Суйчжоў Яча (Suízhōu yáchá, 随州芽茶) — «ныркавы чай Суйчжоў»: зялёны чай гарадской акругі Суйчжоў на поўначы правінцыі Хубэй, з адных маладых нырак, з плоскім простым лістом серабрыста-зялёнага колеру. Сады ляжаць у гарах Дахуншань і Тунбайшань. З ліпеня 2014 года гэта прадукт з геаграфічным указаннем, а з 2018 года для яго дзейнічае правінцыйны стандарт DB42/T 1348-2018.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), ныркавы. Стандарт вызначае яго як чай з маладых адзіночных нырак чайнага куста (Camellia sinensis) з зоны аховы; у схеме апрацоўкі ёсць фіксацыя і няма акіслення — гэта схема зялёнага чаю. Даведачныя спісы таксама адносяць яго да зялёных.
- Катэгорыя: Ныркавы плоскі зялёны чай; прадукт з геаграфічным указаннем (2014).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Суйчжоў (随州, Suízhōu).
- Зона аховы: Па аб’яўленні аб абароне (у даведачнай перадрукоўцы яго тэксту) — восем пасёлкаў акругі ў іх цяперашніх адміністрацыйных межах: Хуншань (洪山镇), Хэдзянь (何店镇), Цаадзянь (草店镇), Чанган (长岗镇), Саньліган (三里岗镇), Хуаньтань (环潭镇), Люлінь (柳林镇) і Ушэнгуань (武胜关镇).
- Горы і шыроты: Па апісанні стандарту — у асноўным горы Дахуншань (大洪山, Dàhóng shān) і Тунбайшань (桐柏山, Tóngbǎi shān), паміж 31°19′ і 32°26′ пн. ш.
- Геаграфічныя каардынаты: Горад Суйчжоў — каля 31,7° пн. ш. і 113,4° у. д.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Паданне пра Шэньнуна. Матэрыял Міністэрства сельскай гаспадаркі пераказвае са словам «кажуць» (相传): у Суйчжоў нарадзіўся Яньдзі Шэньнун (炎帝神农), які, спрабуючы сотні траў, і адкрыў чай. Апісанне стандарту ў даведніку пачынаецца з радка «Чайнага канона» Лу Юя «茶之为饮，发乎神农氏» — «піццё чаю пачалося з Шэньнуна». Гэта паданне, а не гісторыя менавіта ныркавага чаю: дат, імёнаў і дакументаў пра яго з’яўленне ў знойдзеных крыніцах няма, згадак пра даніну двару таксама.
- 2014. Аб’яўленне Галоўнага дзяржаўнага ўпраўлення па кантролі якасці, інспекцыі і каранціну (AQSIQ) № 77 узяло Суйчжоў Яча пад ахову разам з шэрагам іншых прадуктаў — сярод іх рыс 万昌大米 і гінкга 安陆银杏. Па даведачнай перадрукоўцы, ахову зацвердзілі 9 ліпеня 2014 года; у іншых пераказах сустракаюцца 14 і 18 ліпеня.
- 2018. Выйшаў мясцовы стандарт правінцыі Хубэй DB42/T 1348-2018 «Суйчжоў Яча» — ад зоны аховы і агратэхнікі да якасці, маркіроўкі і захоўвання. Прапанавалі яго мясцовая чайная кампанія і гарадское ўпраўленне тэхнічнага нагляду; сярод распрацоўшчыкаў — гарадская чайная асацыяцыя і профільны кааператыў.
- 2022. Да Міжнароднага дня чаю Міністэрства сельскай гаспадаркі апублікавала аповед пра Суйчжоў Яча. Паводле яго, у маі 2022 года «паездка на збор чаю і любаванне кветкамі ў Суйчжоў» увайшла ў 113 сельскіх турыстычных маршрутаў, рэкамендаваных Міністэрствам культуры і турызму, а ныркавы чай названы галоўным мясцовым прадуктам маршруту.
