Xiushan Chaye (Xiùshān cháyè, 秀山茶叶) — „herbata z Xiushan”, zwijana herbata zielona z Autonomicznego Powiatu Xiushan Tujia i Miao (秀山土家族苗族自治县) w południowo-wschodnim Chongqingu, w górach Wuling (武陵山). Pod tą nazwą Państwowy Urząd Własności Intelektualnej ChRL obwieszczeniem nr 640 (podpisanym 16 lipca 2025 roku, opublikowanym 13 sierpnia 2025 roku) uznał ją za produkt z oznaczeniem geograficznym. Wymogi ochronne opisują cienkie, ciasne skręty z ostrymi końcami i żółto-zielonym połyskiem, czysty, trwały aromat oraz świeży, orzeźwiający smak. Z sąsiednią chronioną nazwą z tego samego powiatu — Xiushan Maojian (秀山毛尖, 2018) — nie należy jej mylić: to różne rejestracje o różnych wymogach.
1. Klasyfikacja i pochodzenie
- Typ: Herbata zielona (绿茶, lǜchá). Klasa wynika z technologii opisanej w wymogach ochronnych: utrwalanie, zwijanie i suszenie, bez utleniania i parzenia. Opis z czasów oznaczenia rolnego również nazywa herbatę z Xiushan wyborną pośród herbat zielonych (绿茶中的精品).
- Nazwa: 秀山 (Xiùshān) — nazwa powiatu, 茶叶 (cháyè) — „liść herbaciany”, czyli po prostu „herbata”. Nazwa nie określa klasy.
- Kategoria: Zwijana herbata zielona; produkt z oznaczeniem geograficznym (2025).
- Pochodzenie: Chiny, miasto wydzielone Chongqing (重庆, Chóngqìng), Autonomiczny Powiat Xiushan Tujia i Miao (秀山, Xiùshān).
- Strefa ochrony: 11 gmin i osiedli powiatu, w nich 109 wsi administracyjnych. Osiedla — 钟灵镇, 隘口镇, 洪安镇, 峨溶镇, 清溪场镇, 雅江镇, 溪口镇 i 涌洞镇; gminy — 孝溪乡, 中平乡 i 海洋乡.
- Współrzędne geograficzne: 108°43′6″–109°18′58″ dł. wsch. i 28°9′43″–28°53′5″ szer. płn. — granice strefy według wymogów ochronnych.
- Wnioskodawca: Centrum Usług Techniki Rolniczej Powiatu (秀山土家族苗族自治县农业技术服务中心).
2. Historia i znaczenie kulturowe
- Historia:
- Dawne wzmianki o regionie. Władze powiatu zaliczają Xiushan do krainy „巴山峡川”, którą wspomina „Kanon herbaty” (《茶经》) Lu Yu, a w latach Jian’an Wschodniej Han — do południowych obrzeży okręgu Fuling (涪陵郡); o nim „Huayangguo zhi” (《华阳国志》) pisze, że okręg dostarczał herbaty, cynobru, lakiery, miód i wosk. To historia regionu, nie nazwy.
- Ming i Qing. Według władz powiatu od końca Ming — początku Qing herbata stała się ważnym towarem wymiany Xiushan ze światem zewnętrznym, a w późnym Qing — daniną dla dworu. W znalezionych źródłach brak dokumentu o daninie.
- Przekaz ustny. Opis z czasów oznaczenia rolnego przytacza opowieści starych rolników: herbaty trzech wsi — „猛洞茶”, „平邑茶” i „尖山茶” — na przełomie Qing i Republiki miały być uważane za daninowe, a mówiono „dou ryżu za jin herbaty” (斗米换斤茶). To przekaz ze słów starszych, a nie dokument.
- Oznaczenie rolne. Według tego samego wtórnego opisu nazwa była wcześniej zarejestrowana jako rolne oznaczenie geograficzne (农产品地理标志). Rok tej rejestracji nie został potwierdzony w znalezionych źródłach.
- 2025. Obwieszczenie nr 640 Państwowego Urzędu Własności Intelektualnej uznało 1409 nazw za produkty z oznaczeniem geograficznym. Xiushan Chaye — pozycja 1203: informacje o niej znajdują się w pierwszym załączniku, wymogi ochronne — w drugim.
