Бэйчуань Тайцзы Ча (Běichuān táizǐ chá, 北川苔子茶) — зялёны чай Бэйчуань-Цянскага аўтаномнага павета (北川羌族自治县) гарадской акругі Мяньян на паўночным захадзе Сычуаньскай катлавіны. Імя даў мясцовы чайны куст — па правінцыйных выданнях, вядомы тут з часоў Тан і Сун. Прадукт ахоўваецца як геаграфічнае ўказанне з 2009 года; стандарт Мяньяна 2022 года вызначае яго як зялёны чай дзвюх формаў — плоскай і скручанай.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá): так прадукт вызначаны ў стандарце DB5107/T 99-2022.
- Катэгорыя: Горны зялёны чай паўночнага захаду Сычуані; прадукт з геаграфічным указаннем (2009).
- Формы: Плоскі чай (扁形茶, biǎnxíng chá) і скручаны (卷曲形茶, juǎnqūxíng chá).
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Сычуань (四川, Sìchuān), гарадская акруга Мяньян (绵阳, Miányáng), Бэйчуань-Цянскі аўтаномны павет (北川, Běichuān).
- Зона аховы: Зацверджана аб’яўленнем Галоўнага ўпраўлення па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціну (AQSIQ) 2009 года № 107. Стандарт 2022 года апісвае тую ж зону праз дзевяць цяперашніх адзінак павета: пасёлкі Цюйшань, Лэйгу, Тунцюань, Чэньцзяба, Гуйсі, Юйлі і воласці Сюаньпін, Дугуань, Байні. Аб’яўленне 2009 года называла адзінаццаць адзінак; розніцу ў ліку я не правяраў.
- Геаграфічныя каардынаты: Даных у знойдзеных крыніцах няма.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Паданне пра старажытнасць. Павятовая пракуратура ў публікацыі 2025 года піша, што пры Тан тутэйшы чай быў «данніцкі», і звязвае з наваколлем цяперашняга Бэйчуаня «зялёны Чанмін» (绿昌明) з верша Бо Цзюйі «春尽日»: «渴尝一碗绿昌明» — «у смазе пакаштаваў чашу зялёнага Чанміна». Першакрыніц яна не прыводзіць.
- 1975. Паводле «Сычуань анлайн», на схілах пачалі разбіваць тэрасы пад чай.
- 2008–2009. Землятрус 12 мая 2008 года амаль спыніў чайную вытворчасць; у 2009 годзе, пры аднаўленні, пачалі ствараць кааператывы. Тады ж AQSIQ аб’яўленнем № 107 узяло Бэйчуань Тайцзы Ча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
- 2020. З кастрычніка дзейнічае павятовае палажэнне аб ахове старых кустоў 北川苔子茶.
- 2022. Упраўленне рынкавага нагляду Мяньяна апублікавала 24 сакавіка стандарт DB5107/T 99-2022 «地理标志产品 北川苔子茶»; у сілу ён уступіў 1 чэрвеня.
- 2023. Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў уключыла сістэму змешаных пасадак Бэйчуань Тайцзы Ча (复合栽培系统) у сёмую партыю важнай сельскагаспадарчай спадчыны Кітая; у студзені 2025 года, паводле «Сычуань анлайн», яна ўвайшла ў папярэдні спіс Кітая для праграмы ФАО аб сельскагаспадарчай спадчыне.
- 2026. CNIPA выдавала прадпрыемствам права на спецыяльны знак.
- Назва: «Бэйчуань» (北川) — імя павета; «тайцзы ча» (苔子茶) — імя мясцовага куста. Паводле Цэнтральнага народнага радыё (2026), імя дадзенае па абліччы парастка: доўгія міжвузеллі і сакавітыя галінкі падобныя да агароднінных стрэлак 菜苔 (càitái).
- Культурнае значэнне: Сістэма спадчыны — змешаныя пасадкі: паводле «Сычуань анлайн», паміж шырокімі радамі старых кустоў саджаюць бульбу, кукурузу, сою і гародніну. Прымаўку «大禹门前树，千年苔子茶» — «дрэва ля варот Вялікага Юя, тысячагадовы тайцзы ча» — прыводзіць Цэнтральнае народнае радыё.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Мясцовая папуляцыя 苔子茶. Павятовая пракуратура апісвае яе як галіну, якая доўга развівалася ад дзікіх чайных дрэў: холадаўстойлівая, з моцнай пупышкай і тоўстым лістом. Старых кустоў, паводле той жа публікацыі, у павеце шмат, самыя старыя — больш за 700 гадоў; Цэнтральнае народнае радыё (2026) называе больш за 1100 гадоў.
- Дапушчальныя гатункі паводле стандарту: Мясцовая папуляцыя, папуляцыя 鸠坑 (Jiūkēng) і дробна- і сярэднелістыя клонавыя гатункі накшталт 名山213 (Míngshān 213) і 福选9号 (Fúxuǎn 9). Імя 苔子茶 паводле стандарту не патрабуе сыравіны толькі з мясцовага куста.
- Тэрміны збору: З канца лютага да канца чэрвеня; цэльную пупышку — да Цынміна, парасткі з лісцем — да Гуюя.
- Стандарт збору: Для плоскага чаю — цэльная пупышка; для скручанага — ад пупышкі з адным да пупышкі з двума раскрывальнымі лістамі. Зрываюць «уздымам рукі» (提手采), не зашчыпваючы і не абдзіраючы.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Вышыня вырошчвання: Паводле стандарту — 650–1500 м. Павятовая пракуратура піша пра лясы на 1000–1800 м; разыходжанне я не вырашыў.
- Клімат: Паводле стандарту — вільготны субтрапічны мусонны клімат катлавіны: сярэдняя гадавая тэмпература 15,6 °C, бязмарозны перыяд 286 дзён, ападкі 1287,5 мм, сонечнае ззянне 902,2 гадзіны ў год.
