Xiápǔ yuánxiāo chá

Syapu Yuansyao Cha (Xiápǔ yuánxiāo chá, 霞浦元宵茶) — Futszyan provinsiyasining shimoli-sharqiy qirgʻogʻidagi Ninde shahar okrugi Syapu uyezdi (霞浦县) choyi boʻlib, shu nomdagi oʻta erta pishar navdan tayyorlanadi. «Yuansyao» — Fonarlar bayrami, birinchi qamariy oyning 15-kuni: oddiy yilda terim bayramdan bir-ikki kun oldin yoki keyin, erta kelgan yilda esa yangi yilning 2–3-kunidayoq boshlanadi. Nom geografik sertifikat belgisi bilan himoyalangan. Belgining tavsifi — yashil barg va sariq-yorqin damlama — yashil choyga mos keladi, lekin mahsulot sinfi koʻrsatilgan hujjatni men koʻrmaganman.

1. Tasnifi va kelib chiqishi

Turi: Belgi hujjati bilan belgilanmagan. Belgining tavsifi — yashil quruq barg, sariq-yorqin damlama, kurtaklari yaqqol koʻrinadigan yorqin choy tubi — yashil choyga mos keladi, ammo topilgan hujjatlarda sinf nomlanmagan, «霞浦元宵茶» nomi esa ayni paytda buta navining nomi boʻlib xizmat qiladi. Shuning uchun bu yerda sinf tasdiqlanmaydi.
Kategoriya: Oʻta erta pishar nav va undan tayyorlangan choy; geografik sertifikat belgisi (2012).
Kelib chiqishi: Xitoy, Futszyan provinsiyasi (福建, Fújiàn), Ninde shahar okrugi (宁德, Níngdé), Syapu uyezdi (霞浦县, Xiápǔ Xiàn). Belgi maʼlumotnomasiga koʻra hudud — uyezdning oʻn uchta volosti, posyolkasi va koʻcha qoʻmitasi, jumladan Chanchun (长春), Yachen (牙城) va Sinan (溪南). Belgilarning provinsial roʻyxatida uyezd egasining maʼmuriy mansubligi sifatida koʻrsatilgan.
Geografik koordinatalari: Syapu uyezdi — taxminan 26,9° sh. k. va 120,0° shq. u.

2. Tarixi va madaniy ahamiyati

Tarixi:
- 1981 — nav. Syapu uyezdi choy ishlari byurosi (霞浦县茶业局) navni Chunzhu volosti (崇儒乡) Xousilin qishlogʻidagi (后溪岭村) mahalliy «Chunfen cha» populyatsiyasidan yakka tanlash (单株选种) yoʻli bilan yaratdi.
- 2012 — belgi. Nom geografik sertifikat belgisi sifatida roʻyxatga olindi — ikkita roʻyxat bilan, № 10430782 va № 10430783.
- 2015 — katalog. Choy qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining umumxitoy «名特优新» katalogiga kiritildi.
- Bugun. Futszyanning 2026-yil 30-iyundagi provinsial roʻyxatida ikkala roʻyxat ham amalda deb koʻrsatilgan.
- «春分茶» populyatsiyasining oldingi tarixi va navning tanlashdan eʼtirof etilishgacha boʻlgan yoʻli topilgan hujjatlarda tasvirlanmagan.
Nomi:
- «Syapu» (霞浦) — soʻzma-soʻz «shafaq qirgʻogʻi». Uyezd yilnomasiga koʻra, uyezd Syapu daryosi nomi bilan atalgan, uning suvi chiqayotgan quyosh nurlarida shafaq rangiga boʻyalgandek koʻrinardi.
- «Yuansyao» (元宵) — Fonarlar bayrami, birinchi qamariy oyning 15-kuni.
- «Chunfen cha» — boshlangʻich populyatsiyaning nomi, soʻzma-soʻz «bahorgi tengkunlik choyi».
Madaniy ahamiyati: Nav choyni taqvim bilan bogʻlaydi: uning terimi Fonarlar bayramiga qadar boshlanadi, bu mashhur futszyan navi 福云6号dan 10–15 kun erta.

3. Botanik tavsifi va xomashyosi

Nav / Kultivar: 霞浦元宵茶 — butasimon, oʻrta bargli; buta oʻrta kattalikda, toji yarim yoyiq, shoxlanishi ancha zich, barglari gorizontal joylashgan. Barg choʻziq-elliptik, yashil, yaltiroq, yuzasi biroz qavariq, cheti sal toʻlqinsimon, uchi asta-sekin ingichkalashgan; ancha qalin va yumshoq. Yosh novda sariq-yashil, ancha zich tuklangan. «Bitta kurtak va uch barg»dan iborat yuz novdaning ogʻirligi 41 g.
Terim: Oddiy yilda terim Fonarlar bayramidan bir-ikki kun oldin yoki keyin boshlanadi; erta kelgan yilda — yangi yilning 2–3-kunidayoq. Bu 福云6号 navidan 10–15 kun erta.
Terim standarti: Topilgan belgi hujjatlarida keltirilmagan.
Xomashyoga talablar: 霞浦元宵茶 navi, hududning oʻn uchta birligidan kelib chiqishi.

