Сюшань Чае (Xiùshān cháyè, 秀山茶叶) — «сюшань шайы», Чунциннің оңтүстік-шығысындағы, Улиншань (武陵山) тауларында орналасқан Сюшань-Туцзя-Мяо автономиялық уезінің (秀山土家族苗族自治县) ширатылған көк шайы. Осы атаумен ҚХР Мемлекеттік зияткерлік меншік басқармасы № 640 хабарламасымен (2025 жылғы 16 шілдеде қол қойылған, 2025 жылғы 13 тамызда жарияланған) оны географиялық нұсқауы бар өнім деп таныды. Қорғау талаптары ұштары өткір, жіңішке әрі тығыз ширатылған, сары-жасыл жылтыры бар шайды, таза әрі тұрақты хош иісті және жас әрі сергек дәмді сипаттайды. Сол уездің көршілес қорғалатын атауы — Сюшань Маоцзянь (秀山毛尖, 2018) — мен шатастыруға болмайды: бұлар әртүрлі талаптары бар, бөлек тіркеулер.
1. Жіктелуі және шығу тегі
- Түрі: Көк шай (绿茶, lǜchá). Сынып қорғау талаптарындағы технологиядан туындайды: тотығусыз және буландырусыз, фиксация, ширату және кептіру. Ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі сипаттама да сюшань шайын көк шайлардың ішіндегі таңдаулысы (绿茶中的精品) деп атайды.
- Атауы: 秀山 (Xiùshān) — уездің аты, 茶叶 (cháyè) — «шай жапырағы», яғни жай ғана «шай». Сыныпты атау атамайды.
- Санаты: Ширатылған көк шай; географиялық нұсқауы бар өнім (2025).
- Шығу тегі: Қытай, орталық бағыныстағы Чунцин қаласы (重庆, Chóngqìng), Сюшань-Туцзя-Мяо автономиялық уезі (秀山, Xiùshān).
- Қорғау аймағы: Уездің 11 болысы мен кенті, оларда 109 әкімшілік ауыл бар. Кенттер — 钟灵镇, 隘口镇, 洪安镇, 峨溶镇, 清溪场镇, 雅江镇, 溪口镇 және 涌洞镇; болыстар — 孝溪乡, 中平乡 және 海洋乡.
- Географиялық координаттары: 108°43′6″–109°18′58″ ш. б. және 28°9′43″–28°53′5″ с. е. — қорғау талаптары бойынша аймақ шекарасы.
- Өтінім беруші: Уездің ауылшаруашылық техникалық сервис орталығы (秀山土家族苗族自治县农业技术服务中心).
2. Тарихы және мәдени маңызы
- Тарихы:
- Өлкенің ежелгі деректері. Уездік үкімет Сюшаньды «巴山峡川» өлкесіне жатқызады, оны Лу Юйдің «Шай қаноны» (《茶经》) атап өтеді, ал Шығыс Ханьның Цзяньань жылдарында — Фулин округінің (涪陵郡) оңтүстік шетіне; ол туралы «Хуаянго чжи» (《华阳国志》) округтың шай, киноварь, лак, бал және балауыз бергенін жазады. Бұл атаудың емес, өлкенің тарихы.
- Мин және Цин. Уездік үкіметтің айтуынша, Миннің соңы мен Циннің басынан бастап шай Сюшаньның сыртқы әлеммен маңызды айырбас тауары болды, ал кейінгі Цинде — сарайға алым. Табылған деректерде алым туралы құжат жоқ.
- Ауызша аңыз. Ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі сипаттама ескі шаруалардың әңгімелерін қайталайды: үш ауылдың шайлары — «猛洞茶», «平邑茶» және «尖山茶» — Цин мен Республиканың тоғысында алымдық деп саналып, «бір цзинь шайға бір доу күріш» (斗米换斤茶) деген мәтел жүрген көрінеді. Бұл құжат емес, қариялардың сөзінен алынған аңыз.
- Ауылшаруашылық нұсқауы. Сол қайталама сипаттама бойынша, бұрын атау ауылшаруашылық географиялық нұсқауы (农产品地理标志) ретінде тіркелген. Табылған деректерде бұл тіркеудің жылы расталмаған.
