Юйяа Пубу Сяньмін (Yúyáo pùbù xiānmíng, 余姚瀑布仙茗) — «чай несмяротных з вадаспаднага хрыбта Юйяа», зялёны чай горада Юйяа (余姚市) акругі Нінбо, правінцыя Чжэцзян, з гор Сыміншань (四明山). Імя ўзята з «Чайнага канона» (茶经) Лу Юя. Старая тэхналогія, паводле даведнікаў, страчана пасля Мін, цяперашні чай адноўлены ў 1979 годзе. Імя ахоўваецца з 2010 года, а з 2025-га — як прадукт з геаграфічным указаннем, у якога чатыры серыі, ад ігольчатай да завітых са светлалістых сартоў.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Патрабаванні аховы дзеляць прадукцыю на зялёналісты (绿叶茶), белалісты і жоўталісты чай; усе схемы апрацоўкі ў іх пачынаюцца з фіксацыі (杀青, shāqīng) адразу пасля раскладвання ліста, тамлення (闷黄, mènhuáng) у іх няма.
- Пастка імя: «Белалісты» і «жоўталісты» чай (白叶茶, 黄叶茶) — гэта светлалістыя сарты (白化茶, báihuàchá) у зялёнай апрацоўцы.
- Катэгорыя: Гістарычны знакаміты чай, адноўлены ў XX стагоддзі; даведнікі адносяць яго да васьмі знакамітых чаёў Нінбо.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, Zhèjiāng), акруга Нінбо (宁波, Níngbō), горад павятовага ўзроўню Юйяа (余姚, Yúyáo).
- Зона аховы: Паводле патрабаванняў аховы 2025 года — 21 воласць, пасёлак і гарадскі квартал Юйяа, 268 адміністрацыйных вёсак; 120°52′–121°25′ у. д., 29°40′–30°23′ пн. ш. Заяўнік — Асацыяцыя Юйяа Пубу Сяньмін (余姚市余姚瀑布仙茗协会). Даведачнае апісанне ранейшай зоны называла 17 валасцей і вулічных камітэтаў і ўсходнюю мяжу 121°54′ у. д.
- Геаграфічныя каардынаты: Каля 29,7–30,4° пн. ш. і 120,9–121,4° у. д.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Паданне пра Юй Хуна. У сёмай главе «Чайнага канона» Лу Юй прыводзіць аповед з «Запісаў пра боскае і незвычайнае» (神异记): ураджэнец Юйяа Юй Хун (虞洪) пайшоў у горы па чай і сустрэў даоса з трыма цёмнымі быкамі. Даос назваўся Даньцюцзы (丹丘子), прывёў яго да Вадаспаднай гары (瀑布山), паказаў «вялікі чай» (大茗) і папрасіў наўзамен рэшткі з чаш. У главе пра посуд эпізод аднесены да гадоў Юнцзя (永嘉中) — да пачатку IV стагоддзя. Гэта паданне, а не хроніка.
- Радок канона. Восьмая глава: «浙东，以越州上，余姚县生瀑布泉岭曰仙茗，大者殊异，小者与襄州同» — ва ўсходняй Чжэцзян найлепшы чай у Юэчжоу; у павеце Юйяа на хрыбце Вадаспаднай крыніцы расце «сяньмін», буйны ліст у яго незвычайны, дробны — як у чая Сянчжоу.
- Сун — Цын. Паводле даведніка, сунская хроніка «Цзятай Гуйцзі чжы» (嘉泰会稽志) ставіць вадаспадны чай Юйяа адразу за першымі чаямі акругі, а мысляр Хуан Цзунсі (黄宗羲) напісаў верш «Юйяаскі вадаспадны чай» (余姚瀑布茶). У ім з чаем спяшаюцца на рынак да Гуюя (出市都争谷雨前), а канчаецца ён радкамі «炒青已到更阑后，犹试新分瀑布泉»: абсмажванне скончылі ўжо на зыходзе ночы, а новы чай ужо спрабуюць на вадзе вадаспаднай крыніцы.
- 1979–1980. Паводле даведачных апісанняў, пасля Мін чай перасталі рабіць; у 1979 годзе яго аднавілі, у 1980 годзе ён атрымаў званне знакамітага чая першага класа правінцыі. Паводле апісання прадукта, у 1990-я вытворчасць механізавалі.
- 1998. Паводле інтэрв’ю мясцовай прэсы 2024 года, раней Юйяа рабіў у асноўным «жамчужны» чай (珠茶), а з 1998 года горад прасоўвае свой чай пад адзіным імем Юйяа Пубу Сяньмін.
