • трэці — у асноўным пупышка з двума ледзь раскрытымі лістамі.
• Час збору: Ад напярэдадні Цынміна да Гуюй.
• Новыя сарты: Паводле слоў прадстаўніка раёна (2025), раён разам з Чайным інстытутам Кітайскай акадэміі сельскагаспадарчых навук завёў базу захавання і паказу генафонду і ўвёў 29 новых высокаўраджайных сартоў; гэта сказана пра чай раёна ў цэлым.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Узгорыстая паласа водападзелу Янцзы і Хуайхэ (江淮分水岭) ля заходняга падножжа гары Ланъя (琅琊山), паміж 32° і 33° пн. ш. Калонка турыстычнага выдання Чучжоу называе ядром брэнда пасёлак Шыцзі і гару Хуанфу (皇甫山).
• Клімат: Паводле слоў прадстаўніка раёна — мяккі, з багатымі ападкамі і вялікім сутачным перападам тэмператур. Дакладных кліматычных лічбаў з першакрыніцы ў знойдзеных матэрыялах няма.
• Глебы: Паводле патрабаванняў CNIPA — супесь на кварцавым кератафіры і філіце, добра дрэнаваная, pH у сярэднім 5,5, слой не меншы за 60 см, арганічнага рэчыва даволі шмат. Турыстычнае выданне Чучжоу называе ўтрыманне арганічнага рэчыва 1,2–2,5 %.
• Сады: Патрабаванні CNIPA прадпісваюць сумяшчаць чай з лесам (茶林间作). Калонка турыстычнага выдання піша, што сады суседнічаюць з каштанавымі гаямі.
• Вышыня: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Патрабаванні CNIPA задаюць схему без параметраў: фіксацыя → выраўноўванне і фармоўка (理条整形) → падняцце ворсу і замацаванне формы (提毫定形) → першая сушка → паўторная сушка. Тэмператур і часу ў знойдзеных крыніцах няма.

1. Сартаванне сыравіны. Паводле рэпартажу турыстычнага выдання, са свежага лісту спачатку выбіраюць прымесі.
2. Фіксацыя (杀青, shāqīng). Параметраў у знойдзеных крыніцах няма.
3. Выраўноўванне і фармоўка (理条, lǐtiáo). Тут ліст атрымлівае прамую плоскую форму.
4. Падняцце ворсу і замацаванне формы (提毫定形, tíháo dìngxíng). Так этап названы ў патрабаваннях; падрабязнасцей у знойдзеных крыніцах няма.
5. Першая сушка (初烘, chūhōng). Паводле рэпартажу — спачатку пры высокай, потым пры нізкай тэмпературы.
6. Паўторная сушка (复烘, fùhōng). Павольная, на слабым агні.

Раённыя ўлады апісваюць правіла чаю раёна ў цэлым формулай «збор да Цынміна, выпрацоўка ў той жа дзень».

Даведачныя зводкі дадаюць, што вышэйшы сорт робяць уручную, а першы — трэці машынным спосабам. Выпрацоўку яны апісваюць карацей — двума этапамі: фіксацыяй, у канцы якой лісту надаюць форму, і сушкай у два прыёмы (毛烘, 复焙).

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Апісанне паводле патрабаванняў CNIPA:

• Знешні выгляд сухога лісту: Прамы, плоскі і прыціснуты, роўны і шчыльны, зялёны з бляскам і з ворсам (扁直平伏，匀齐壮实，绿润带毫).
• Водар сухога лісту: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
• Водар настою: Чысты, высокі і доўгі, з кветкавай нотай (清香高长带花香). Рэпартажы адзначаюць высокі «каштанавы» водар (板栗香).
• Смак: Насычаны і мяккі, з салодкім вяртаннем (滋味醇厚回甘). Чайны слоўнік называе смак свежым і бадзёрым.
• Колер настою: Далікатна-зялёны і яркі (汤色嫩绿明亮).
• Чайнае дно (завараны ліст): Роўнае, раскрываецца «кветкай», зялёнае і яркае (叶底匀成朵绿亮).

Даведачныя зводкі так апісваюць вышэйшы сорт: пупышкі налітыя, ліст абдымае пупышку, прамы і злёгку сплюшчаны, ворс «як снег»; водар высокі, з кветкавай нотай, настой светлы і празрысты, завараны ліст — цэлыя далікатна-зялёныя пупышкі.

