Байчжантань Ча (Bǎizhàngtán chá, 百丈潭茶) — плоскі зялёны чай абжарачнага тыпу з павета Тунчэн (通城县) гарадской акругі Сяньнін на самым поўдні правінцыі Хубэй, ля стыку Хубэя, Хунані і Цзянсі. Галоўная прыкмета, якую вылучае апісанне прадукту, — «扁平显毫»: плоскі прамы ліст з адкрытым белым ворсам. Чай малады, 1990-х гадоў. У 2020 годзе імя атрымала сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне — другое ў павеце, — а ў 2025 годзе ўвайшло ў пералік прадуктаў з геаграфічным указаннем Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці Кітая.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай абжарачнага тыпу (炒青, chǎoqīng), плоскі (扁形, biǎnxíng). Клас названы ў апісанні ахоўванага прадукту: «百丈潭茶为炒青类扁形绿茶» — «плоскі зялёны чай абжарачнага тыпу».
- Катэгорыя: Сучасны павятовы зялёны чай; прадукт з геаграфічным указаннем.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Сяньнін (咸宁, Xiánníng), павет Тунчэн (通城, Tōngchéng).
- Зона аховы: Паводле даведніка мясцовых прадуктаў — адзінаццаць пасёлкаў і валасцей павета, 165 адміністрацыйных вёсак: 马港镇, 五里镇, 隽水镇, 关刀镇, 沙堆镇, 麦市镇, 塘湖镇, 四庄乡, 大坪乡, 石南镇 і 北港镇. Каталог прадуктаў з геаграфічным указаннем называе зонай «цяперашнюю адміністрацыйную тэрыторыю павета Тунчэн».
- Геаграфічныя каардынаты: Паводле таго ж даведніка — 113°36′–114°04′ у. д. і 29°02′–29°24′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- 1990-я. Паводле заяўніка на экспертызе 2020 года, чай «распрацаваны пачынаючы з дзевяностых гадоў» (自九十年代研制而成); партал «Цзінчу ван» (2020) называе 1990 год, а рэгістрацыю таварнага знака «百丈潭» — 2003 годам. Ранніх пісьмовых згадак у знойдзеных крыніцах няма.
- 2005. Паводле даведкі павятовага ўрада, у ліпені 2005 года заснавана аднайменная чайная кампанія (通城县百丈潭茶业有限责任公司) — вядучае аграпрадпрыемства правінцыйнага ўзроўню. Яе сувязі з працэдурай указання ў знойдзеных крыніцах няма.
- 2009–2017 — узнагароды. Паводле даведніка мясцовых прадуктаў: у 2009 годзе чай увайшоў у пяць галоўных маркаў знакамітых зялёных чаёў Сяньніна, якія прасоўваюцца, у 2013 годзе атрымаў золата X Кітайскай (Уханьскай) сельскагаспадарчай выставы, у 2016 годзе знак прызнаны вядомым таварным знакам Сяньніна, у 2017 годзе чай стаў імянітым прадуктам горада. Крыніцы разыходзяцца: «Цзінчу ван» адносіць прызнанне знака вядомым у Сяньніне да 2008 года.
- Студзень 2020 — экспертыза. Паводле паведамлення сельскагаспадарчага ўпраўлення Сяньніна, эксперты разгледзелі заяўку Тунчэнскага павятовага навукова-даследчага інстытута дзікарослага чаю (通城县野生茶科学研究所), палічылі якасць адметнай і адобрылі рэгістрацыю; упраўленне назвала Байчжантань Ча другім прадуктам павета з сельскагаспадарчым указаннем.
- Красавік — май 2020 — рэгістрацыя. Даведнік датуе рашэнне Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў 30 красавіка 2020 года. 19 мая партал «Цзінчу ван» (荆楚网) паведаміў, што абвяшчэннем міністэрства № 290 пасведчанні атрымалі дзевятнаццаць прадуктаў Хубэя, і назваў сярод іх Байчжантань Ча. Нумар рэгістрацыі ў каталогу ўказанняў — AGI02948.
- 2025 — пералік Дзяржаўнага ўпраўлення. Абвяшчэннем № 640, падпісаным 16 ліпеня і апублікаваным 13 жніўня 2025 года, Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала прадуктамі з геаграфічным указаннем 1409 найменняў; каталог указанняў адносіць Байчжантань Ча да гэтага абвяшчэння.
- Назва: 百 (bǎi) — сто, 丈 (zhàng) — чжан, старажытная мера даўжыні, 潭 (tán) — вір: «вір глыбінёй у сто чжанаў». Гэта мясцовы тапонім: паводле павятовай даведкі, так называецца адзін з трох каскадных ланцугоў малых ГЭС павета, а мясцовую гарэлку завуць 百丈潭酒. Чаму імя дасталася чаю, у знойдзеных крыніцах не патлумачана.
- Культурнае значэнне: У пераліку «смакаў Тунчэна» павятовага бюро культуры і турызму (2021) чай значыцца як «百丈潭有机茶» — арганічны чай Байчжантань.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: У знойдзеных крыніцах сорт не названы.
- Сыравіна: Фізіка-хімічныя паказчыкі даведнік прыводзіць для вясновага збору «адна пупышка з адным лістом» (一芽一叶). Стандарту збору ў знойдзеных крыніцах няма.
- Час збору: Дакладных тэрмінаў у знойдзеных крыніцах няма.