- 2024. Аб’яўленне Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA) № 597 ад 27 верасня 2024 года дазволіла спецыяльны знак геаграфічнага ўказання мясцовай чайнай кампаніі.
- Назва: «Суйчжоў» (随州) — імя гарадской акругі; «Я» (芽, yá) — «нырка»; «Ча» (茶, chá) — «чай».
- Культурнае значэнне: І стандарт, і матэрыял Міністэрства звязваюць чай з вобразам Суйчжоў як радзімы Яньдзі Шэньнуна (炎帝神农故里).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Апісанне стандарту гаворыць пра сыравіну абагульнена, але аб’яўленне аб абароне называе сарты Фудзін Дахао (福鼎大毫), Цзюкэн (鸠坑), Эча № 1 (鄂茶一号) і іншыя.
- Сыравіна і стандарт збору: Маладыя адзіночныя ныркі (幼嫩单芽), без раскрытых лістоў; даўжыні ныркі і ступеняў сыравіны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Час збору: Па аб’яўленні аб абароне — з сакавіка па май, уручную; збор пачынаюць, калі гатовыя не менш за 90 % адзіночных нырак.
- Пасадка: Па тым жа дакуменце — у лютым — сакавіку, двума радамі па два кусты, 5300–6000 кустоў на му; арганічных угнаенняў — не менш за 300 кг на му.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Поўнач Хубэя, горы Дахуншань і Тунбайшань. Матэрыял Міністэрства сельскай гаспадаркі змяшчае Суйчжоў на стык басейнаў Янцзы і Хуайхэ.
- Клімат: Па тым жа матэрыяле — субтрапічны мусонны: мяккае надвор’е, выразная змена чатырох сезонаў, шмат сонца і ападкаў, доўгі бязмарозны перыяд і кароткія перыяды моцнай спёкі і холаду. Міністэрства звязвае гэтыя ўмовы з доўгім назапашваннем амінакіслот у нырках, а праз яго — з больш насычаным і ўстойлівым водарам і больш мяккім смакам.
- Вышыня вырошчвання: Па аб’яўленні аб абароне — 300–800 м.
- Глебы: Па тым жа дакуменце — жоўта-бурыя і супясчаныя, pH 4,5–6,5, арганічнага рэчыва не менш за 1,0 %, таўшчыня глебавага слою не менш за 80 см.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Стандарт DB42/T 1348-2018 задае такую паслядоўнасць апрацоўкі; лічбы — па аб’яўленні аб абароне:
- Раскладка (摊青, tānqīng): Ныркі раскладваюць слоем 2–3 см на 5–7 г для падвяльвання.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): 200–260 °C, 2–4 хв; награванне спыняе акісленне.
- Астыванне (摊凉, tānliáng).
- Выпраўленне і фармоўка (理条做形, lǐtiáo zuòxíng): 150–180 °C, 3–5 хв; ныркам надаюць плоскую простую форму.
- Сушка (干燥, gānzào): 100–120 °C, 8–12 хв.
- Зняцце ворсу і паліроўка (脱毫抛光, tuōháo pāoguāng): Высушаны чай апрацоўваюць машынай.
Апошні этап незвычайны: у многіх ныркавых чаёў ворс, наадварот, берагуць як прыкмету якасці.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Стандарт і аб’яўленне аб абароне апісваюць чай адной фразай: «外形肥硕饱满、扁平挺直，色泽银绿隐翠；香气高鲜，汤色黄绿明亮，滋味鲜醇». Матэрыял Міністэрства сельскай гаспадаркі паўтарае выгляд і колер настою, а смак называе «鲜醇爽口».
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Буйныя поўныя ныркі, плоскія і простыя; колер серабрыста-зялёны з затоенай ізумруднасцю (银绿隐翠).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Высокі і свежы (香气高鲜).
- Смак: Свежы і мяккі (鲜醇); Міністэрства дадае — «асвяжальны» (鲜醇爽口).