- Каля 2010. Паводле паведамлення газеты «Чжунхуа хэцзо шыбаа» ад 19 студзеня 2010 года, незадоўга да таго Кітайскае міжнароднае таварыства вывучэння чайнай культуры (中国国际茶文化研究会) уручыла Юйяа першую таблічку «радзіма кітайскай чайнай культуры» (中国茶文化之乡), а Юйяа Пубу Сяньмін прысвоіла званне «знакаміты чай кітайскай культуры» (中国文化名茶).
- 2010. Сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне Міністэрства сельскай гаспадаркі; даведнік называе дату 24 снежня.
- 2018. Паводле даведніка, залатая ўзнагарода другога Кітайскага міжнароднага чайнага экспа; каму менавіта з вытворцаў яна ўручана, даведнік не ўдакладняе.
- 2025. Аб’яўленнем Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) прызнаны 1409 прадуктаў з геаграфічным указаннем; Юйяа Пубу Сяньмін — радок 404, з асобнымі патрабаваннямі аховы.
- Назва: «Юйяа» (余姚) — горад; «пубу» (瀑布) — вадаспад, па хрыбце Пубулін (瀑布岭); «сяньмін» (仙茗) — «чай несмяротных», дзе 茗 — старое кніжнае слова для чаю. Даведнікі ведаюць і іншыя імёны: 余姚瀑布茶, 余姚仙茗 і 香茗. «Несмяротны» адсылае да даоса з падання, а не да апрацоўкі.
- Культурнае значэнне: Паданне пра Даньцюцзы расказваюць і ў гарах Цяньтай, але ў тэксце канона Юй Хун прама названы ўраджэнцам Юйяа.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты: Патрабаванні аховы дапускаюць звычайныя добрыя сарты і светлалістыя сарты белай і жоўтай серый, не называючы іх. Самы вядомы са светлалістых, паводле інтэрв’ю мясцовай прэсы 2024 года, — Хуанцзінья (黄金芽); паводле газеты «Нінбо жыбаа» (2025), яго жоўтыя парасткі знайшлі ў 1998 годзе побач са стаянкай Цяньлошань (田螺山遗址) пад Юйяа. Поўнага спісу сартоў у знойдзеных крыніцах няма.
- Збор: У садах з плоскай кронай пачынаюць, калі стандарту адпавядаюць 10–15 пупышак на квадратны метр. Пупышку з лістом згінаюць двума пальцамі, каб яна адламалася сама.
- Стандарт збору: Асобнай нормы няма, яго задаюць серыі: у «адзіночнай пупышкі» (单芽精品) чайнае дно — суцэль пупышкі, у вышэйшага класа — цэлыя пупышкі з лісцем.
- Тэрміны збору: Дакладных тэрмінаў у знойдзеных крыніцах няма.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Горы Сыміншань на ўсходзе Чжэцзяна. Гістарычнай радзімай чаю даведнікі называюць гару Даашышань (道士山) на схіле хрыбта Пубулін, з садамі сярод лесу, бамбуку і ручаёў.
- Вышыня вырошчвання: Даашышань — больш за 400 м, паводле даведнікаў. Патрабаванні аховы вышыню не абмяжоўваюць.
- Участак: Ухіл меншы за 25°, глебавы слой глыбейшы за 80 см, pH 4,5–6,5, арганічнага рэчыва больш за 1,5 %, грунтавыя воды глыбейшыя за 100 см — паводле патрабаванняў аховы.
- Клімат: У апісаннях — воблакі і туманы большую частку года; лікаў у знойдзеных крыніцах няма.
- Выпрацоўка: Плошчы садоў у знойдзеных крыніцах няма. Паводле газеты 2010 года, у 2009 годзе выпрацоўка склала 655 т; паводле інтэрв’ю мясцовай прэсы 2024 года — больш за 800 т іменных чаёў за год.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы даюць дзве лініі без тэмператур і часу. Дзейны мясцовы стандарт Нінбо — DB3302/T 075-2018 аб тэхніцы вытворчасці (余姚瀑布仙茗生产技术规程), уведзены 21 чэрвеня 2018 года; яго тэксту ў знойдзеных крыніцах няма.
-
Ігольчаты чай (针形茶): адзіночная пупышка, ранняя пупышка і вышэйшы клас праходзяць раскладванне (摊青, tānqīng), фіксацыю (杀青, shāqīng), астыванне, выраўноўванне (理条, lǐtiáo), адлёжку (回潮, huícháo), фармоўку (整形, zhěngxíng), прагрэў для водару (提香, tíxiāng) і сартаванне на сітах. У першага і другога класаў пасля фіксацыі дададзены адлёжка, скручванне (揉捻, róuniǎn) і першае падсушванне, далей — астыванне, выраўноўванне і тыя самыя завяршальныя крокі.