4. Terruar va yetishtirish xususiyatlari

Hudud: Futszyan shimoli-sharqidagi dengiz boʻyi uyezdi, Tayvan boʻgʻozining shimoli-gʻarbiy qirgʻogʻida; maʼlumotnoma maʼlumotlariga koʻra, uyezdning qirgʻoq chizigʻi 480 km boʻlib, provinsiyaning dengiz boʻyi uyezd va shaharlari orasida eng uzunidir.
Oʻsish balandligi va tuproqlari: Topilgan manbalarda maʼlumot yoʻq.
Iqlimi: Topilgan manbalarda choy bogʻlari uchun oʻlchangan maʼlumotlar yoʻq.
Xususiyatlari: Oʻta erta terim — joyning emas, navning xususiyati (3-boʻlimga qarang).

5. Ishlab chiqarish texnologiyasi

Qayta ishlash qoidalari topilgan belgi hujjatlarida tasvirlanmagan. Belgining tavsifi yashil barg va sariq-yorqin damlama haqida gapiradi, bu yashil choyga mos keladi. Bu mahsulotning tavsifi emas, balki yashil choyning umumiy sxemasi: yangi bargni yoyish, fiksatsiya qilish, burish yoki shakl berish, quritish.

6. Organoleptik xususiyatlari

Belgining «rang, xushboʻylik, taʼm va shakl — barchasi yaxshi» (色香味形俱佳) formulasi bilan yakunlanadigan tavsifiga koʻra:

Quruq bargning tashqi koʻrinishi: Chiroyli shaklda, yashil (外形优美、色绿).
Quruq bargning hidi: Alohida tavsifi yoʻq.
Damlama hidi: Toʻyingan va turgʻun (香气浓郁持久).
Taʼmi: Yumshoq va zich (滋味醇厚).
Damlama rangi: Sariq-yorqin (汤色黄亮).
Choy tubi (damlangan barg): Yorqin, kurtaklari yaqqol koʻrinadigan (叶底明亮显芽).

7. Kimyoviy tarkibi

Topilgan manbalarda tahlillar yoʻq.

8. Damlash

Belgining tavsifiga mos keladigan yashil choy sinfi amaliyoti.

Suv harorati: 80–85 °C.
Choy miqdori: 150 ml ga 3 g.
Idish: Shisha stakan yoki oq gayvan.
Jarayon:
1. Idishni qizdirish.
2. Choyni solish.
3. Ozgina suv quyib, bargning ochilishiga 20–30 soniya berish.
4. Suvni toʻldirish; birinchi damlama — 1–2 daqiqa.
5. Damlamaning bir qismini qoldirib, ichish.
6. Ikki-uch marta qayta quyish.

9. Saqlash

Yashil choy sinfi amaliyoti. Germetik oʻramda, muzlatgichda 0–5 °C da, yorugʻlik, namlik va begona hidlarsiz; erta choy yangiligi uchun qadrlanadi, shuning uchun uni mavsum davomida ichib tugatgan maʼqul.

10. Narxi va qalbakilari

Topilgan manbalarda narxlar haqida maʼlumot yoʻq.

Qalbakilardan qanday qochish kerak:
- «霞浦元宵茶» geografik belgisini izlash.
- Ishlab chiqaruvchi Syapu uyezdidan ekanini tekshirish.
- Nomdagi «元宵» — bu shunchaki bahorgi terimga ishora emas, balki Syapu hududi bilan bogʻliq nav va belgining nomi ekanini yodda tutish.

11. Qiziqarli faktlar

Erta yillarda terim yangi yilning 2–3-kunida boshlanadi.
Nav 福云6号dan 10–15 kun erta uygʻonadi.
Boshlangʻich populyatsiya «春分茶» — «bahorgi tengkunlik choyi» deb atalgan.
Belgining ikkita roʻyxati bor — № 10430782 va № 10430783.

12. Boshqa erta choylar bilan taqqoslash

Unyu Tszao (乌牛早): Chjetszyanning erta yashil choyi, birinchi bahorgi terimi uchun ham qadrlanadi.
Tyanshan Lyuy Cha (天山绿茶): Oʻsha Ninde okrugidagi Tyanshan togʻlaridan yashil choy.

Xulosa qilib:

Syapu Yuansyao Cha — bayram nomi bilan atalgan va muddati bilan mashhur choy: uning kurtaklari Fonarlar bayramiga tayyor boʻladi, erta kelgan yilda esa Yangi yildan keyin darhol. Nav 1981-yilda mahalliy «春分茶» populyatsiyasidan tanlab olingan, belgi 2012-yilda olingan. Belgining tavsifi yashil barg, sariq-yorqin damlama va turgʻun xushboʻylik haqida gapiradi; bu choyda asosiysi — erta muddat.