Сюшань Чае (Xiùshān cháyè, 秀山茶叶) — «сюшаньскі чай», скручаны зялёны чай Сюшань-Туцзя-Мяоскага аўтаномнага павета (秀山土家族苗族自治县) на паўднёвым усходзе Чунцына, у гарах Уліншань (武陵山). Пад гэтай назвай Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці КНР аб’явай № 640 (падпісана 16 ліпеня 2025 года, апублікавана 13 жніўня 2025 года) прызнала яго прадуктам з геаграфічным указаннем. Патрабаванні да аховы апісваюць тонкія тугія скруткі з вострымі кончыкамі і жоўта-зялёным бляскам, чысты ўстойлівы водар і свежы бадзёры смак. З суседняй ахоўнай назвай таго ж павета — Сюшань Маацзянь (秀山毛尖, 2018) — яго не варта блытаць: гэта розныя рэгістрацыі з рознымі патрабаваннямі.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Клас вынікае з тэхналогіі ў патрабаваннях да аховы: фіксацыя, скручванне і сушка, без акіслення і тамлення. Апісанне часоў сельскагаспадарчага ўказання таксама называе сюшаньскі чай адборным сярод зялёных (绿茶中的精品).
- Назва: 秀山 (Xiùshān) — імя павета, 茶叶 (cháyè) — «чайны ліст», гэта значыць проста «чай». Класа імя не называе.
- Катэгорыя: Скручаны зялёны чай; прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
- Паходжанне: Кітай, горад цэнтральнага падпарадкавання Чунцын (重庆, Chóngqìng), Сюшань-Туцзя-Мяоскі аўтаномны павет (秀山, Xiùshān).
- Зона аховы: 11 валасцей і пасёлкаў павета, у іх 109 адміністрацыйных вёсак. Пасёлкі — 钟灵镇, 隘口镇, 洪安镇, 峨溶镇, 清溪场镇, 雅江镇, 溪口镇 і 涌洞镇; воласці — 孝溪乡, 中平乡 і 海洋乡.
- Геаграфічныя каардынаты: 108°43′6″–109°18′58″ у. д. і 28°9′43″–28°53′5″ пн. ш. — межы зоны па патрабаваннях да аховы.
- Заяўнік: Сельскагаспадарчы тэхнічны сэрвісны цэнтр павета (秀山土家族苗族自治县农业技术服务中心).
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Старажытныя згадкі краю. Павятовы ўрад адносіць Сюшань да краю «巴山峡川», які згадвае «Чайны канон» (《茶经》) Лу Юя, а ў гады Цзяньань Усходняй Хань — да паўднёвай ускраіны акругі Фулін (涪陵郡); пра яе «Хуаянго чжы» (《华阳国志》) піша, што акруга давала чай, кінавар, лак, мёд і воск. Гэта гісторыя краю, а не імя.
- Мін і Цын. Паводле слоў павятовага ўрада, з канца Мін — пачатку Цын чай стаў важным таварам абмену Сюшаня са знешнім светам, а ў позняй Цын — данінай да двара. Дакумента пра даніну ў знойдзеных крыніцах няма.
- Вуснае паданне. Апісанне часоў сельскагаспадарчага ўказання пераказвае апавяданні старых сялян: чаі трох вёсак — «猛洞茶», «平邑茶» і «尖山茶» — на мяжы Цын і Рэспублікі быццам бы лічыліся данніцкімі, і хадзіла прымаўка «доу рысу за цзінь чаю» (斗米换斤茶). Гэта паданне са слоў старажылаў, а не дакумент.
- Сельскагаспадарчае ўказанне. Паводле таго ж другаснага апісання, раней імя было зарэгістравана як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (农产品地理标志). Год гэтай рэгістрацыі ў знойдзеных крыніцах не пацверджаны.
- 2025. Аб’ява № 640 Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці прызнала прадуктамі з геаграфічным указаннем 1409 найменняў. Сюшань Чае — пазіцыя 1203: звесткі пра яго — у першым дадатку, патрабаванні да аховы — у другім.
- Суседняя назва: Паводле даных упраўлення інтэлектуальнай уласнасці Чунцына, Сюшань Маацзянь стаў геаграфічным указаннем 28 снежня 2018 года — гэта асобная рэгістрацыя (раздзел 13).
- Культурнае значэнне: Павятовы ўрад апісвае сістэму, дзе чай расце разам з лесам (林-茶复合农业生态系统): вышэй садоў лес, ніжэй палі, рэкі і вёскі. Вырошчванне і выраб суседняга Сюшань Маацзянь, паводле сайта павета, — аб’ект нематэрыяльнай спадчыны гарадскога ўзроўню; яе галоўныя раёны — пасёлкі Хун’ань і Чжунлін і воласць Хайян — уваходзяць у зону Сюшань Чае.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Гатункі / Культывары: Патрабаванні да аховы называюць два гатункі — 福鼎大毫 (Fúdǐng dàháo) і 蜀永1号 (Shǔyǒng 1 hào). Для традыцыйнага Сюшань Маацзянь павятовы ўрад называе лепшай сыравінай векавыя кусты сычуаньскага дробналістага гатунку (川小叶种, chuān xiǎoyè zhǒng); да патрабаванняў Сюшань Чае гэта не адносіцца.
- Сыравіна: Не менш за 70 % сыравіны — веснавыя парасткі «пупышка і два лісты»; на «пупышку і ліст» і «пупышку і тры лісты» прыпадае менш за 30 %.
- Збор: Ручны, партыямі.