- Nazwa sąsiednia: Według urzędu własności intelektualnej Chongqingu Xiushan Maojian stał się oznaczeniem geograficznym 28 grudnia 2018 roku — to odrębna rejestracja (sekcja 13).
- Znaczenie kulturowe: Władze powiatu opisują system, w którym herbata rośnie wraz z lasem (林-茶复合农业生态系统): wyżej ogrody, niżej pola, rzeki i wsie. Uprawa i wytwarzanie sąsiedniego Xiushan Maojian, według strony powiatu, to obiekt dziedzictwa niematerialnego szczebla miejskiego; jego główne rejony — osiedla Hong’an i Zhongling oraz gmina Haiyang — wchodzą w strefę Xiushan Chaye.
3. Opis botaniczny i surowiec
- Odmiany / kultywary: Wymogi ochronne wymieniają dwie odmiany — 福鼎大毫 (Fúdǐng dàháo) i 蜀永1号 (Shǔyǒng 1 hào). Dla tradycyjnego Xiushan Maojian władze powiatu podają jako najlepszy surowiec stuletnie krzewy syczuańskiej odmiany drobnolistnej (川小叶种, chuān xiǎoyè zhǒng); nie dotyczy to wymogów Xiushan Chaye.
- Surowiec: Nie mniej niż 70 % surowca — wiosenne pędy „pąk i dwa liście”; na „pąk i liść” oraz „pąk i trzy liście” przypada mniej niż 30 %.
- Zbiór: Ręczny, partiami.
- Czas zbioru: Wiosna; dokładnych dat w wymogach brak.
4. Terroir i cechy uprawy
- Region: Góry Wuling na południowo-wschodnim skraju Chongqingu. Według opisu z czasów oznaczenia rolnego strefa składa się z czterech części i graniczy z powiatem Huayuan (花垣) prowincji Hunan oraz powiatami Songtao (松桃) i Youyang (酉阳).
- Wysokość uprawy: Od 700 m — według wymogów ochronnych. Władze powiatu umieszczają tradycyjne ogrody na wysokości 500–800 m, opis z czasów oznaczenia rolnego — powyżej 800 m.
- Gleby: Żółte i czerwone, lekko kwaśne — według wymogów ochronnych.
- Klimat: Według opisu z czasów oznaczenia rolnego zimą i wiosną występuje dużo mgły, latem i jesienią jest pochmurno (冬春多雾，夏秋多云).
- Powierzchnia i produkcja: Opis z czasów oznaczenia rolnego podaje 6666,7 ha chronionego terytorium i 6000 t świeżego liścia rocznie. Liczby te nie zostały potwierdzone w wymogach z 2025 roku.
5. Technologia produkcji
Kolejność według wymogów ochronnych:
- Rozkładanie świeżego liścia (摊青, tānqīng): Liść rozkłada się warstwą 3–10 cm i przewraca co 30 minut.
- Utrwalanie (杀青, shāqīng): Ogrzewanie zatrzymuje utlenianie. W wymogach brak parametrów liczbowych.
- Zwijanie (揉捻, róuniǎn): Udział zwiniętego liścia — 90 %, drobiny — mniej niż 2 %.
- Suszenie w suszarce (烘干, hōnggān): Dwuetapowe: pierwsze suszenie — do wilgotności 35–40 %, ponowne — do 15–20 %. Końcowa wilgotność gotowej herbaty nie została podana w wymogach.
6. Cechy organoleptyczne
Opis poniżej — według wymogów ochronnych; ten sam opis przytacza również tekst z czasów oznaczenia rolnego.
- Wygląd suchego liścia: Cienkie, ciasne skręty z ostrymi końcami (条索紧细、有锋苗), żółto-zielone, z połyskiem (色泽黄绿润).
- Aromat suchego liścia: W znalezionych źródłach brak osobnego opisu.
- Aromat naparu: Czysty i trwały (清香持久).
- Smak: Świeży i orzeźwiający (滋味鲜爽).
