Лаамудэн Ча (Lǎomǔdēng chá, 老姆登茶) — зялёны чай з юньнаньскіх буйналіставых гатункаў, вырашчаны ў каньёне ракі Нуцзян, у Нуцзян-Лісускай аўтаномнай акрузе на паўночным захадзе Юньнані. Імя дала вёска народнасці ну ў павеце Фугун; на мове ну «лаамудэн», паводле перакладу правінцыйнага дэпартамента сельскай гаспадаркі, — «месца, куды людзі любяць прыходзіць». Мясцовыя тэксты завуць тутэйшыя плантацыі «снежнымі чайнымі садамі»: узімку на іх кладуцца іней і снег. Імя ахоўваецца як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем з 2020 года і па аб’яўленні Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 646 (2025).
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá) з буйналіставых гатункаў. Патрабаванні аховы называюць выдзелку ўдасканаленай зялёнай і даюць тры яе варыянты; паказчыкі якасці запісаны для «зялёнага маа-ча Лаамудэн» (老姆登绿茶毛茶). Даведачныя апісанні спасылаюцца на стандарт GB/T 14456.2-2018 на буйналіставы зялёны чай.
- Агаворка: Пад той жа маркай прадаюць і іншыя класы: на прэзентацыі 2023 года эксперты спрабавалі чырвоны, зялёны і сыры пуэр «老姆登茶». Ахоўнае ўказанне апісвае толькі зялёны.
- Катэгорыя: Юньнаньскі буйналіставы зялёны чай; прадукт з геаграфічным указаннем.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Юньнань (云南, Yúnnán), Нуцзян-Лісуская аўтаномная акруга (怒江傈僳族自治州), павет Фугун (福贡县, Fúgòng), Піхэ-Нуская нацыянальная воласць (匹河怒族乡), вёска Лаамудэн.
- Зона аховы: Па патрабаваннях 2025 года — 21 воласць, пасёлак і гарадскі квартал, 171 адміністрацыйная вёска ў павеце Фугун (сем адзінак), гарадскім павеце Лушуй (дзесяць), павеце Гуншань (дзве) і павеце Ланьпін (дзве). У апісанні часоў сельскагаспадарчай рэгістрацыі тыя ж 171 вёска дзяліліся на 20 адзінак.
- Геаграфічныя каардынаты: 98°09′–99°39′ у. д., 25°33′–28°23′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Вёска. Паводле часопіса «Міньцзу хуабао» (2020), у Лаамудэне жывуць ну, лісу, дулун і бай, ну — 85 % жыхароў. Часопіс перакладае імя крыху інакш — «жаданае месца».
- Чайны шлях. Паводле рэпартажу 2023 года, праз Фугун ішла юньнань-тыбецкая галіна Чайна-коннага шляху; матэрыял дэпартамента сельскай гаспадаркі (2024) называе суседні стары горад Чжыцзыло (知子罗) важнай станцыяй і рынкам гэтага шляху. Дакументаў пра чай самога Лаамудэна да канца XX стагоддзя ў знойдзеных крыніцах няма.
- 1980-я. Паводле часопіса, мясцовы жыхар пачаў саджаць чай у вёсцы ў 1980-х: спачатку каля дзясятка му, да 2020 года — больш за сотню.
- 2010. У лістападзе адзінаццаць жыхароў заснавалі кааператыў высакагорнага чаю Лаамудэн; да 2020 года ў ім было 125 гаспадарак.
- 2020. Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў зарэгістравала Лаамудэн Ча як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем; нумар пасведчання — AGI03061.
- 2022. Пад кіраўніцтвам правінцыйнага дэпартамента сельскай гаспадаркі павет правёў праграму абароны ўказання — размнажэнне гатункаў, закладка баз, кантроль якасці, маркіроўка; акруга прадставіла рэгіянальнае аблічча маркі.
- 2025. Аб’яўленнем Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 646 ад 23 верасня 2025 года чай прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем. Заяўнік — акруговы цэнтр распаўсюджвання сельскагаспадарчых тэхналогій.
- Назва: «Лаамудэн» (老姆登) — гукавая перадача слова мовы ну; іерогліфы значэння не нясуць.
- Культурнае значэнне: Дэпартамент сельскай гаспадаркі (2022) называе чай турыстычным сувенірам павета; паводле праграмы дапамогі Шанхая пры чайнай фабрыцы вёскі ўладкавалі агратурызм.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатункі па патрабаваннях аховы: Гатункі і лініі, якія прайшлі дзяржаўную або правінцыйную экспертызу, напрыклад 勐库大叶种 (Měngkù dàyèzhǒng), 凤庆大叶种 (Fèngqìng dàyèzhǒng) і серыя 云抗 (Yúnkàng); на прэзентацыі 2023 года павет назваў і новую серыю 佛香 (Fóxiāng). Мясцовых гатункаў у патрабаваннях няма.
- Тэрміны збору: Вясна — сакавік–май, лета — чэрвень–жнівень, восень — верасень–кастрычнік.
- Нормы збору: Далікатны збор — адзіночная пупышка або пупышка з адным лістом; сярэдні — пупышка з двума-трыма лістамі; спелы — парастак з пяццю-шасцю лістамі разам з парнымі лістамі без пупышкі (对夹叶).
- Асаблівасць смаку: Павет (2023) кажа, што завезеныя гатункі далі тут смак «больш духмяны і мяккі» за звычайны буйналіставы — гэта ацэнка прасоўвальнага боку.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Каньён Нуцзяна паміж хрыбтамі Білошэшань і Гаалігуншань, у асноўнай зоне аб’екта сусветнай спадчыны «Тры паралельныя ракі» (三江并流).
