სიუშან ჩაე (Xiùshān cháyè, 秀山茶叶) — „სიუშანის ჩაი“, დაგრეხილი მწვანე ჩაი სიუშან-ტუძია-მიაოს ავტონომიური მაზრიდან (秀山土家族苗族自治县) ჩუნცინის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ულინშანის მთებში (武陵山). ამ სახელწოდებით ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ინტელექტუალური საკუთრების სახელმწიფო სამმართველომ № 640 განცხადებით (ხელმოწერილი 2025 წლის 16 ივლისს, გამოქვეყნებული 2025 წლის 13 აგვისტოს) იგი გეოგრაფიული აღნიშვნის მქონე პროდუქტად ცნო. დაცვის მოთხოვნები აღწერს თხელ მკვრივ გრეხილებს ბასრი წვერებით და ყვითელ-მწვანე ბზინვარებით, სუფთა მდგრად არომატს და ახალ, მხნე გემოს. იმავე მაზრის მეზობელ დაცულ სახელწოდებასთან — სიუშან მაოძიანთან (秀山毛尖, 2018) — ის არ უნდა აგვერიოს: ეს განსხვავებული რეგისტრაციებია განსხვავებული მოთხოვნებით.
1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა
- ტიპი: მწვანე ჩაი (绿茶, lǜchá). კლასი გამომდინარეობს დაცვის მოთხოვნებში აღწერილი ტექნოლოგიიდან: ფიქსაცია, გრეხვა და შრობა, დაჟანგვისა და დათუთქვის გარეშე. სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელი აღწერაც სიუშანის ჩაის მწვანე ჩაის რჩეულს უწოდებს (绿茶中的精品).
- სახელწოდება: 秀山 (Xiùshān) — მაზრის სახელი, 茶叶 (cháyè) — „ჩაის ფოთოლი“, ანუ უბრალოდ „ჩაი“. სახელწოდება კლასს არ ასახელებს.
- კატეგორია: დაგრეხილი მწვანე ჩაი; პროდუქტი გეოგრაფიული აღნიშვნით (2025).
- წარმოშობა: ჩინეთი, ცენტრალური დაქვემდებარების ქალაქი ჩუნცინი (重庆, Chóngqìng), სიუშან-ტუძია-მიაოს ავტონომიური მაზრა (秀山, Xiùshān).
- დაცვის ზონა: მაზრის 11 დაბა და თემი, მათ შორის 109 ადმინისტრაციული სოფელი. დაბებია — 钟灵镇, 隘口镇, 洪安镇, 峨溶镇, 清溪场镇, 雅江镇, 溪口镇 და 涌洞镇; თემები — 孝溪乡, 中平乡 და 海洋乡.
- გეოგრაფიული კოორდინატები: 108°43′6″–109°18′58″ ა. გ. და 28°9′43″–28°53′5″ ჩ. გ. — ზონის საზღვრები დაცვის მოთხოვნების მიხედვით.
- განმცხადებელი: მაზრის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკური მომსახურების ცენტრი (秀山土家族苗族自治县农业技术服务中心).
2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა
- ისტორია:
- მხარის ძველი ხსენებები. მაზრის მთავრობა სიუშანს აკუთვნებს „ბაშან სიაჩუანის“ მხარეს (巴山峡川), რომელსაც ლუ იუის „ჩაის კანონი“ (《茶经》) იხსენიებს, ხოლო აღმოსავლეთ ხანის ძიანანის წლებში — ფულინის ოლქის (涪陵郡) სამხრეთ განაპირას; მასზე „ხუაიანგო ჟი“ (《华阳国志》) წერს, რომ ოლქი იძლეოდა ჩაის, კინოვარს, ლაკს, თაფლს და ცვილს. ეს მხარის ისტორიაა და არა სახელწოდების.