- Глебы: Пераважаюць друзавыя, затым суглінкі і гліны, моцна шкілетныя; pH 4,5–6,5. Стандарт патрабуе слоя жоўтай глебы не менш за 50 см з арганікай не ніжэй за 1,5 %.
- Пасадкі: Вакол садоў стандарт загадвае саджаць ахоўныя палосы лесу, у садах — ценявыя дрэвы.
- Маштаб: Паводле «Сычуань анлайн», да лістапада 2022 года — больш за 90 тыс. му садоў.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Стандарт задае дзве тэхналагічныя схемы — паводле формы чаю.
- Плоскі чай: завяльванне (摊放, tānfàng) → фіксацыя (杀青, shāqīng) → выпростванне ліста (理条, lǐtiáo) → праграванне для водару (提香, tíxiāng) → сартаванне (筛选, shāixuǎn) → ўпакоўка.
- Скручаны чай: завяльванне → фіксацыя → скручванне (捻揉, niǎnróu) → сушка (烘干, hōnggān) → дасушванне ў катле з праграваннем водару (炒干提香, chǎogān tíxiāng) → сартаванне → ўпакоўка.
Сушка скручанага чаю паводле стандарту:
- Першая сушка: 110–130 °C, каля 4–7 хвілін.
- Павольная сушка: Тэмпературу катла зніжаюць прыкладна да 80 °C і сушаць да вільготнасці каля 10 %.
- Дасушванне з праграваннем: 120–130 °C, пакуль ліст пры сцісканні пальцамі не стане рассыпацца ў парашок.
Для плоскага чаю параметраў стандарт не прыводзіць.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Патрабаванні стандарту DB5107/T 99-2022 для дзвюх формаў.
- Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі — прамы, роўны, жоўта-зялёны з бляскам (扁直，黄绿、有光泽). Скручаны — шчыльна завіты, з прыкметнымі кончыкамі, зялёны і вільготна-бліскучы (紧结卷曲、显锋苗，绿润).
- Водар сухога ліста: У стандарце не апісаны; даных у знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Плоскі — высокі і стойкі (香高持久). Скручаны — чысты і стойкі (清香持久).
- Смак: Плоскі — свежы і мяккі (鲜醇). Скручаны — мяккі, насычаны, са салодкім вяртаннем (醇厚回甘).
- Колер настою: Плоскі — далікатна-жоўты і яркі (嫩黄明亮). Скручаны — далікатна-зялёны і яркі (嫩绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Плоскі — цэльныя пупышкі, жоўта-зялёныя і яркія (全芽、黄绿明亮). Скручаны — пупышкі з лісцем раскрываюцца кветкай, зялёныя і бліскучыя (芽叶成朵、绿亮).
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічныя патрабаванні стандарту да гатовага чаю (масавая доля):
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 40,0 % |
| Поліфенолы | не менш за 13,0 % |
| Катэхіны | не менш за 8,0 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 3,0 % |
| Кафеін | не менш за 4,0 % |
| Агульны попел | не больш за 7,5 % |
| Дробязь | не больш за 1,0 % |
Гэта парогі стандарту, а не вымярэнні канкрэтнага чаю; лічбы звераныя па выяве старонак.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C; для плоскага чаю з цэльных пупышак — бліжэй да 80 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс: Прагрэць посуд, наліць ваду па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд, піць, пакідаючы траціну настою, і даліваць; два-тры паўторныя заліванні.
9. Захоўванне
Стандарт патрабуе прахалоднага, сухога і чыстага склада без пабочных пахаў; тэрмін прыдатнасці — не больш за 18 месяцаў. Дома — практыка класа: герметычная ўпакоўка, халадзільнік пры 0–5 °C, без святла і вільгаці; лепш выпіць на працягу года.
10. Кошт і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання.
- Правяраць, што вытворца з павета Бэйчуань.
- Памятаць, што імя не гарантуе сыравіны ад старых кустоў.
- Паводле павятовай пракуратуры (2025), сустракаецца чай, куплены ў іншых месцах і ўпакаваны як «北川苔子茶».
11. Цікавыя Факты
- У аднаго імя — дзве розныя на выгляд формы: плоскі чай з цэльных пупышак з жоўтым настоем і скручаны з зялёным.
- Кафеін стандарт абмяжоўвае знізу — не менш за 4,0 %.
12. Параўнанне з іншымі чаямі Сычуані
- Эмэй Чжуецын (峨眉竹叶青): Плоскі чай гары Эмэй; у Бэйчуань Тайцзы Ча плоская форма — толькі адна з дзвюх.
- Мэндын Ганьлу (蒙顶甘露): Скручаны чай гары Мэндыншань — найбліжэйшы па абліччы сусед скручанай формы.
- Гашэн Ча (国胜茶): Горны зялёны чай поўдня правінцыі з геаграфічным указаннем.
- Дачжу Байча (大竹白茶): Чай усходу Сычуані з прывазнога светлалістага гатунку 白叶一号 — супрацьлеглы выпадак: там маладая прывазная галіна, тут старая мясцовая папуляцыя.
На заканчэнне:
Бэйчуань Тайцзы Ча — зялёны чай цянскага павета на паўночным захадзе Сычуані, названы паводле мясцовага куста са шматвяковымі экзэмплярамі. Стандарт 2022 года апісвае дзве формы: плоскую з цэльных пупышак з далікатна-жоўтым настоем і скручаную з чыстым стойкім водарам і салодкім вяртаннем. Ахова з 2009 года, палажэнне пра старыя кусты і статус сельскагаспадарчай спадчыны берагуць і сам куст, і гаспадарку вакол яго.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»