- Вышыня: Па патрабаваннях аховы — 1100–2300 м. На прэзентацыі 2023 года называлі паласу каля 1100–2500 м па абодвух берагах Нуцзяна, ядро — каля 1800 м, вяршыні — вышэй за 2400 м.
- Глебы: Чырвоныя і жоўтыя, друзлыя, глыбокія (не менш за 60 см), багатыя арганікай; схілы 15–35°. У даведачных апісаннях — pH 4,5–6,5.
- Клімат па патрабаваннях: Сярэдняя гадавая тэмпература — 13,3–18,4 °C; бяззімны перыяд — 230–278 дзён; сонечных гадзін — 1239–2200 у год; ападкаў — 700–2845 мм; вільготнасць паветра — 75–90 %. Даведачныя апісанні даюць ужо: 13,8–15,8 °C і каля 1360 мм ападкаў.
- Догляд па патрабаваннях: Тэрасы па гарызанталях, цень ад вольхі, вішні і сідэратаў; восеньскае ўгнаенне — 1000–2000 кг гною на му; дарослы куст — каля 90 см.
- Маштаб: Паводле даведачных апісанняў — 1800 га і 810 т сухога маа-ча ў год. Паводле даных 2023 года, у павеце Фугун каля 50 тыс. му чаю.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы дзеляць чай па спосабе сушкі на тры віды, а па форме — на тып маафэн (毛峰型) і віты тып з ворсам (曲毫型). Пачатак ва ўсіх адзін: раскладанне (摊青, tānqīng), фіксацыя (杀青, shāqīng), скручванне (揉捻, róuniǎn), разбіўка камоў. Далей:
- Сонечная сушка (晒青, shàiqīng): замест разбіўкі камоў дапускаецца выраўноўванне ліста (理条), затым сушка на сонцы.
- Печная сушка (烘青, hōngqīng): першая сушка з выраўноўваннем або фармоўкай (毛火), астыванне, канчатковая сушка (足火).
- Катлавая сушка (炒青, chǎoqīng): сушка і фармоўка ў катле (毛火), астыванне, канчатковая сушка ў катле (足火).
Тэмператур і тэрмінаў патрабаванні не прыводзяць.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Па патрабаваннях аховы — шчыльна і туга скручаны, з багатым ворсам, роўны і чысты, з вострымі кончыкамі; далікатна-зялёны з алеістым бляскам (色泽嫩绿匀润，光泽油润).
- Пах сухога ліста: Насычаны (芳香浓郁) — па патрабаваннях аховы.
- Пах настою: Чысты (清香) — па апісанні часоў сельскагаспадарчай рэгістрацыі.
- Смак: Па тым жа апісанні — насычаны і мяккі, са салодкім вяртаннем і слінааддзяленнем, з моцнай даўкасцю (滋味浓醇，回甘生津，收敛性强).
- Колер настою: Жоўта-зялёны, празрысты і светлы (汤色黄绿清澈明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатнае і роўнае (叶底嫩匀).
7. Хімічны Склад
Патрабаванні аховы для зялёнага маа-ча Лаамудэн:
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Чайныя паліфенолы | не менш за 18 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 46 % |
| Кафеін | не менш за 1,80 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 1,40 % |
| Вільготнасць | не больш за 7 % |
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю. Па апісанні, у чаю моцная даўкасць, таму ваду лепш не пераграваць.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань.
- Працэс: Наліць ваду па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд, затым два-тры залівы, пакідаючы частку настою.
**9. Захоўванне:
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.
10. Кошт і Падробкі
Паводле часопіса «Міньцзу хуабао» (2020), мясцовы зялёны чай прадавалі прыкладна па 300 юаняў за цзінь, чырвоны — па 400. Пазнейшых коштаў у знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання і вытворцу з Фугуна, Лушуя, Гуншаня або Ланьпіна.
- Пад знакам — зялёны чай; чырвоны і пуэр пад той жа маркай ахоўным прадуктам не апісаны.
- Ліст — туга скручаны, варсісты, далікатна-зялёны з бляскам; настой — жоўта-зялёны і празрысты.
11. Цікавыя Факты
- Узімку на плантацыі Лаамудэна кладзецца снег — дэпартамент сельскай гаспадаркі называе іх аднымі з нямногіх «снежных» чайных садоў Юньнані.
- Прадстаўнікі акругі падкрэсліваюць, што ядро плантацый ляжыць каля 1800 м, тады як звычайны горны чай расце каля 1000 м.
12. Параўнанне з іншымі юньнаньскімі чаямі
- Юньнань Люйча (云南绿茶): Агульнае імя юньнаньскага зялёнага чаю з буйналіставай сыравіны; Лаамудэн — яго высакагорная версія каньёна Нуцзян.
- Тэнчун Люйча (腾冲绿茶): Зялёны чай гарадскога павета Тэнчун на захадзе Юньнані, таксама з геаграфічным знакам.
- Мэнку Даечжун Ча (勐库大叶种茶): Імя сыравіны — гатунку Мэнку, першага ў спісе дапушчальных гатункаў Лаамудэна.
У заключэнне:
Лаамудэн Ча — буйналіставы зялёны чай каньёна Нуцзян, які вырас з вясковых пасадак 1980-х у ахоўнае імя з зонай у чатырох паветах. Патрабаванні аховы апісваюць яго дакладна: тры выдзелкі, далікатна-зялёны варсісты ліст, жоўта-зялёны настой і строгія парогі складу. Астатняе — снежныя сады на вышыні каля 1800 м і вёска, куды, па імені, людзям хочацца прыходзіць.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»