Асаблівыя рысы патрабаванні зводзяць да формулы «形秀色翠带白毫，味醇香清露花香»: зграбная форма, ізумрудны колер з белым ворсам, мяккі смак, чысты водар з кветкавай нотай. Калонка турыстычнага выдання называе галоўнымі рысамі высокі водар, мяккую салодкасць і вынослівасць да многіх праліваў, а знешнасць — сціплай.

7. Хімічны Склад

Нормы патрабаванняў CNIPA: вільготнасць не большая за 6,5 %, водны экстракт не меншы за 38 %, амінакіслоты не меншыя за 2,5 %, чайныя поліфенолы не меншыя за 16 %. Гэта нормы для прадукту, а не аналіз канкрэтных партый.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю: у дакументах указання параметраў няма.

• Тэмпература вады: 80–85 °C.
• Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
• Посуд: Шкляны стакан — у ім відаць, як ліст раскрываецца «кветкай».
• Працэс: Прагрэць посуд, пакласці чай, наліць ваду па сценцы; першы настой — праз 40–60 секунд; піць, пакідаючы частку настою, і даліваць — два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма. Паводле слоў прадстаўніка раёна (2025), у Наньцяо 38 тыс. му чайных садоў і каля 1220 т сухога чаю ў год — гэта ўвесь чай раёна, уключаючы Шыцзі Маафэн (施集毛峰) і Шыцзі Хунцын (施集烘青), а не адзін Сіцзянь Чуньсюэ. Агульны брэнд, паводле тых жа слоў, прасоўваюць шэсць буйных кампаній з адзінай маркай і ўпакоўкай, а чай прыносіць прыбытак больш чым 3000 дварам чаяводаў. Чайны слоўнік называе галоўным рынкам чаю Чучжоу, Нанкін і Бэнбу.

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання; дапушчаных вытворцаў пералічвае абвяшчэнне CNIPA № 633.
  • Правяраць, што чай з пасёлка Шыцзі раёна Наньцяо.
  • Ліст прамы, плоскі, прыціснуты, зялёны з белым ворсам; завараны ліст раскрываецца «кветкай».
  • У чайным слоўніку побач стаіць артыкул «西涧雪芽» — падобнае імя, але іншы чай.

11. Цікавыя Факты

• Чай названы паводле верша Вэй Ін’у; турыстычнае выданне Чучжоу нагадвае, што паэт пісаў і пра сам чай — у вершы «喜园中茶生».
• Калонка турыстычнага выдання піша, што схілы, дзе расце гэты чай, — яшчэ і радзіма чучжоускай хрызантэмы (滁州贡菊), якую яна называе першай з чатырох знакамітых хрызантэм краіны.
• Матэрыял 2025 года пра чай раёна завяршаецца рэкламнай формулай «першы чай на поўнач ад Янцзы» (江北第一茶) — гэта мэта, пра якую гаворыць раён, а не прысвоенае званне.

12. Параўнанне з іншымі плоскімі зялёнымі чаямі Аньхоя

• Дуду Цуймін (都督翠茗): Плоскі чай гары Дуду ля возера Чаоху; прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем тым жа абвяшчэннем CNIPA № 632.
• Хуанхуа Юньцзянь (黄花云尖): Прамы плоскі чай з пушком з Нінго, з таго ж абвяшчэння.
• Лунчы Сянцзянь (龙池香尖): Плоскі чай павета Хуайнін, «як наканечнік дзіды».
• Цяньчжу Цзянь Хаа (天柱剑毫): Плоскі «мечападобны» чай гары Цяньчжу з густым ворсам.

У заключэнне:

Сіцзянь Чуньсюэ — плоскі зялёны чай узгоркаў Чучжоу, названы радком танскага верша: прамы ліст з белым ворсам, чысты высокі водар з кветкавай нотай, мяккі смак з салодкім вяртаннем і ліст, які раскрываецца «кветкай». Легенды пра яго разыходзяцца, але нормы 2025 года вызначаныя: зона ў дзесяць вёсак, сарты Фудзін Дабайча і хуаншаньская папуляцыя, водны экстракт не меншы за 38 %.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

• CNIPA 地理标志产品认定 №632

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»