Beichuan Taizi Cha (Běichuān táizǐ chá, 北川苔子茶) — zielona herbata z Autonomicznego Powiatu Qiangów Beichuan (北川羌族自治县) w prefekturze miejskiej Mianyang, w północno-zachodniej części Kotliny Syczuańskiej. Nazwa pochodzi od miejscowego krzewu herbacianego — według publikacji prowincjonalnych znanego tu od czasów Tang i Song. Produkt jest chroniony jako oznaczenie geograficzne od 2009 roku; norma Mianyang z 2022 roku definiuje go jako zieloną herbatę w dwóch formach — płaskiej i skręcanej.
1. Klasyfikacja i Pochodzenie
- Typ: Zielona herbata (绿茶, lǜchá): tak produkt został określony w normie DB5107/T 99-2022.
- Kategoria: Górska zielona herbata z północno-zachodniego Syczuanu; produkt z oznaczeniem geograficznym (2009).
- Formy: Herbata płaska (扁形茶, biǎnxíng chá) i skręcana (卷曲形茶, juǎnqūxíng chá).
- Pochodzenie: Chiny, prowincja Syczuan (四川, Sìchuān), prefektura miejska Mianyang (绵阳, Miányáng), Autonomiczny Powiat Qiangów Beichuan (北川, Běichuān).
- Strefa ochrony: Zatwierdzona obwieszczeniem Głównego Urzędu Nadzoru Jakości, Inspekcji i Kwarantanny (AQSIQ) z 2009 roku nr 107. Norma z 2022 roku opisuje tę samą strefę przez dziewięć obecnych jednostek powiatu: gminy Qushan, Leigu, Tongquan, Chenjiaba, Guixi, Yuli oraz gminy Xuanping, Duguan, Baini. Obwieszczenie z 2009 roku wymieniało jedenaście jednostek; różnicy w liczbie nie weryfikowałem.
- Współrzędne geograficzne: Brak danych w znalezionych źródłach.
2. Historia i Znaczenie Kulturowe
- Historia:
- Podanie o starożytności. Prokuratura powiatowa w publikacji z 2025 roku pisze, że za Tang miejscowa herbata była „trybutem” i łączy z okolicami dzisiejszego Beichuan „zielony Changming” (绿昌明) z wiersza Bai Juyi „春尽日”: „渴尝一碗绿昌明” — „w pragnieniu skosztował czarkę zielonego Changming”. Nie podaje źródeł pierwotnych.
- 1975. Według „Sichuan Online” na zboczach zaczęto zakładać tarasy pod uprawę herbaty.
- 2008–2009. Trzęsienie ziemi z 12 maja 2008 roku prawie zatrzymało produkcję herbaty; w 2009 roku, podczas odbudowy, zaczęto tworzyć spółdzielnie. Wtedy też AQSIQ obwieszczeniem nr 107 objęło Beichuan Taizi Cha ochroną jako produkt z oznaczeniem geograficznym.
- 2020. Od października obowiązuje powiatowe rozporządzenie o ochronie starych krzewów 北川苔子茶.
- 2022. Urząd Nadzoru Rynku Mianyang opublikował 24 marca normę DB5107/T 99-2022 „地理标志产品 北川苔子茶”; weszła w życie 1 czerwca.
- 2023. Ministerstwo Rolnictwa i Spraw Wsi włączyło system upraw mieszanych Beichuan Taizi Cha (复合栽培系统) do siódmej partii ważnego dziedzictwa rolniczego Chin; w styczniu 2025 roku, według „Sichuan Online”, znalazł się on na wstępnej liście Chin do programu FAO dotyczącego dziedzictwa rolniczego.
- 2026. CNIPA przyznawała przedsiębiorstwom prawo do znaku specjalnego.
- Nazwa: „Beichuan” (北川) — nazwa powiatu; „taizi cha” (苔子茶) — nazwa miejscowego krzewu. Według Centralnego Radia Ludowego (2026) nazwa pochodzi od wyglądu pędu: długie międzywęźla i soczyste gałązki przypominają pędy warzywne 菜苔 (càitái).
- Znaczenie kulturowe: System dziedzictwa — uprawy mieszane: według „Sichuan Online” między szerokimi rzędami starych krzewów sadzi się ziemniaki, kukurydzę, soję i warzywa. Przysłowie „大禹门前树，千年苔子茶” — „drzewo u wrót Wielkiego Yu, tysiącletni taizi cha” — przytacza Centralne Radio Ludowe.