- მინი და ცინი. მაზრის მთავრობის თანახმად, გვიანი მინის — ადრეული ცინის პერიოდიდან ჩაი სიუშანის გარე სამყაროსთან გაცვლის მნიშვნელოვან საქონლად იქცა, ხოლო გვიან ცინში — კარისთვის შესაწირად. შესაწირის დოკუმენტი ნაპოვნ წყაროებში არ დასტურდება.
- ზეპირი გადმოცემა. სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელი აღწერა გადმოგვითხრობს მოხუცი გლეხების ამბებს: სამი სოფლის ჩაი — „მენდუნ ჩა“, „პინგი ჩა“ და „ძიანშან ჩა“ — ცინისა და რესპუბლიკის მიჯნაზე თითქოს შესაწირად ითვლებოდა და სიტყვა დადიოდა „ერთი დოუ ბრინჯი ერთ ძინ ჩაიში“ (斗米换斤茶). ეს მოხუცთა სიტყვებზე დაფუძნებული გადმოცემაა და არა დოკუმენტი.
- სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნა. იმავე მეორეული აღწერის მიხედვით, ადრე სახელწოდება სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიულ აღნიშვნად იყო რეგისტრირებული (农产品地理标志). ამ რეგისტრაციის წელი ნაპოვნ წყაროებში არ დასტურდება.
- 2025. ინტელექტუალური საკუთრების სახელმწიფო სამმართველოს № 640 განცხადებამ გეოგრაფიული აღნიშვნის მქონე პროდუქტებად 1409 დასახელება ცნო. სიუშან ჩაე — პოზიცია 1203: ცნობები მასზე — პირველ დანართში, დაცვის მოთხოვნები — მეორეში.
- მეზობელი სახელწოდება: ჩუნცინის ინტელექტუალური საკუთრების სამმართველოს მონაცემებით, სიუშან მაოძიანი გეოგრაფიულ აღნიშვნად 2018 წლის 28 დეკემბერს იქცა — ეს ცალკე რეგისტრაციაა (ნაწილი 13).
- კულტურული მნიშვნელობა: მაზრის მთავრობა აღწერს სისტემას, სადაც ჩაი ტყესთან ერთად იზრდება (林-茶复合农业生态系统): ბაღების ზემოთ ტყეა, ქვემოთ ყანები, მდინარეები და სოფლები. მეზობელი სიუშან მაოძიანის მოყვანა და დამზადება, მაზრის საიტის მიხედვით, — ქალაქის დონის არამატერიალური მემკვიდრეობის ობიექტია; მისი ძირითადი რაიონები — დაბები ხუნანი და ჭუნლინი და თემი ხაიანი — სიუშან ჩაეს ზონაში შედის.
3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული
- ჯიშები / კულტივარები: დაცვის მოთხოვნები ორ ჯიშს ასახელებს — 福鼎大毫 (Fúdǐng dàháo) და 蜀永1号 (Shǔyǒng 1 hào). ტრადიციული სიუშან მაოძიანისთვის მაზრის მთავრობა საუკეთესო ნედლეულად ასახელებს სიჩუანური წვრილფოთლიანი ჯიშის (川小叶种, chuān xiǎoyè zhǒng) ასწლოვან ბუჩქებს; სიუშან ჩაეს მოთხოვნებს ეს არ ეხება.
- ნედლეული: ნედლეულის არანაკლებ 70 % — საგაზაფხულო ყლორტები „კვირტი და ორი ფოთოლი“; „კვირტზე და ფოთოლზე“ და „კვირტზე და სამ ფოთოლზე“ 30 %-ზე ნაკლები მოდის.
- კრეფა: ხელით, პარტიებად.
- კრეფის დრო: გაზაფხული; ზუსტი თარიღები მოთხოვნებში არ არის.
4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები
- რეგიონი: ულინშანის მთები ჩუნცინის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე. სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელი აღწერის მიხედვით, ზონა ოთხი უბნისგან შედგება და ესაზღვრება ხუნანის პროვინციის ხუაიუანის მაზრას (花垣), სუნტაოს (松桃) და იუს მაზრებს (酉阳).