-
Завіты чай (蟠曲茶): белалістая і жоўталістая сыравіна пасля фіксацыі і астывання праходзіць «праяўленне колеру» (催色, cuīsè) — што гэта за аперацыя, дакумент не тлумачыць, — затым адлёжку, скручванне, першае падсушванне, наданне формы (做形, zuòxíng), прагрэў для водару (焙香, bèixiāng) і сартаванне. Зялёналісты завіты чай першага і другога класаў пасля фіксацыі адлёжваюць і скручваюць, потым даводзяць у малым і вялікім катле (小锅, 大锅) і праграваюць для водару.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Ніжэй — па серыях патрабаванняў аховы; дым, гар, затхласць, чырвоныя хвосцікі і мутны настой не дапускаюцца.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: «Хваёвая іголка» (松针, sōngzhēn) — шчыльны прамы ліст, як іголка. «Залатая» серыя (金韵, jīnyùn) — скруткі «слімаком», зялёныя з золатам або залатыя. «Снежная» (雪韵, xuěyùn) — скруткі «кручком» з рознай доляй залацістага ліста. «Жамчужына дракона» (龙珠, lóngzhū) — шчыльныя згорнутыя скруткі.
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: У «хваёвай іголкі» — далікатны або высокі, устойлівы; у «залатой» — высокі і густы; у «снежнай» — густы і свежы.
- Смак: У «хваёвай іголкі» — свежы, мяккі, бадзёры (鲜醇爽口); у «залатой» і «снежнай» — свежы і мяккі, у старэйшых класаў з салодкім вяртаннем (回甘).
- Колер настою: У «хваёвай іголкі» — далікатна-зялёны, яркі; у «залатой» — жоўты, мяккі; у «снежнай» — ізумрудны.
- Чайнае дно (завараны ліст): У «залатой» — «нефрытава-жоўтае» (玉黄), раскрываецца кветкай; у «снежнай» класа 700 — «нефрытава-белае» (玉白) з рэдкімі прожылкамі; у адзіночнай пупышкі — суцэль пупышкі.
Даведачнае апісанне адноўленага чаю: ліст шчыльны, пупышкі зграбныя, крыху плоскія (外形紧密，苗秀略扁), зялёны з бляскам (色泽绿润); водар свежы і чысты (香气清鲜), смак свежы і мяккі (滋味鲜醇), чайнае дно далікатнае, роўнае, раскрываецца кветкай (叶底嫩匀成朵).
7. Хімічны Склад
Патрабаванні аховы да гатовага чаю:
| Паказчык | Норма |
|---|---|
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
| Дробязь | не больш за 5,5 % |
| Агульная попел | не больш за 6,0 % |
| Сырая клятчатка | не больш за 14,0 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 36,0 % |
Гэта паказчыкі якасці, а не хімічны профіль. Даных пра поліфенолы, амінакіслоты і кафеін менавіта гэтага чаю ў знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю: сваіх рэкамендацый крыніцы не даюць.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою, і даліваць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Кошт і Падробкі
Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем і вытворцу з Юйяа.
- Не меркаваць па форме: законныя і іголкі, і завіткі.
- Спасылка на паданне пра Юй Хуна не даказвае паходжання: яго расказваюць і ў іншых месцах.
11. Цікавыя Факты
- Імя чаю ўзята з восьмай главы «Чайнага канона».
- Эпізод з Юй Хунам Лу Юй прыводзіць двойчы: сярод апавяданняў пра чай і ў главе пра посуд, побач з чарпаком.
- Хуан Цзунсі прысвяціў гэтаму чаю вершы: новы чай у іх спрабуюць на вадзе вадаспаднай крыніцы.
- «Залатая» серыя дзеліцца на класы 24K і 18K, «снежная» — на 700, 500 і 300.
12. Параўнанне з іншымі чжэцзянскімі чаямі
- Ванхай Ча (望海茶): Горны зялёны чай павета Нінхай той самай акругі, створаны ў 1980 годзе.
- Цяньтайшань Юньуча (天台山云雾茶): Горны зялёны чай Цяньтая, дзе расказваюць тое самае паданне пра Даньцюцзы.
- Аньцзі Байча (安吉白茶): Зялёны чай з белалістага сорту — пара да «снежнай» серыі.
- Цзіньюнь Хуанча (缙云黄茶): Зялёны чай з жоўталістага сорту — пара да «залатой» серыі.
На заканчэнне:
Юйяа Пубу Сяньмін — чай, якому імя даў Лу Юй. Цяперашні чай — аднаўленне 1979 года, якое вырасла ў чатыры серыі, ад ігольчатай «хваёвай іголкі» да завітых «залатой» і «снежнай» са светлалістых сартоў. Усе яны зялёныя, а ахова замацоўвае імя за Юйяа.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»