- 2025. Мемлекеттік зияткерлік меншік басқармасының № 640 хабарламасы 1409 атауды географиялық нұсқауы бар өнімдер деп таныды. Сюшань Чае — 1203-позиция: ол туралы мәліметтер — бірінші қосымшада, қорғау талаптары — екіншісінде.
- Көрші атау: Чунцин зияткерлік меншік басқармасының дерегі бойынша, Сюшань Маоцзянь 2018 жылғы 28 желтоқсанда географиялық нұсқау болды — бұл бөлек тіркеу (13-бөлім).
- Мәдени маңызы: Уездік үкімет шайдың орманмен бірге өсетін жүйесін сипаттайды (林-茶复合农业生态系统): бақтардан жоғары орман, төмен егістік, өзендер мен ауылдар. Көрші Сюшань Маоцзяньды өсіру және дайындау, уезд сайты бойынша, қалалық деңгейдегі материалдық емес мұра нысаны; оның басты аудандары — Хунъань және Чжунлин кенттері мен Хайян болысы — Сюшань Чае аймағына кіреді.
3. Ботаникалық сипаттама және шикізат
- Сорттар / культиварлар: Қорғау талаптары екі сортты атайды — 福鼎大毫 (Fúdǐng dàháo) және 蜀永1号 (Shǔyǒng 1 hào). Дәстүрлі Сюшань Маоцзянь үшін уездік үкімет ең жақсы шикізат деп сычуань ұсақ жапырақты сортының (川小叶种, chuān xiǎoyè zhǒng) жүз жылдық бұталарын атайды; бұл Сюшань Чае талаптарына жатпайды.
- Шикізат: Шикізаттың кемінде 70 % — көктемгі «бүршік және екі жапырақ» өркендері; «бүршік пен жапырақ» және «бүршік пен үш жапырақ» 30 %-дан аз.
- Жинау: Қолмен, партиялар бойынша.
- Жинау уақыты: Көктем; талаптарда нақты күндер жоқ.
4. Терруар және өсіру ерекшеліктері
- Аймақ: Чунциннің оңтүстік-шығыс шетіндегі Улиншань таулары. Ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі сипаттама бойынша, аймақ төрт учаскеден тұрады және Хунань провинциясының Хуаюань (花垣) уезімен, Сунтао (松桃) және Юян (酉阳) уездерімен шектеседі.
- Өсу биіктігі: 700 м-ден бастап — қорғау талаптары бойынша. Уездік үкімет дәстүрлі бақтарды 500–800 м-ге орналастырады, ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі сипаттама — 800 м-ден жоғары.
- Топырақ: Сары және қызыл, әлсіз қышқыл — қорғау талаптары бойынша.
- Климат: Ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі сипаттама бойынша, қыста және көктемде тұман көп, жазда және күзде бұлтты (冬春多雾，夏秋多云).
- Ауданы және өнім көлемі: Ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі сипаттама 6666,7 га қорғалатын аумақты және жылына 6000 т жаңа жапырақты атайды. 2025 жылғы талаптар бұл сандарды растамайды.
5. Өндіріс технологиясы
Қорғау талаптары бойынша реттілік:
- Жаңа жапырақты жайып қою (摊青, tānqīng): Жапырақты 3–10 см қабатпен жайып, әр 30 минут сайын араластырады.
- Фиксация (杀青, shāqīng): Қыздыру тотығуды тоқтатады. Талаптарда сандық параметрлер жоқ.
- Ширату (揉捻, róuniǎn): Ширатылған жапырақтың үлесі — 90 %, ұнтағы — 2 %-дан аз.
- Кептіргіште кептіру (烘干, hōnggān): Екі кезеңмен: бірінші кептіру — ылғалдылық 35–40 %-ға дейін, қайталап кептіру — 15–20 %-ға дейін. Дайын шайдың соңғы ылғалдылығы талаптарда аталмаған.
6. Органолептикалық сипаттамалары
Төмендегі сипаттама — қорғау талаптары бойынша; дәл осы сипаттаманы ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі мәтін де келтіреді.
- Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Ұштары өткір, жіңішке әрі тығыз ширатылған (条索紧细、有锋苗), сары-жасыл, жылтыр (色泽黄绿润).
- Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған деректерде бөлек сипаттама жоқ.
- Тұнба хош иісі: Таза және тұрақты (清香持久).
- Дәмі: Жас әрі сергек (滋味鲜爽).
- Тұнба түсі: Сары-жасыл, жарқын (汤色黄绿明亮).