- Колер настою: Жоўта-зялёны, светлы і празрысты (黄绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
У шкляной шклянцы, паводле матэрыялу Міністэрства, ныркі адразу пачынаюць перакулівацца ўверх і ўніз, а набраўшы вады, устаюць на дно — «як вясновыя парасткі бамбуку пасля дажджу».
Камерцыйныя даведнікі пішуць інакш — ліст «як сярэбраныя мячы», настой пяшчотна-зялёны; за аснову ўзята фармулёўка стандарту.
7. Хімічны Склад
Аб’яўленне аб абароне задае фізіка-хімічныя паказчыкі:
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 3,5 % |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 36,0 % |
Камерцыйныя даведнікі сцвярджаюць, што амінакіслот і араматычных рэчываў у ныркавым чаі больш, чым у маацзяне з больш грубай сыравіны, але лічбаў і першакрыніцы не прыводзяць.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю; для ныркавага чаю тэмпературу трымаюць каля ніжняй мяжы.
- Тэмпература вады: 80–85 °C, для нырак — бліжэй да 80 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка — у ёй відаць, як ныркі ўстаюць на дно, — або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою, і даліваць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа для зялёнага чаю. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: паводле аб’яўлення 2014 года, права на яго даюць па заяўцы праз упраўленне тэхнічнага нагляду Суйчжоў, а цяпер дазволы публікуе Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA).
- Правяраць, што вытворца працуе ў адным з васьмі пасёлкаў зоны аховы.
- Глядзець на ліст: толькі адзіночныя ныркі, плоскія і простыя, адпаліраваныя, серабрыста-зялёныя; раскрытых лістоў быць не павінна.
- У шклянцы ныркі пасля намакання ўстаюць вертыкальна на дно.
Гэта прыкметы апісання, а не лабараторная праверка.
11. Цікавыя Факты
- Апісанне стандарту пачынаецца з легенды пра Шэньнуна, які адкрыў чай.
- У апрацоўцы ёсць зняцце ворсу і паліроўка: нырка павінна быць гладкай, а не пушыстай.
- Камерцыйныя даведнікі прыпісваюць чаю званне аднаго з «дзесяці лепшых чаёў Хубэя для культурнага турызму», золата конкурсу «中绿杯» і золата міжнароднай чайнай выставы, але гадоў і арганізатараў не называюць; гэтыя звесткі не правераны.
12. Параўнанне з іншымі чаямі
- Тунбай Юй Е (桐柏玉叶): Плоскі зялёны чай павета Тунбай у правінцыі Хэнань — з тых жа гор Тунбайшань, па другі бок правінцыйнай мяжы.
- Сіньян Маацзянь (信阳毛尖): Паўночны зялёны чай суседняй Хэнані; у адрозненне ад плоскага Суйчжоў Яча — тонкія скручаныя жгуцікі.
- Сяогань Лунцзянь Ча (孝感龙剑茶): Плоскі зялёны чай катловага абсмажвання з суседняй хубэйскай акругі Сяогань.
- Чжунсян Юньу Ча (钟祥云雾茶): Горны зялёны чай гарадскога павета Чжунсян, дзе таксама ляжаць горы Дахуншань.
- Эньшы Юй Лу (恩施玉露): Самы вядомы зялёны чай Хубэя, але з паравой фіксацыяй і з іншага канца правінцыі.
У заключэнне:
Суйчжоў Яча — ныркавы зялёны чай паўночнага Хубэя з гор Дахуншань і Тунбайшань: адзіночныя ныркі, плоскія і простыя, са знятым ворсам і серабрыста-зялёным бляскам, высокі свежы водар і светлы жоўта-зялёны настой. Дакументаў пра яго няшмат, але яны згодныя: ахова з 2014 года, восем пасёлкаў, вышыні 300–800 м, стандарт 2018 года і шэсць этапаў апрацоўкі з паліроўкай у канцы.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»