Fènghuà qūháo

Фэнхуа Цюйхао (Fènghuà qūháo, 奉化曲毫) — зялёны чай раёна Фэнхуа (奉化区) горада Нінбо на ўзбярэжжы ўсходняга Чжэцзяна. Яго пазнаюць па тоўстым лісце, скручаным у завіток і пакрытым прыкметным белым варсам: 曲 (qū) — «выгнуты», 毫 (háo) — «ворс». Назву выводзяць з радка сунскага манаха, а цяперашні чай створаны ў 1996 годзе і робіцца толькі з вясновага ліста. Яго ахоўваюць сертыфікацыйны знак (апублікаваны ў 2018 годзе), сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2021) і, паводле каталога ўказанняў, прызнанне прадуктам з геаграфічным указаннем (2025).

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá): фіксацыя, скручванне, сушка. Правінцыйнае ўпраўленне рынкавага нагляду прама называе яго зялёным чаем (系绿茶), даведка — «імянным чаем Чжэцзяна першага класа» (浙江省一类名茶).
• Катэгорыя: Скручаны зялёны чай з варсам, пад некалькімі рэжымамі аховы.
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, Zhèjiāng), горад Нінбо (宁波, Níngbō), раён Фэнхуа (奉化, Fènghuà).
• Зона аховы: Каталог указанняў вызначае яе як усю цяперашнюю тэрыторыю раёна Фэнхуа. Даведачнае апісанне сельскагаспадарчага ўказання называе 10 пасёлкаў і вулічных камітэтаў з 325 вёскамі, сярод іх Шанцянь, Даянь, Сікоу і Сіу.
• Геаграфічныя каардынаты: 121°03′–121°46′ у. д., 29°25′–29°47′ пн. ш. — паводле таго самага апісання.
• Рэжымы аховы:
  • Сертыфікацыйны знак «奉化曲毫» № 28458230. Паводле правінцыйнага ўпраўлення рынкавага нагляду, ухвалены і апублікаваны 28 снежня 2018 года і пасля трохмесячнай публікацыі ўступіў у сілу 28 сакавіка — паводле разліку тэрмінаў у 2019 годзе. Сама нататка рэгулятара размешчана ў жніўні 2020 года і называе гэтую дату «28 сакавіка гэтага года»; даведачны артыкул датуе знак 2020 годам. Уладальнік — Таварыства садзейнічання чайнай культуры Фэнхуа (奉化茶文化促进会).
  • Сельскагаспадарчае ўказанне. Аб’ява Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў № 431; пасведчанне выдадзена 4 чэрвеня 2021 года.
  • Прадукт з геаграфічным указаннем. Каталог указанняў адносіць назву да аб’явы Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) № 640 (2025) і піша, што яна замяняе адпаведную частку аб’явы Галоўнага ўпраўлення па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне (AQSIQ) 2003 года № 45 пра «奉化曲毫茶（雪窦山牌）». Які рэжым давала аб’ява 2003 года, высветліць не ўдалося; тэкстаў абедзвюх аб’яў адкрыць не ўдалося.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Сунскі радок. Даведка піша, што чай у Фэнхуа вырошчвалі ўжо пры Тан. Крыніцы звязваюць назву з фразай настаяцеля манастыра Сюэдоу (雪窦寺) чаньскага настаўніка Гуанвэня (广闻) з сачынення «御书应梦名山记»: «荼荠不同亩，曲毫幽而独芳» — «горкая трава і стрэлкі пастуховай сумкі не растуць на адным полі, а цюйхао, схаваўшыся, духмянее адзін». Большасць крыніц датуе яе проста сунскім часам, каталог указанняў і раённая прэса — гадамі «景右» Паўночнай Сун. Даведачны тэкст пра гару Сюэдоу пры гэтым пераказвае паданне, паводле якога надпіс «应梦名山» паводле запавету папярэдніка выканаў ужо паўднёвасунскі імператар Ліцзун; калі так, паўночнасунская дата для «Запісу» пра яе сумніўная. У арыгінале цытату і дату праверыць не ўдалося.
  • 1996. Цяперашні чай стварылі чайныя спецыялісты з ліста многаварсістых сартоў; даведкі называюць яго адначасова гістарычным і новым імянным чаем. Раённая прэса піша пра палепшаную тэхналогію завіўкі (改良蟠曲加工工艺), даведачны артыкул — што за аснову ўзялі чай пань-лун (蟠龙茶).
  • 1997. Паводле заяўкі на японскі конкурс 2012 года, тэхналогію замацавалі ў 1996 годзе пасля шматгадовых спроб, а на наступны год чай атрымаў ацэнку імяннога чаю правінцыйнага ўзроўню.