3. Opis Botaniczny i Surowiec
- Odmiana / Kultywar: Miejscowa populacja 苔子茶. Prokuratura powiatowa opisuje ją jako gałąź, która długo rozwijała się od dzikich drzew herbacianych: odporna na zimno, z mocnym pąkiem i grubym liściem. Starych krzewów, według tej samej publikacji, jest w powiecie wiele, najstarsze mają ponad 700 lat; Centralne Radio Ludowe (2026) podaje ponad 1100 lat.
- Dopuszczalne odmiany według normy: Miejscowa populacja, populacja 鸠坑 (Jiūkēng) oraz drobno- i średniolistne odmiany klonowe, takie jak 名山213 (Míngshān 213) i 福选9号 (Fúxuǎn 9). Nazwa 苔子茶 według normy nie wymaga surowca wyłącznie z miejscowego krzewu.
- Terminy zbioru: Od końca lutego do końca czerwca; cały pąk — do Qingming, pędy z liśćmi — do Guyu.
- Standard zbioru: Dla herbaty płaskiej — cały pąk; dla skręcanej — od pąka z jednym do pąka z dwoma rozwijającymi się liśćmi. Zrywa się „uniesieniem ręki” (提手采), bez uszczykiwania i zdzierania.
4. Terroir i Cechy Uprawy
- Wysokość uprawy: Według normy — 650–1500 m. Prokuratura powiatowa pisze o lasach na wysokości 1000–1800 m; rozbieżności nie rozstrzygnąłem.
- Klimat: Według normy — wilgotny klimat podzwrotnikowy monsunowy kotliny: średnia roczna temperatura 15,6 °C, okres bezprzymrozkowy 286 dni, opady 1287,5 mm, usłonecznienie 902,2 godziny rocznie.
- Gleby: Przeważają gleby szkieletowe żwirowe, następnie gliniaste i ilaste, silnie szkieletowe; pH 4,5–6,5. Norma wymaga warstwy żółtej gleby o miąższości co najmniej 50 cm z zawartością materii organicznej nie mniejszą niż 1,5 %.
- Nasadzenia: Wokół ogrodów norma nakazuje sadzić ochronne pasy leśne, w ogrodach — drzewa dające cień.
- Skala: Według danych „Sichuan Online” do listopada 2022 roku — ponad 90 tys. mu ogrodów.
5. Technologia Produkcji
Norma określa dwa schematy technologiczne — według formy herbaty.
- Herbata płaska: więdnięcie (摊放, tānfàng) → utrwalanie (杀青, shāqīng) → prostowanie liścia (理条, lǐtiáo) → dogrzewanie dla aromatu (提香, tíxiāng) → sortowanie (筛选, shāixuǎn) → pakowanie.
- Herbata skręcana: więdnięcie → utrwalanie → skręcanie (捻揉, niǎnróu) → suszenie (烘干, hōnggān) → dosuszanie w kotle z dogrzewaniem aromatu (炒干提香, chǎogān tíxiāng) → sortowanie → pakowanie.
Suszenie herbaty skręcanej według normy:
- Pierwsze suszenie: 110–130 °C, około 4–7 minut.
- Powolne suszenie: Temperaturę kotła obniża się do około 80 °C i suszy do wilgotności około 10 %.
- Dosuszanie z dogrzewaniem: 120–130 °C, dopóki liść ściśnięty palcami nie zacznie się rozpadać na proszek.
Dla herbaty płaskiej norma nie podaje parametrów.
6. Charakterystyka Organoleptyczna
Wymagania normy DB5107/T 99-2022 dla dwóch form.
- Wygląd suchego liścia: Płaska — prosta, równa, żółto-zielona z połyskiem (扁直，黄绿、有光泽). Skręcana — ciasno zwinięta, z wyraźnymi końcówkami, zielona i wilgotno-błyszcząca (紧结卷曲、显锋苗，绿润).
- Aromat suchego liścia: W normie nieopisany; brak danych w znalezionych źródłach.
- Aromat naparu: Płaska — wysoki i trwały (香高持久). Skręcana — czysty i trwały (清香持久).