- Час збору: Вясна; дакладных дат у патрабаваннях няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Горы Уліншань на паўднёва-ўсходняй ускраіне Чунцына. Паводле апісання часоў сельскагаспадарчага ўказання, зона складаецца з чатырох участкаў і мяжуе з паветам Хуаюань (花垣) правінцыі Хунань, паветамі Сунтаа (松桃) і Юян (酉阳).
- Вышыня вырошчвання: Ад 700 м — паводле патрабаванняў да аховы. Павятовы ўрад змяшчае традыцыйныя сады на 500–800 м, апісанне часоў сельскагаспадарчага ўказання — вышэй за 800 м.
- Глебы: Жоўтыя і чырвоныя, слабакіслыя — паводле патрабаванняў да аховы.
- Клімат: Паводле апісання часоў сельскагаспадарчага ўказання, узімку і ўвесну шмат туманаў, улетку і ўвосень хмарна (冬春多雾，夏秋多云).
- Плошча і выпрацоўка: Апісанне часоў сельскагаспадарчага ўказання называе 6666,7 га ахоўнай тэрыторыі і 6000 т свежага ліста ў год. Патрабаваннямі 2025 года гэтыя лічбы не пацверджаны.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Паслядоўнасць паводле патрабаванняў да аховы:
- Разлажэнне свежага ліста (摊青, tānqīng): Ліст раскладваюць слоем 3–10 см і варушаць кожныя 30 хвілін.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Нагрэў спыняе акісленне. Лікавых параметраў у патрабаваннях няма.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): Доля скручанага ліста — 90 %, крошкі — менш за 2 %.
- Сушка ў сушылцы (烘干, hōnggān): У два прыёмы: першая сушка — да вільготнасці 35–40 %, паўторная — да 15–20 %. Канчатковая вільготнасць гатовага чаю ў патрабаваннях не названа.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне ніжэй — паводле патрабаванняў да аховы; тое ж апісанне прыводзіць і тэкст часоў сельскагаспадарчага ўказання.
- Знешні выгляд сухога ліста: Тонкія тугія скруткі з вострымі кончыкамі (条索紧细、有锋苗), жоўта-зялёныя, з бляскам (色泽黄绿润).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Чысты і ўстойлівы (清香持久).
- Смак: Свежы і бадзёры (滋味鲜爽).
- Колер настою: Жоўта-зялёны, яркі (汤色黄绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Жоўта-зялёнае, бліскучае, пяшчотнае і роўнае (叶底黄绿亮、嫩匀).
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічныя межы паводле патрабаванняў да аховы:
| Паказчык | Значэнне |
|---|---|
| Вадарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | 38,0–50,0 % |
| Чайныя поліфенолы | 13,0–24,0 % |
| Амінакіслоты | 1,8–4,5 % |
| Кафеін | 1,8–4,0 % |
Тыя ж межы стаяць у апісанні часоў сельскагаспадарчага ўказання. Гэта нормы для прадукту, а не замеры канкрэтнай партыі.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання. Заяўка на права ім карыстацца ідзе праз ведамства інтэлектуальнай уласнасці павета, правярае яе ўпраўленне Чунцына, ухваляе Дзяржаўнае ўпраўленне; пералікі дапушчаных вытворцаў не правяраліся.
- Правяраць, што чай зроблены ў адной з 11 валасцей і пасёлкаў зоны.
- Ліст — тонкія скруткі з вострымі кончыкамі і жоўта-зялёным бляскам, настой — жоўта-зялёны і яркі.
- Не блытаць «秀山茶叶» і «秀山毛尖»: гэта розныя ахоўныя імёны, і адзнака аднаго не замяняе другога.
11. Цікавыя Факты
- У адным павеце жывуць два ахоўныя чайныя імёны: Сюшань Маацзянь (2018) і Сюшань Чае (2025). Па гатунку, вышыні і сыравіне іх апісанні разыходзяцца.
- Адна адзінка зоны названа па-рознаму: у апісанні часоў сельскагаспадарчага ўказання — воласцю (涌洞乡), у патрабаваннях 2025 года — пасёлкам (涌洞镇).
12. Параўнанне з іншымі чаямі
- Сюшань Маацзянь (秀山毛尖): Суседняе ахоўнае імя таго ж павета (2018): абжарка ў катле, сычуаньскі дробналісты гатунак, водар маладога каштана. У Сюшань Чае — два сучасныя гатункі і сушка ў сушылцы.
- Гучжан Маацзянь (古丈毛尖): Зялёны чай павета Гучжан у Сянсі-Туцзя-Мяоскай аўтаномнай акрузе Хунані — таксама з гор Уліншань, па іншы бок правінцыйнай мяжы.
- Наньчуань Люйча (南川绿茶): Зялёны чай раёна Наньчуань таго ж Чунцына.
- Юнчуань Сюя (永川秀芽): Іншы вядомы зялёны чай Чунцына.
У заключэнне:
Сюшань Чае — зялёны чай паўднёва-ўсходняга Чунцына, якому просты назоў «сюшаньскі чай» дастаўся разам з падрабязнымі патрабаваннямі: 11 валасцей і пасёлкаў, два гатункі, сады ад 700 м, веснавыя парасткі «пупышка і два лісты», тонкія жоўта-зялёныя скруткі і чысты ўстойлівы водар. Як ахоўны прадукт імя з’явілася ў 2025 годзе і жыве побач са знакам Сюшань Маацзянь, з якім яго лёгка зблытаць.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»