- მოყვანის სიმაღლე: 700 მ-დან — დაცვის მოთხოვნების მიხედვით. მაზრის მთავრობა ტრადიციულ ბაღებს 500–800 მ-ზე ათავსებს, სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელი აღწერა — 800 მ-ზე ზემოთ.
- ნიადაგები: ყვითელი და წითელი, სუსტად მჟავე — დაცვის მოთხოვნების მიხედვით.
- კლიმატი: სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელი აღწერის მიხედვით, ზამთარსა და გაზაფხულზე ბევრი ნისლია, ზაფხულსა და შემოდგომაზე ღრუბლიანი ამინდი (冬春多雾，夏秋多云).
- ფართობი და გამოშვება: სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელი აღწერა ასახელებს 6666,7 ჰა დაცულ ტერიტორიას და 6000 ტ ახალ ფოთოლს წელიწადში. 2025 წლის მოთხოვნებით ეს ციფრები არ დასტურდება.
5. წარმოების ტექნოლოგია
თანმიმდევრობა დაცვის მოთხოვნების მიხედვით:
- ახალი ფოთლის დაშლა (摊青, tānqīng): ფოთოლი 3–10 სმ ფენად იშლება და ყოველ 30 წუთში ინარევება.
- ფიქსაცია (杀青, shāqīng): გახურება აჩერებს დაჟანგვას. რიცხვითი პარამეტრები მოთხოვნებში არ არის.
- გრეხვა (揉捻, róuniǎn): დაგრეხილი ფოთლის წილი — 90 %, ნამცეცები — 2 %-ზე ნაკლები.
- შრობა საშრობში (烘干, hōnggān): ორ მიღებად: პირველი შრობა — ტენიანობამდე 35–40 %, განმეორებითი — 15–20 %-მდე. მზა ჩაის საბოლოო ტენიანობა მოთხოვნებში არ არის დასახელებული.
6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები
ქვემოთ მოცემული აღწერა — დაცვის მოთხოვნების მიხედვით; იგივე აღწერას იძლევა სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელი ტექსტიც.
- მშრალი ფოთლის გარეგნული სახე: თხელი მკვრივი გრეხილები ბასრი წვერებით (条索紧细、有锋苗), ყვითელ-მწვანე, ბზინვარებით (色泽黄绿润).
- მშრალი ფოთლის არომატი: ცალკე აღწერა ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- ნაყენის არომატი: სუფთა და მდგრადი (清香持久).
- გემო: ახალი და მხნე (滋味鲜爽).
- ნაყენის ფერი: ყვითელ-მწვანე, კაშკაშა (汤色黄绿明亮).
- ჩაის ფსკერი (გახარშული ფოთოლი): ყვითელ-მწვანე, მბზინავი, ნაზი და თანაბარი (叶底黄绿亮、嫩匀).
7. ქიმიური შემადგენლობა
ფიზიკურ-ქიმიური ზღვრები დაცვის მოთხოვნების მიხედვით:
| მაჩვენებელი | მნიშვნელობა |
|---|---|
| წყალში ხსნადი ექსტრაქტული ნივთიერებები | 38,0–50,0 % |
| ჩაის პოლიფენოლები | 13,0–24,0 % |
| ამინომჟავები | 1,8–4,5 % |
| კოფეინი | 1,8–4,0 % |
იგივე ზღვრებია სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელ აღწერაში. ეს პროდუქტის ნორმებია და არა კონკრეტული პარტიის გაზომვები.
8. მოხარშვა
კლასის პრაქტიკა მწვანე ჩაისთვის.
- წყლის ტემპერატურა: 80–85 °C.
- ჩაის რაოდენობა: 3 გ 150 მლ-ზე.
- ჭურჭელი: მინის ჭიქა ან თეთრი გაივანი.
- პროცესი:
- გაათბეთ ჭურჭელი.
- ჩაყარეთ ჩაი და დაასხით წყალი კედელზე.
- პირველი ნაყენი — 40–60 წამის შემდეგ.