- Smak: Płaska — świeży i miękki (鲜醇). Skręcana — miękki, pełny, ze słodkim powrotem (醇厚回甘).
- Kolor naparu: Płaska — delikatnie żółty i jasny (嫩黄明亮). Skręcana — delikatnie zielony i jasny (嫩绿明亮).
- Dno herbaciane (zaparzony liść): Płaska — całe pąki, żółto-zielone i jasne (全芽、黄绿明亮). Skręcana — pąki z liśćmi rozwijają się jak kwiat, zielone i błyszczące (芽叶成朵、绿亮).
7. Skład Chemiczny
Wymagania fizykochemiczne normy dla gotowej herbaty (udział masowy):
| Wskaźnik | Wymaganie |
|---|---|
| Wilgotność | nie więcej niż 6,5 % |
| Substancje ekstraktywne | nie mniej niż 40,0 % |
| Polifenole | nie mniej niż 13,0 % |
| Katechiny | nie mniej niż 8,0 % |
| Wolne aminokwasy | nie mniej niż 3,0 % |
| Kofeina | nie mniej niż 4,0 % |
| Popiół całkowity | nie więcej niż 7,5 % |
| Drobne cząstki | nie więcej niż 1,0 % |
Są to progi normy, a nie pomiary konkretnej herbaty; liczby sprawdzono na podstawie obrazu stron.
8. Parzenie
Praktyka klasy dla herbaty zielonej.
- Temperatura wody: 80–85 °C; dla herbaty płaskiej z całych pąków — bliżej 80 °C.
- Ilość herbaty: 3 g na 150 ml.
- Naczynie: Szklana filiżanka lub biały gaiwan.
- Proces: Ogrzać naczynie, nalać wodę po ściance, pierwszy napar — po 40–60 sekundach, pić, zostawiając jedną trzecią naparu, i dolewać; dwa do trzech kolejnych zalań.
9. Przechowywanie
Norma wymaga chłodnego, suchego i czystego magazynu bez obcych zapachów; termin przydatności — nie dłużej niż 18 miesięcy. W domu — praktyka klasy: szczelne opakowanie, lodówka w temperaturze 0–5 °C, bez światła i wilgoci; najlepiej wypić w ciągu roku.
10. Cena i Podróbki
Brak danych o cenach w znalezionych źródłach.
- Jak unikać podróbek:
- Szukać specjalnego znaku oznaczenia geograficznego.
- Sprawdzać, czy producent pochodzi z powiatu Beichuan.
- Pamiętać, że nazwa nie gwarantuje surowca ze starych krzewów.
- Według prokuratury powiatowej (2025) zdarza się herbata kupowana w innych miejscach i pakowana jako „北川苔子茶”.
11. Ciekawostki
- Jedna nazwa — dwie różne z wyglądu formy: płaska herbata z całych pąków z żółtym naparem i skręcana z zielonym.
- Kofeinę norma ogranicza od dołu — nie mniej niż 4,0 %.
12. Porównanie z innymi herbatami Syczuanu
- Emei Zhu Yeqing (峨眉竹叶青): Płaska herbata z góry Emei; w Beichuan Taizi Cha forma płaska to tylko jedna z dwóch.
- Mengding Ganlu (蒙顶甘露): Skręcana herbata z góry Mengdingshan — najbliższy wyglądem sąsiad formy skręcanej.
- Guosheng Cha (国胜茶): Górska zielona herbata z południa prowincji z oznaczeniem geograficznym.
- Dazhu Baicha (大竹白茶): Herbata ze wschodniego Syczuanu z przywiezionej jasnolistnej odmiany 白叶一号 — przypadek przeciwny: tam młoda przywieziona branża, tutaj stara miejscowa populacja.
Podsumowując:
Beichuan Taizi Cha — zielona herbata z powiatu Qiangów w północno-zachodnim Syczuanie, nazwana od miejscowego krzewu z wielowiekowymi okazami. Norma z 2022 roku opisuje dwie formy: płaską z całych pąków z delikatnie żółtym naparem oraz skręcaną z czystym, trwałym aromatem i słodkim powrotem. Ochrona od 2009 roku, rozporządzenie o starych krzewach oraz status dziedzictwa rolniczego chronią zarówno sam krzew, jak i gospodarkę wokół niego.
Źródła
Normy
Oznaczenie geograficzne
Pełna lista — na stronie „Źródła”