  • 1999. З’явілася марка «Сюэдоушань» (雪窦山). У 2015 годзе яе кошт ацанілі ў 176 млн юаняў.
  • 2012. Пачалася падрыхтоўка заяўкі на знак. У тым самым годзе чай увайшоў у лік прызёраў Сусветнага конкурсу зялёнага чаю ў горадзе Сімада (прэфектура Сідзуока, Японія), у раздзел залатых узнагарод. Яго выставіла ўпраўленне сельскай і лясной гаспадаркі Фэнхуа, вытворца — чайны кааператыў Сюэдоушань. Судзейства прайшло 21–22 жніўня; усяго падалі 56 узораў — 32 японскія, 15 карэйскіх, 8 кітайскіх і адзін тайваньскі.
  • 2017. Статус прадукту, які ахоўваецца паводле экалагічнага паходжання (国家生态原产地保护产品).
  • Узнагароды. Больш за 40 паводле даных рэгулятара, больш за 50 паводле раённай прэсы, у тым ліку найвышэйшы залаты медаль першага Сусветнага кангрэса зялёнага чаю, асаблівы прыз конкурсу «Чжунча бэй» (中茶杯) і, паводле раённай прэсы, залаты медаль Кітайскай міжнароднай чайнай выставы.
• Назва: 奉化 — імя раёна; 曲毫 — «выгнуты ворс».
• Культурнае значэнне: Раённы сайт называе чай «залатой візітнай карткай» (金名片) Фэнхуа. Каталог указанняў зводзіць аблічча да формулы «色绿、香高、味醇、形美» — зялёны колер, высокі водар, мяккі смак, прыгожая форма.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Сорт / Культывар: Апісанні гавораць пра вегетатыўна размнажальныя многаварсістыя палепшаныя сарты (无性系多毫良种) без імёнаў. Раённае паведамленне 2023 года называе для аднаго саду на 500 му сарты фудзін дабай (福鼎大白) і інсюань (迎霜); абавязковага пераліку ў знойдзеных крыніцах няма. Заяўка на японскі конкурс 2012 года называе сорт «福鼎白毫» — з багатым белым варсам.
• Час збору: Толькі вясна. Збор пачынаецца да свята Цынмін і ідзе ад Чуньфэнь да Гуюй.
• Стандарт збору: Крыніцы разыходзяцца. Раённая прэса піша пра пупышку з двума лістамі (一芽二叶), раённае паведамленне 2023 года — пра пупышку з адным лістом (一芽一叶), каталог указанняў — пра пупышку з адным або двума лістамі.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Узбярэжжа ўсходняга Чжэцзяна; рэльеф раёна, паводле даведкі, утвараюць хрыбты Цяньтайшань (天台山) і Сыміншань (四明山). Раённы сайт апісвае галоўны чайны квартал Шанцянь формулай «шэсць частак гор, адна частка вады, тры часткі палёў» (六山一水三分田).
• Галоўныя раёны: Шанцянь (尚田) і Даянь (大堰); гістарычныя сады — каля гары Сюэдоушань блізу Сікоу.
• Вышыня вырошчвання: Паводле раённага сайта, сад Аньянь у Шанцяні, на стыку хрыбтоў Сыміншань і Цяньтайшань, ляжыць у сярэднім на 400–600 м, сад Наньшань — вышэй за 600 м. Агульных даных па зоне няма.
• Клімат: Субтрапічны мусонны, сярэднегадавая тэмпература — 16,4 °C (паводле даведачнага артыкула). Раённы сайт піша пра круглагадовыя туманы, мяккі клімат і багатыя дажджы каля саду Аньянь.
• Глебы: Паводле даведачнага артыкула — пясчаныя жоўтыя і «попельныя» (香灰土), якія ўтварыліся на гранітах і вулканічных пародах, pH 4,5–6,5.
• Плошча і выпрацоўка: Лічбы разыходзяцца. Апісанне ўказання — 1633 га і 157 т сухога чаю за год; даведачны артыкул — больш за 13 тыс. му; раённая прэса (2024) — больш за тысячу гаспадарак, 16 тыс. му і звыш 150 т; раённы сайт (2023) — больш за 22,5 тыс. му і выручка 120 млн юаняў за 2022 год.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Раённая прэса пералічвае восем аперацый, на якія сыходзіць больш за дзесяць гадзін:

1. Раскладванне свежага ліста (摊青, tānqīng).
2. Фіксацыя (杀青, shāqīng).
3. Скручванне (揉捻, róuniǎn).
4. Першая сушка (初烘, chūhōng).
5. Абсмажванне з фармоўкай (炒干做形).
6. Вывядзенне ворса (提毫, tíháo).
7. Астыванне і выраўноўванне вільготнасці (摊凉回潮).
8. Канчатковая сушка (足火烘干).