- Kolor naparu: Żółto-zielony, jasny (汤色黄绿明亮).
- Liść po zaparzeniu: Żółto-zielony, błyszczący, delikatny i równy (叶底黄绿亮、嫩匀).
7. Skład chemiczny
Granice fizykochemiczne według wymogów ochronnych:
| Wskaźnik | Wartość |
|---|---|
| Rozpuszczalne w wodzie substancje ekstraktywne | 38,0–50,0 % |
| Polifenole herbaciane | 13,0–24,0 % |
| Aminokwasy | 1,8–4,5 % |
| Kofeina | 1,8–4,0 % |
Te same granice znajdują się w opisie z czasów oznaczenia rolnego. Są to normy dla produktu, a nie pomiary konkretnej partii.
8. Parzenie
Praktyka klasy dla herbaty zielonej.
- Temperatura wody: 80–85 °C.
- Ilość herbaty: 3 g na 150 ml.
- Naczynie: Szklana szklanka lub biały gaiwan.
- Przebieg:
- Ogrzać naczynie.
- Wsypać herbatę i nalać wodę po ściance.
- Pierwszy napar — po 40–60 sekundach.
- Pić, zostawiając część naparu.
- Dolać wody.
- Dwa-trzy kolejne zalania.
9. Przechowywanie
Praktyka klasy. W szczelnym opakowaniu, w lodówce w temperaturze 0–5 °C, bez dostępu światła, wilgoci i zapachów. Najlepiej wypić w ciągu roku.
10. Cena i podróbki
W znalezionych źródłach brak danych o cenach.
- Jak unikać podróbek:
- Szukać specjalnego znaku oznaczenia geograficznego. Wniosek o prawo do jego używania składa się przez urząd własności intelektualnej powiatu, sprawdza go urząd Chongqingu, zatwierdza Państwowy Urząd; listy dopuszczonych producentów nie były weryfikowane.
- Sprawdzać, czy herbata powstała w jednej z 11 gmin i osiedli strefy.
- Liść — cienkie skręty z ostrymi końcami i żółto-zielonym połyskiem, napar — żółto-zielony i jasny.
- Nie mylić „秀山茶叶” i „秀山毛尖”: to różne chronione nazwy, a oznaczenie jednej nie zastępuje drugiej.
11. Ciekawostki
- W jednym powiecie istnieją dwie chronione nazwy herbaciane: Xiushan Maojian (2018) i Xiushan Chaye (2025). Ich opisy różnią się odmianą, wysokością i surowcem.
- Jedna jednostka strefy jest nazywana różnie: w opisie z czasów oznaczenia rolnego — gminą (涌洞乡), w wymogach z 2025 roku — osiedlem (涌洞镇).
12. Porównanie z innymi herbatami
- Xiushan Maojian (秀山毛尖): Sąsiednia chroniona nazwa tego samego powiatu (2018): prażenie w kotle, syczuańska odmiana drobnolistna, aromat młodego kasztana. Xiushan Chaye ma dwie nowoczesne odmiany i suszenie w suszarce.
- Guzhang Maojian (古丈毛尖): Herbata zielona z powiatu Guzhang w Autonomicznej Prefekturze Xiangxi Tujia i Miao w Hunanie — również z gór Wuling, po drugiej stronie granicy prowincji.
- Nanchuan Lücha (南川绿茶): Herbata zielona z dzielnicy Nanchuan tego samego Chongqingu.
- Yongchuan Xiuya (永川秀芽): Inna znana zielona herbata Chongqingu.
Podsumowując:
Xiushan Chaye — zielona herbata z południowo-wschodniego Chongqingu, której prosta nazwa „herbata z Xiushan” przypadła wraz ze szczegółowymi wymogami: 11 gmin i osiedli, dwie odmiany, ogrody od 700 m, wiosenne pędy „pąk i dwa liście”, cienkie żółto-zielone skręty i czysty, trwały aromat. Jako chroniony produkt nazwa pojawiła się w 2025 roku i funkcjonuje obok znaku Xiushan Maojian, z którym łatwo ją pomylić.
Źródła
Oznaczenie geograficzne
Pełna lista — na stronie „Źródła”