Тяньцзунь Гун’я (Tiānzūn gòngyá, 天尊贡芽) — зялёны чай павета Тунлу (桐庐县) горада Ханчжоу, правінцыя Чжэцзян. Імя ўзята ад скалы Тяньцзуньянь (天尊岩): папулярныя даведкі змяшчаюць сады ў горы Гэу воласці Чжуншань (钟山乡) вышэй за 800 м. «Гун’я» (贡芽) — «пупышка для двара», тытул, а не форма ліста: паводле падання, пры Паўднёвай Сун чай з гэтай скалы падносілі двару ў Ханчжоу. Паводле адной даведкі, у цяперашнім выглядзе чай створаны нанова ў 1987 годзе, хоць яна ж піша пра ўзнагароды з 1985 года. З 2013 года імя ахоўваецца геаграфічным сертыфікацыйным знакам, трымальнік — чайная галіновая асацыяцыя павета Тунлу. Афіцыйнага апісання выгляду, тэхналогіі і зоны ў знойдзеных крыніцах няма; амаль усё ніжэй — з папулярных даведак, і яны месцамі разыходзяцца.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Так яго адносяць пералікі чжэцзянскіх зялёных чаёў; даведкі ўдакладняюць — зялёны чай паўсушкі-паўабсмажвання (半烘炒, bàn hōng chǎo). Тэхналогія ў даведках зялёная: фіксацыя, лёгкае скручванне, сушка. Дакумента знака з класам я не бачыў.
- Катэгорыя: Гістарычны чай павета Тунлу, адноўлены ў новы час; геаграфічны сертыфікацыйны знак (2013).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, Zhèjiāng), горад Ханчжоу (杭州, Hángzhōu), павет Тунлу (桐庐, Tónglú), воласць Чжуншань, горны раён Гэу (歌舞).
- Зона: Правінцыйная база знакаў пазначае павет Тунлу як адміністрацыйную прыналежнасць трымальніка; юрыдычнай мяжы зоны я не бачыў.
- Геаграфічныя каардынаты: Павет Тунлу — каля 29,8° пн. ш. і 119,7° у. д.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Павет і чай. Адна з даведак пачынае аповед з таго, што чай Тунлу згаданы ў «Каноне чаю» (茶经) Лу Юя; гэта сведчанне пра чай павета наогул, а не пра Тяньцзунь Гун’я. Другая прыводзіць радок з мінскай «Летапісу вобласці Яньчжоу» (严州府志) эпохі Ваньлі: у павеце Фэньшуй ёсць месца Тяньцзуньянь, і чай адтуль — лепшы ў вобласці. Тэксту гэтай летапісу я не бачыў.
- Паданне пра Паўднёвую Сун. Паводле даведак, калі двор Паўднёвай Сун перанес сталіцу ў Ханчжоу, горцы сталі рабіць з ліста кустоў скалы Тяньцзуньянь пупышкавы чай і падносіць яго двару. Паданне гаворыць, што чай спадабаўся імператару Гао-цзуну — Чжао Гоу (赵构), і той назваў гару «гарой роду Сун» (宋家山). Дакументаў у знойдзеных крыніцах няма.
- Павятовая летапіс. Паводле даведак, «Летапіс павета Тунлу» (桐庐县志) згадвае чай па месцы — «чай скалы Тяньцзунь» (天尊岩茶): пры Сун яго падносілі двару, а потым ён «з даўнасцю знік» (岁久湮没). Тэксту летапісу я не бачыў.
- 1987 — новае стварэнне. Паводле даведкі, чай створаны нанова (重新创制) у 1987 годзе. Тая ж даведка піша, што з 1985 года чай атрымліваў на правінцыйных і гарадскіх конкурсах званні знакамітага чаю, таму дата новага стварэння не сходзіцца з яе ж пералікам узнагарод.
- Узнагароды. Тая ж даведка прыпісвае чаю залаты медаль Панамскай выстаўкі 1915 года і ўзнагароду «культурны знакаміты чай» на першым Ханчжоускім міжнародным фестывалі чайнай культуры ў 1991 годзе. Першае дрэнна сыходзіцца з новым стварэннем чаю ў 1987 годзе, і пацверджання яму я не знайшоў.
- 2012–2013 — знак. Заяўка пададзена 9 ліпеня 2012 года, рэгістрацыя — 21 ліпеня 2013 года.
- 2018. Паводле паведамлення воласці Чжуншань, свята адкрыцця збору прайшло 2 красавіка 2018 года ў вытворчым парку Тяньцзунь Гун’я ў вёсцы Гэу (歌舞村); чаю ўручылі таблічку «кітайскі культурны знакаміты чай» (中华文化名茶), а павятовая чайная асацыяцыя падпісала з воласцю пагадненне аб кіраванні брэндам.
- Назва: «Тяньцзунь» (天尊) — імя піка і скалы, дзе, паводле даведак, расце чай; «гун’я» (贡芽) — «пупышка-даніна», знак таго, што чай падносілі двару.
- Культурнае значэнне: Адно з ахаваных чайных імёнаў павета Тунлу поруч з ігольчатым Сюэшуй Юньлюй; за абодвума стаіць адна павятовая асацыяцыя.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
- Збор: Паводле адной даведкі — каля Цынміна, у пачатку красавіка.
- Стандарт збору: Адна пупышка з адным толькі што раскрытым лістом (一芽一叶初展) — паводле даведкі. Другая піша пра збор «у асноўным пупышак».
- Патрабаванні да сыравіны: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Горы Гэу воласці Чжуншань павета Тунлу. Даведкі называюць месца «воласцю Гэу» (歌舞乡) і «горным раёнам Гэу»; воласць Чжуншань у 2018 годзе пісала пра вытворчы парк чаю ў вёсцы Гэу. Плошчы садоў у знойдзеных крыніцах няма.
- Вышыня вырошчвання: Паводле даведкі — вышэй за 800 м; праверанага ліку няма.
- Клімат і глебы: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Афіцыйных патрабаванняў да тэхналогіі ў знойдзеных крыніцах няма. Даведка зводзіць спосаб да формулы «тонка раскладваць дзеля водару, злёгку абсмажваць дзеля колеру, выпростваць дзеля формы, злёгку скручваць дзеля смаку, сушыць пры нізкай тэмпературы» (薄摊吐芳，轻炒保色，理条造形，轻揉促质，低温焙香) і апісвае такую паслядоўнасць:
- Раскладванне свежага ліста (摊放, tānfàng).
- Фіксацыя (杀青, shāqīng).
- Лёгкае скручванне (轻揉, qīng róu).
- Першая сушка (初焙, chū bèi).
- Астыванне (摊凉, tānliáng).
- Дасушванне (复焙, fù bèi).
Параметраў — тэмператур, часу, таўшчыні слою — у знойдзеных крыніцах няма. Сушка ў два заходы з астываннем паміж імі — звычайная практыка для зялёных чаёў, сушаных на жароўні; гэта агульная схема класа, а не праверанае апісанне менавіта гэтага чаю.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанні ніжэй — з папулярных даведак; афіцыйнага апісання выгляду я не бачыў.
- Знешні выгляд сухога ліста: Падобны да Шоу Мэй — «бровы даўгалецця» (形似寿眉), серабрысты пушок вонкі, зялёны з ізумрудным адлівам (银毫披露，绿中透翠); адна з даведак прыпісвае гэта апісанне павятовай летапісу. Позняя даведка без спасылак на крыніцы называе ліст плоскім і роўным (扁平整齐); якое апісанне бліжэй да ахаванага прадукту, сказаць не магу.
- Водар сухога ліста: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Чысты, высокі і ўстойлівы (香气清高持久); тая ж позняя даведка піша пра насычаны кветкавы водар.
- Смак: Свежы, бадзёры, мяккі і саладкаваты (滋味鲜爽甘醇) — так даведка пераказвае павятовую летапіс; падрабязней у знойдзеных крыніцах няма.
- Колер настою: Зялёны і яркі (汤色绿而明亮); у пераказе летапісу — далікатна-зялёны і яркі (汤色嫩绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Пупышкі раскрываюцца ў кубку, «падобныя да вераб’іных язычкоў» (状如雀舌).
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічных дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Кошт і Падробкі
Дадзеных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць геаграфічны сертыфікацыйны знак «天尊贡芽» № 11181249. Паводле правінцыйнай базы на 2019 год карыстацца ім не было дапушчана ніводнай кампаніі; ці дзейнічае знак цяпер, не пацверджана.
- Правяраць, што вытворца з павета Тунлу.
- Памятаць, што выгляд у даведках апісаны па-рознаму, таму аднаго знешняга выгляду для праверкі мала.
11. Цікавыя Факты
- Трымальнік знака — Асацыяцыя чайнай галіны павета Тунлу (桐庐县茶叶产业协会); тая ж асацыяцыя — заяўнік па Тунлу Сюэшуй Юньлюй Ча.
- Імя чаю — тытул, а не апісанне: «пупышка-даніна» гаворыць пра паданне, а не пра форму ліста.
- Паданне звязвае з чаем перайменаванне гары: імператар нібыта назваў яе «гарой роду Сун».
- Паміж сунскім паданнем і новым стварэннем канца 1980-х даведкі ставяць адну формулу летапісу — чай «з даўнасцю знік».
12. Параўнанне з іншымі чаямі Ханчжоу
- Тунлу Сюэшуй Юньлюй Ча (桐庐雪水云绿茶): Ігольчаты чай з адзіночных пупышак таго ж павета, з падрабязнымі патрабаваннямі да тэхналогіі; у Тяньцзунь Гун’я такіх патрабаванняў у знойдзеных крыніцах няма.
- Аньдзін Юньу (安顶云雾): Горны зялёны чай суседняга раёна Фуян ніжэй па Фучуньцзяну, таксама з паданнем пра даніну двару.
- Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Плоскі зялёны чай Ханчжоу — арыенцір для той даведкі, што апісвае Тяньцзунь Гун’я плоскім.
- Тяньму Цындин (天目青顶): Горны зялёны чай раёна Ліньань таго ж горада.
На заканчэнне:
Тяньцзунь Гун’я — зялёны чай гор воласці Чжуншань павета Тунлу з тытулам «пупышкі-даніны» ў імені. Надзейна пра яго вядома нямногае: знак 2013 года за павятовай чайнай асацыяцыяй. Астатняе — аповед даведак пра Паўднёвую Сун і новае стварэнне ў канцы 1980-х, пупышку з адным лістом і зялёным яркім настоем, прычым нават форма ліста апісана ў іх па-рознаму. Артыкул трымае гэтыя звесткі з пазнакай крыніцы і чакае дакумента, які іх праверыць.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»