На чайнай фабрыцы Аньянь (安岩), паводле правінцыйнага партала (2018), парадак блізкі — з ахалоджваннем пасля фіксацыі, без асобнага выраўноўвання вільготнасці, — а ступень механізацыі высокая. Заяўка на японскі конкурс 2012 года піша, што на машыны пераведзены ўвесь працэс і аблічча чаю пры гэтым не пацярпела. Раённая прэса бачыць галоўнае адрозненне ў спалучэнні скручвання з сушкай і абсмажваннем: скручванне дае завіток і палягчае пераход рэчываў у настой. Тэмператур і працягласцей у надзейных крыніцах няма.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле апісання ўказання ў даведачным пераказе:

• Знешні выгляд сухога ліста: Звіты завітком, тоўсты, зялёны з бляскам, з прыкметным варсам (外形蟠曲肥壮、绿润显毫).
• Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
• Водар настою: Чысты і ўстойлівы (清香持久).
• Смак: Свежы, мяккі, са салодкім вяртаннем (滋味鲜醇回甘).
• Колер настою: Зялёны і ясны (汤色绿明).
• Чайнае дно (завараны ліст): Раскрываецца «кветкамі», пяшчотна-зялёнае і яркае (叶底成朵、嫩绿明亮).

Каталог указанняў дадае залацісты адліў колеру і «нефрытава-белы» завараны ліст з пяшчотна-зялёнымі жылкамі (叶底现玉白色，嫩绿通脉). Рэгулятар жа называе сухі ліст тонкім і стройным (细嫩挺秀), што дрэнна спалучаецца з тоўстым завітком. Японская заяўка 2012 года апісвае смак як поўны, салодкі і прахалодны, водар — як свежы і адзначае, што чай вытрымлівае некалькі заліванняў.

7. Хімічны Склад

Даведачны пераказ апісання ўказання прыводзіць такія ніжнія межы:

Паказчык	Значэнне
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 39 %
Чайныя поліфенолы	не менш за 14 %
Кафеін	не менш за 4 %
Свабодныя амінакіслоты	не менш за 3,5 %

Там сама сказана, што суадносіны поліфенолаў і амінакіслот невялікія (酚氨比较小). Рэгулятар піша пра ўтрыманне амінакіслот «да 4,2 %» (高达4.2%). Дакумента з нормамі адкрыць не ўдалося, таму лічбы дадзены паводле пераказу.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

• Тэмпература вады: 80–85 °C.
• Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
• Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
• Працэс:
  1. Прагрэць посуд.
  2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
  3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
  4. Піць, пакідаючы частку настою, і даліваць ваду.
  5. Два-тры паўторныя заліванні.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

10. Кошт і Падробкі

Паводле правінцыйнага партала, у 2018 годзе лепшы Фэнхуа Цюйхао на рынку Нінбо каштаваў да 1800 юаняў за цзінь (500 г). Паводле слоў кіраўніка аднаго з садоў, якія прыводзіць раённы сайт, у 2023 годзе рынкавы кошт трымаўся каля 4000 юаняў за кілаграм.

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць сертыфікацыйны знак «奉化曲毫» і знак указання; права на знак даюць дамовы з Таварыствам садзейнічання чайнай культуры Фэнхуа.
  • Правяраць, што вытворца з раёна Фэнхуа.
  • Гэта чай аднаго вясновага збору: летні або асенні «цюйхао» супярэчыць апісанню.
  • Ліст выгнуты і з белым варсам, а не плоскі і прамы, як у лунцзіна.

11. Цікавыя Факты

• Прадавец на чайным рынку Нінбо, паводле правінцыйнага партала, казаў, што лепшы цюйхао «не саступае лунцзіну» (与龙井相媲美).
• Карыстацца знакам, паводле паведамлення рэгулятара, дамовіліся каля 30 кааператываў, у кожнага больш за 100 му садоў.
• Статус 2017 года паводле экалагічнага паходжання чай атрымаў раней за сертыфікацыйны знак і сельскагаспадарчае ўказанне.

12. Параўнанне з іншымі чаямі

• Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Плоскі прамы ліст — галоўны кантраст па форме.
• Юйяо Пубу Сяньмін (余姚瀑布仙茗): Зялёны чай таго самага горада Нінбо, з гор Сыміншань.
• Ванхай Ча (望海茶): Горны зялёны чай павета Нінхай, таксама ў акрузе Нінбо.
• Яньянь Гоу Цын (羊岩勾青): Скручаны зялёны чай Ліньхая на ўсходзе Чжэцзяна.

У заключэнне:

Фэнхуа Цюйхао — вясновы зялёны чай Фэнхуа з тоўстым завітым лістом, белым варсам, чыстым устойлівым водарам і зялёным настоем. Назву ўзводзяць да сунскага радка, сам чай створаны ў 1996 годзе, а ахову атрымаў некалькімі рознымі шляхамі. Сорт і дакладныя рэжымы апрацоўкі ў адкрытых крыніцах не замацаваны.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

• CNIPA 地理标志产品认定 №640

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»