- Шай түбі (қайнатылған жапырақ): Сары-жасыл, жылтыр, нәзік әрі тегіс (叶底黄绿亮、嫩匀).
7. Химиялық құрамы
Қорғау талаптары бойынша физика-химиялық шектер:
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| Суда еритін экстрактивті заттар | 38,0–50,0 % |
| Шай полифенолдары | 13,0–24,0 % |
| Аминқышқылдары | 1,8–4,5 % |
| Кофеин | 1,8–4,0 % |
Дәл осы шектер ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі сипаттамада тұр. Бұл нақты партияның өлшемдері емес, өнімге арналған нормалар.
8. Қайнату
Көк шайға арналған сынып тәжірибесі.
- Судың температурасы: 80–85 °C.
- Шайдың мөлшері: 150 мл-ге 3 г.
- Ыдыс: Шыны стақан немесе ақ гайвань.
- Процесс:
- Ыдысты жылыту.
- Шайды салып, суды қабырғасымен құю.
- Алғашқы тұнба — 40–60 секундтан кейін.
- Тұнбаның бір бөлігін қалдырып ішу.
- Су құю.
- Екі-үш қайталап құю.
9. Сақтау
Сынып тәжірибесі. Герметикалық қаптамада, тоңазытқышта 0–5 °C, жарықтан, ылғалдан және иістен аулақ. Бір жыл ішінде ішкен дұрыс.
10. Бағасы және жалған өнімдер
Табылған деректерде баға туралы мәлімет жоқ.
- Жалған өнімдерден қалай аулақ болуға болады:
- Географиялық нұсқаудың арнайы белгісін іздеу. Оны пайдалану құқығына өтінім уездің зияткерлік меншік ведомствосы арқылы жүреді, оны Чунцин басқармасы тексереді, Мемлекеттік басқарма бекітеді; рұқсат етілген өндірушілер тізімдері тексерілмеген.
- Шайдың аймақтағы 11 болыс пен кенттің бірінде жасалғанын тексеру.
- Жапырақ — ұштары өткір жіңішке ширатылған және сары-жасыл жылтыры бар, тұнба — сары-жасыл әрі жарқын.
- «秀山茶叶» мен «秀山毛尖»-ды шатастырмау: бұлар әртүрлі қорғалатын атаулар, біреуінің белгісі екіншісін алмастырмайды.
11. Қызықты фактілер
- Бір уезде екі қорғалатын шай атауы өмір сүреді: Сюшань Маоцзянь (2018) және Сюшань Чае (2025). Сорты, биіктігі және шикізаты бойынша олардың сипаттамалары алшақтайды.
- Аймақтың бір бірлігі әртүрлі аталады: ауылшаруашылық нұсқауы кезіндегі сипаттамада — болыс (涌洞乡), 2025 жылғы талаптарда — кент (涌洞镇).
12. Басқа шайлармен салыстыру
- Сюшань Маоцзянь (秀山毛尖): Сол уездің көршілес қорғалатын атауы (2018): қазанда қуыру, сычуань ұсақ жапырақты сорты, жас каштанның хош иісі. Сюшань Чаеде — екі заманауи сорт және кептіргіште кептіру.
- Гучжан Маоцзянь (古丈毛尖): Хунаньның Сянси-Туцзя-Мяо автономиялық округіндегі Гучжан уезінің көк шайы — да Улиншань тауларынан, провинциялық шекараның арғы жағында.
- Наньчуань Люйча (南川绿茶): Сол Чунциннің Наньчуань ауданының көк шайы.
- Юнчуань Сюя (永川秀芽): Чунциннің тағы бір танымал көк шайы.
Қорытынды:
Сюшань Чае — Чунциннің оңтүстік-шығысындағы көк шай, оған «сюшань шайы» деген қарапайым атау егжей-тегжейлі талаптармен бірге бұйырды: 11 болыс пен кент, екі сорт, 700 м-ден басталатын бақтар, көктемгі «бүршік және екі жапырақ» өркендері, жіңішке сары-жасыл ширатылған жапырақтар және таза әрі тұрақты хош иіс. Қорғалатын өнім ретінде атау 2025 жылы пайда болды және Сюшань Маоцзянь белгісімен қатар өмір сүреді, онымен шатастыру оңай.
Дереккөздер
Географиялық нұсқама
Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде