Xiàogǎn lóngjiàn chá

Сяогань Лунцзянь Ча (Xiàogǎn lóngjiàn chá, 孝感龙剑茶) — плоскі зялёны чай катловага абсмажвання гарадской акругі Сяогань (孝感市) у правінцыі Хубэй, з нізкагор’яў і ўзгоркаў хрыбта Дабешань на поўнач ад Янцзы. Імя азначае «драконаў меч», і рэгламент апісвае ліст менавіта так: плоскі і прамы, як клінок. Паданне ўзводзіць чай Сяоганя да часоў Мін і Цын, а тэхнолагі расказваюць, што марка вырасла з доследаў з тэхналогіяй Сі Ху Лун Цзін з сярэдзіны 1980-х. Сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне — з 2012 года, прадукт з геаграфічным указаннем — з 2025-га.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá) катловага абсмажвання (炒青, chǎoqīng). Рэгламент называе яго «工艺绿茶» — фасонным зялёным чаем са строгімі патрабаваннямі да апрацоўкі, машыннай і ручной выдзелкі.
Катэгорыя: Сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2012, пасведчанне AGI01032); прадукт з геаграфічным указаннем (2025).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Сяогань (孝感, Xiàogǎn).
Зона аховы: Паводле рэгламенту і аб’яўлення № 640 — шэсць паветаў, гарадоў і раёнаў акругі: Дау (大悟), Сяочан (孝昌), Сяонань (孝南), Інчэн (应城), Аньлу (安陆) і Шуанфэн (双峰), а ў іх шаснаццаць названых пасёлкаў і валасцей — сярод іх Санлічэн, Сюаньхуа, Чжоусян, Яндзянь і Цзоуган — «і іншыя». На паўднёвым усходзе зона мяжуе з Уханем, на поўначы — з Сіньянам.
Геаграфічныя каардынаты: 113°19′–114°06′ у. д., 30°42′–31°29′ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Паданне. Паводле рэгламенту, імператар Цяньлун падчас паўднёвай паездкі нібыта паспрабаваў сяоганьскі чай і напісаў радок «今日采茶我爱观，吴民生计勤自然». У самім радку гаворка пра «народ У» (吴民), а не пра Сяогань; як паданне звязала яе з мясцовым чаем, крыніцы не тлумачаць.
- Хроніка. Паводле рэгламенту, павятовая хроніка (孝感县志) восьмага года Гуансюй (1882) піша, што чай тут саджалі яшчэ пры Мін.
- Вершы Чэн Ляншоу. Рэгламент прыводзіць верш земляка Чэн Ляншоу (程良寿) «Прабую чай у Гучэн’ані» (古城俺试茶), напісаны пасля прагулкі і чаяпіцця ў Гучэн’ані на гары Шуанфэншань: «穿云寻古寺，带露摘新茶» — «скрозь аблокі шукаю старажытны храм, у расе зрываю новы чай». «З тых часоў», паводле слоў рэгламенту, і з’явіўся «непараўнальны ў Паднябеснай» (天下一绝) Сяогань Лунцзянь Ча.
- Аповед тэхнолагаў. Тэкст ад імя мясцовых тэхнолагаў, перадрукаваны даведачным сайтам пра мясцовыя прадукты (2023), малюе іншую карціну. У сярэдзіне 1980-х на чайнай гаспадарцы Фэнхуаншань (凤凰山茶场) паспрабавалі тэхналогію Сі Ху Лун Цзін; ручны «Сяогань Лунцзін» (孝感龙井茶) няблага піўся, але на правінцыйных конкурсах буйных узнагарод не браў. Тады тэхнолагі вырашылі не капіраваць чужую тэхналогію, а распрацаваць на яе аснове сваю. Штуршком, паводле таго ж тэксту, стала эканоміка: да 1990-х акруга рабіла ў асноўным звычайны смажаны зялёны чай, і той прайграваў прывазному ічанскаму — адзін ручны збор у Сяогані каштаваў даражэй, чым ічанскі чай на мясцовым рынку; сады кідалі, дзе-нідзе карчавалі пад пладовыя і збожжавыя. Далей, паводле слоў тэхнолагаў, попыт ішоў ад масавага машыннага чаю да ручнога Лунцзянь Ча, а затым да дарагога чаю змяшанай, машыннай і ручной, выдзелкі. Калі ісці за гэтым аповедам, «драконаў меч» распрацаваны пасля сярэдзіны 1980-х, а паданне пра Мін і Цын гаворыць пра чай Сяоганя наогул.
- 2012. Рэгістрацыя сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання, пасведчанне AGI01032 — год паводле базы сельскагаспадарчых указанняў; трымальнік — акруговая станцыя распаўсюджвання сельскагаспадарчых тэхналогій (孝感市农业技术推广总站). Аб’яўленне пра рэгістрацыю — № 1870 ад 7 снежня 2012 года.
- 2025. Аб’яўленнем № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала 1409 прадуктаў з геаграфічным указаннем; Сяогань Лунцзянь Ча — радок 745, заяўнік — цэнтр распаўсюджвання сельскагаспадарчых тэхналогій Сяоганя.
Назва: «Сяогань» (孝感) — імя акругі; «лунцзянь» (龙剑) — «драконаў меч». Чаму абрана гэтае імя, рэгламент не тлумачыць, але сухі ліст параўноўвае з клінком (似刀剑).
Культурнае значэнне: Паводле рэгламенту, у горадзе некалькі сотняў чайных, а чайная культура зраслася з шанаваннем бацькоў (孝, xiào).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сарты: Мясцовага сорту няма. Рэгламент патрабуе ўстойлівых, якасных і ўраджайных сартоў, зацверджаных не ніжэй за правінцыйны ўзровень; цяпер у асноўным гэта 福鼎大白茶 (Fúdǐng dàbáichá), 鄂茶1号 (Èchá 1) і 中茶108 (Zhōngchá 108).
Стандарт збору: Рэгламент дзеліць збор на веснавы і восеньскі і патрабуе ручнога збору «пад’ёмам рукі» (提手采): пупышка і ліст цэлыя, без лускавінак, пладоў і старых парасткаў. Паводле аповеду тэхнолагаў, бяруць пупышку з адным раскрыўным лістом, адбракоўваючы фіялетавыя пупышкі, «парныя» лісты (对夹叶) і хвосцікі.
Час збору: Паводле аповеду тэхнолагаў — каля свята Цынмін (清明).