- დალიეთ ნაყენის ნაწილის დატოვებით.
- დაამატეთ წყალი.
- ორი-სამი განმეორებითი დასხმა.
9. შენახვა
კლასის პრაქტიკა. ჰერმეტულ შეფუთვაში, მაცივარში 0–5 °C-ზე, სინათლის, სინესტისა და სუნის გარეშე. უმჯობესია ერთი წლის განმავლობაში დალევა.
10. ფასი და ფალსიფიკაციები
ფასების შესახებ მონაცემები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- როგორ ავიცილოთ ფალსიფიკაცია:
- მოძებნეთ გეოგრაფიული აღნიშვნის სპეციალური ნიშანი. მისი გამოყენების უფლებაზე განაცხადი მაზრის ინტელექტუალური საკუთრების უწყების გავლით გადის, ამოწმებს ჩუნცინის სამმართველო, ამტკიცებს სახელმწიფო სამმართველო; დაშვებული მწარმოებლების სიები არ გადამოწმებულა.
- შეამოწმეთ, რომ ჩაი ზონის 11 დაბაში ან თემშია დამზადებული.
- ფოთოლი — თხელი გრეხილები ბასრი წვერებით და ყვითელ-მწვანე ბზინვარებით, ნაყენი — ყვითელ-მწვანე და კაშკაშა.
- არ აურიოთ „秀山茶叶“ და „秀山毛尖“: ეს სხვადასხვა დაცული სახელწოდებებია და ერთის ნიშანი მეორეს არ ცვლის.
11. საინტერესო ფაქტები
- ერთ მაზრაში ორი დაცული ჩაის სახელწოდება ცხოვრობს: სიუშან მაოძიანი (2018) და სიუშან ჩაე (2025). ჯიშის, სიმაღლისა და ნედლეულის მიხედვით მათი აღწერები განსხვავდება.
- ზონის ერთი ერთეული სხვადასხვაგვარადაა დასახელებული: სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის დროინდელ აღწერაში — თემად (涌洞乡), 2025 წლის მოთხოვნებში — დაბად (涌洞镇).
12. შედარება სხვა ჩაისთან
- სიუშან მაოძიანი (秀山毛尖): იმავე მაზრის მეზობელი დაცული სახელწოდება (2018): გამოწვა ქვაბში, სიჩუანური წვრილფოთლიანი ჯიში, ახალგაზრდა წაბლის არომატი. სიუშან ჩაეს — ორი თანამედროვე ჯიში და შრობა საშრობში.
- გუჩჟან მაოძიანი (古丈毛尖): გუჩჟანის მაზრის მწვანე ჩაი სიანსი-ტუძია-მიაოს ავტონომიურ ოლქში, ხუნანში — ასევე ულინშანის მთებიდან, პროვინციული საზღვრის მეორე მხარეს.
- ნანჩუან ლიუჩა (南川绿茶): იმავე ჩუნცინის ნანჩუანის რაიონის მწვანე ჩაი.
- იუნჩუან სიუია (永川秀芽): ჩუნცინის სხვა ცნობილი მწვანე ჩაი.
დასკვნით:
სიუშან ჩაე — სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩუნცინის მწვანე ჩაი, რომელსაც უბრალო სახელწოდება „სიუშანის ჩაი“ დეტალურ მოთხოვნებთან ერთად ერგო: 11 დაბა და თემი, ორი ჯიში, ბაღები 700 მ-დან, საგაზაფხულო ყლორტები „კვირტი და ორი ფოთოლი“, თხელი ყვითელ-მწვანე გრეხილები და სუფთა მდგრადი არომატი. როგორც დაცული პროდუქტი, სახელწოდება 2025 წელს გაჩნდა და სიუშან მაოძიანის ნიშნის გვერდით ცხოვრობს, რომელთანაც მისი აღრევა ადვილია.
წყაროები
გეოგრაფიული აღნიშვნა
სრული სია — გვერდზე „წყაროები“