- Арганічная сертыфікацыя: Паводле заяўніка на экспертызе 2020 года, чай васемнаццаць гадоў запар праходзіў дзяржаўную сертыфікацыю арганічнага чаю.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паводле павятовай даведкі, Тунчэн ляжыць ля паўночнага падножжа гор Муфушань (幕阜山), дзе сыходзяцца Хунань, Хубэй і Цзянсі. На ўсходзе павет мяжуе з Сюшуем (Цзянсі), на поўдні — з Пінцзянам (Хунань), на захадзе — з Юэянам і Ліньсянам (Хунань), на поўначы — з Чун’янам (Хубэй).
- Вышыня вырошчвання: Паводле даведніка мясцовых прадуктаў, вышыні ў зоне — 250–1528 м; асобна для садоў даных няма.
- Клімат: Субтрапічны мусонны. Даныя разыходзяцца: павятовая даведка дае сярэднюю гадавую тэмпературу 15,5–16,7 °C і каля 1500 мм ападкаў, даведнік — 17 °C, 1627,3 мм ападкаў, 1694,5 гадзіны сонца ў год і гадавую суму актыўных тэмператур ад 3000 да 5100 °C. Лясістасць у абедзвюх крыніцах — 57,5 %.
- Глебы: Паводле даведніка — пераважна чырваназёмы і жоўта-бурыя глебы, pH 4,5–6,8.
- Маштаб: Паводле даведніка, плошча чайных садоў у зоне — 4620 га; год даных не ўказаны. Тая ж крыніца называе Тунчэн адным з трох найбуйнейшых чайных паветаў Хубэя.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Апісанне прадукту адносіць чай да плоскага абжарачнага тыпу (炒青); тэхналагічнай карты і параметраў у знойдзеных крыніцах няма.
Для плоскага абжарачнага зялёнага чаю звычайная паслядоўнасць такая:
- Раскладванне свежага ліста (摊青, tānqīng).
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Нагрэў спыняе акісленне.
- Выпраўленне (理条, lǐtiáo).
- Пляскачэнне (压扁, yābiǎn): Ліст набывае плоскую форму.
- Сушка (干燥, gānzào).
Гэта агульная схема класа, а не апісанне тэхналогіі Байчжантань Ча.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне ніжэй — з апісання ахоўванага прадукту ў каталогу ўказанняў; даведнік паўтарае яго.
- Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі і прамы (扁平挺直), важкі і шчыльны (身骨重实), зялёны, з белым ворсам (色绿有白毫). Адметная прыкмета — «плоскі, з адкрытым ворсам» (扁平显毫).
- Арамат сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
- Арамат настою: Высокі і ўстойлівы (香高持久).
- Смак: Поўны, з саладкаватым послесмакам (醇厚回甘); чай вытрымлівае шмат заліваў (耐冲泡).
- Колер настою: Зялёны і яркі (绿亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Роўнае і светлае (匀整明亮).
Заяўнік на экспертызе 2020 года апісаў смак як «поўны, салодкі і свежы» (醇厚甘鲜), а завараны ліст — як роўны, пяшчотны, які раскрываецца цэлымі «кветкамі» (匀嫩成朵).
7. Хімічны Склад
Даведнік мясцовых прадуктаў прыводзіць такія паказчыкі для вясновага збору «адна пупышка з адным лістом»:
| Паказчык | Значэнне |
|---|---|
| Чайныя поліфенолы | не менш за 15 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 2 % |
| Вадаэкстрактыўныя рэчывы | не менш за 36 % |
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
З тэкстам патрабаванняў Дзяржаўнага ўпраўлення лічбы не звераны; даных аб кафеіне няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання на ўпакоўцы.
- Правяраць, што вытворца з павета Тунчэн.
- Ліст — плоскі, прамы, з адкрытым белым ворсам. Такое аблічча ёсць у многіх плоскіх чаёў, таму паходжанне і знак надзейнейшыя за знешнасць.
11. Цікавыя Факты
- Імя чаю — мясцовы тапонім, які носяць і ланцуг малых ГЭС, і павятовая гарэлка.
- У тым жа абвяшчэнні міністэрства 2020 года ўказанне атрымалі яшчэ васемнаццаць прадуктаў Хубэя, сярод іх суседзі па серыі — Дунхэ Бічжэнь Ча (董河碧珍茶) і Лотянь Сянлу Ча (罗田香露茶).
12. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі
- Тунчэн Хаолюй (通城毫绿): Іншы зялёны чай таго ж павета — варсістыя прамыя скруткі тыпу маацзянь; у Байчжантань Ча ліст плоскі.
- Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Узор плоскага абжарачнага зялёнага чаю; Байчжантань Ча — позні хубэйскі чай той жа формы.
- Санься Лун Цзін (三峡龙井): Хубэйскі зялёны чай, зроблены па тэхналогіі лунцзіна, з захаду правінцыі.
- Шуанцзін Люй (双井绿): Скручаны варсісты зялёны чай суседняга павета Сюшуй — па другі бок правінцыйнай мяжы, у Цзянсі.
У заключэнне:
Байчжантань Ча — малады плоскі зялёны чай тунчэнскіх гор ля стыку трох правінцый: прамы ліст з белым ворсам, высокі ўстойлівы арамат, поўны смак з салодкім послесмакам. Дакументы гавораць пра зону, аблічча і рэгістрацыю, але не называюць ні сорту, ні тэхналагічнай карты.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»