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Хубэй, на паўночны захад ад Уханя і на поўнач ад Янцзы: нізкагор’і і ўзгоркі хрыбта Дабешань (大别山).
Вышыня вырошчвання: У сярэднім 380 м (паводле рэгламенту).
Асяроддзе: Туманы, сетка ручаёў; сады аддалены ад гарадоў і прамысловасці. Лясістасць баз — 71–80 %.
Глебы: Магутныя жоўта-бурыя супескі (黄棕砂壤土), pH 4,5–6; сады здаўна ўгнойваюць макухай і гноем, арганікі ў глебе многа.
Клімат: Субтрапічны кантынентальны. Сярэднегадавая тэмпература — 15,8 °C, вільготнасць — 65–85 %, безмарозны перыяд — 260 дзён, сонечнае ззянне — 1996,7 г, ападкі — 1112 мм. Сутачны перапад у чайных раёнах — у сярэднім 10,6 °C.
Маштаб: Паводле рэгламенту, агульная плошча зоны — 8910 км², з іх пад чай прыдатна 3 млн му; садоў — 370 тыс. му, выпуск — 7124 т; год даных не пазначаны.
Пасадка: Паводле рэгламенту, сад закладаюць на схілах да 15°: упоперак схілу рыюць траншэі 70×60 см і саджаюць падвойнымі радамі — шырокае міжраддзе 1,0 м, вузкае 0,3 м, паміж кустамі 0,2 м, па тры саджанцы ў кусце, каля 5500 кустоў на му. Па краях саду і ў прадзьмуўных месцах саджаюць ахоўныя або гаспадарчыя дрэвы.
Агратэхніка: Два падкормліванні на год: за 25–30 дзён да збору і ў пачатку кастрычніка — 200 кг макухі і 1500 кг гною на му. Абразанне — раз на год, пасля веснавога збору. Супраць шкоднікаў — святлоалоўкі і біяпрэпараты; з хімічных сродкаў рэгламент называе імідаклапрыд супраць цыкадкі. У канцы чэрвеня глебу мульчуюць саломай — каля 1000 кг на му; урадлівасць і цяжкія металы ў глебе правяраюць раз на два гады. Асяроддзе, угнаенні і пестыцыды — паводле галіновых нормаў «зялёнага прадукту» NY/T 391-2000, NY/T 394-2000 і NY/T 393-2000.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Рэгламент задае ланцужок: збор → раскладванне (摊青, tānqīng) → фіксацыя (杀青, shāqīng) → выпростванне (理条, lǐtiáo) → фармоўка (做形, zuòxíng) → першая сушка → дасушванне ў катле (辉锅, huīguō) → пераборка → пакаванне. Параметраў у ім няма; ручны рэжым — паводле аповеду тэхнолагаў:

Раскладванне: Ліст 3–5 гадзін злёгку падвяльваюць.
Першы кацёл (青锅): Каля 150 °C, па 500 г ліста; 1–2 хвіліны ўстрэсваюць, затым нагрэў зніжаюць да 80–90 °C і вядуць ліст, пакуль ён не стане мяккім і травяністы пах не зменіцца чыстым водарам. Фармуюць пры 80 °C; калі ліст прыняў форму мяча і высах прыкладна на сем дзесятых, яго здымаюць.
Адлёжка: 30–40 хвілін тонкім слоем пад белай марляй, каб вільгаць разышлася раўнамерна.
Дасушванне (辉锅): Каля 80 °C, па 300 г ліста, да вільготнасці каля 6 %, калі ліст расціраецца пальцамі ў парашок.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Патрабаванні рэгламенту ўказання.

Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі, прамы, як клінок, смарагдавага колеру, чысты і роўны (扁平挺直似刀剑，色泽翠绿，干净匀齐).
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Устойлівы каштанавы (栗香持久).
Смак: Свежы, мяккі і асвяжальны (鲜醇爽口).
Колер настою: Далікатна-зялёны, празрысты і яркі (嫩绿清澈明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёнае, яркае, пупышка з лістом раскрываюцца «кветкай» (芽叶成朵).

У раздзеле пра тэхналогію той жа рэгламент піша інакш: ліст зялёны, з прыкметным ворсам, водар — далікатны або чысты (嫩香或清香), а не каштанавы. Чаму апісанні разыходзяцца, дакумент не тлумачыць.

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічныя патрабаванні рэгламенту:

Паказчык	Норма
Амінакіслоты	не менш за 2,5 %
Экстрактыўныя рэчывы	не менш за 36,0 %
Агульная попел	не больш за 6,5 %
Крошка	не больш за 5,0 %
Сырая абалоніна	не больш за 14,0 %
Вільготнасць	не больш за 6,0 %

Рэгламент згадвае ў чаі селен і цынк без лікаў. Бяспека — паводле стандарту «зялёнага прадукту» NY/T 288-2002. Гэта нормы, а не замеры партыі.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс: Першы настой — праз 40–60 секунд; піць, пакідаючы частку настою, і даліваць — два-тры залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычным пакаванні, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання разам з назвай прадукту; паводле рэгламенту, ім карыстаюцца вытворцы з зоны паводле гадавога дагавора з трымальнікам.
- З 2025 года ёсць і знак прадукту з геаграфічным указаннем: вытворца з зоны падае заяўку ў акруговае ведамства інтэлектуальнай уласнасці, яе правярае ўпраўленне правінцыі Хубэй, зацвярджае і публікуе Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці.
- Правяраць, што вытворца — з шасці паветаў, гарадоў і раёнаў зоны.
- Ліст — плоскі, прамы, смарагдавы.

11. Цікавыя Факты

Паводле аповеду тэхнолагаў, папярэднікам маркі быў ручны «Сяогань Лунцзін» (孝感龙井茶).
У пасёлку Яндзянь унутры зоны гаспадарка Чаньчуань (浐川茶场), паводле даведачнай публікацыі 2024 года, робіць «浐川龙剑茶»; ці адносіцца ён да ўказання, крыніцы не кажуць.
Рэгламент забараняе трымальніку ўказання браць плату за карыстанне знакам.

12. Параўнанне з іншымі чаямі

Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Плоскі чай Ханчжоу; паводле аповеду тэхнолагаў, яго тэхналогія стала адпраўной кропкай.
Сяочан Фэнхуаншань Ча (孝昌凤凰山茶): Плоскі зялёны чай пасёлка Чжоусян, які ляжыць унутры зоны ўказання.
Чжоусян Фэнхуан Ча (周巷凤凰茶): Ахоўнае імя таго ж пасёлка.
Дау Люйча (大悟绿茶): Зялёны чай павета Дау, таксама ўваходнага ў зону.
Сяогань Хун (孝感红): Чырвоны чай той жа акругі.

У заключэнне:

Сяогань Лунцзянь Ча — плоскі зялёны чай Сяоганя, названы паводле ліста, прамога, як клінок. За ім дзве гісторыі — старажытная, пра чай акругі з часоў Мін, і новая, пра тэхнолагаў, якія стварылі сваю апрацоўку на аснове лунцзіна. Рэгламент апісвае яго дакладна: тры сарты, жоўта-бурыя супескі каля Дабешаня, смарагдавы ліст, каштанавы водар і далікатна-зялёны настой.