Tàiqīng shuāngshàng lǜyá chá

Тайцін Шуаншань Люйя Ча (Tàiqīng shuāngshàng lǜyá chá, 太青双上绿芽茶) — зялёны чай з пупышак з гары Тайціншань (太青山) у павеце Лісянь (澧县) гарадской акругі Чандэ на паўночным захадзе правінцыі Хунань. Апісальна — «зялёныя пупышкі Шуаншань з гары Тайцін». Дакумент аховы апісвае плоскія прамыя смарагдавыя пупышкі з белым ворсам і каштанавай нотай у водары — каля 80 тысяч пупышак на кілаграм. У 2015 годзе імя зарэгістравана як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, у 2025 годзе прызнана прадуктам з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá): паводле схемы дакумента — фіксацыя і сушка, без акіслення і тамлення.
Катэгорыя: Пупкавы зялёны чай Хунані; прадукт з геаграфічным указаннем (2025); сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2015).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Хунань (湖南, Húnán), гарадская акруга Чандэ (常德, Chángdé), павет Лісянь (澧县, Lǐxiàn).
Зона аховы: Сем валасцей і пасёлкаў павета: Тайцін (太青乡), Янцзяфан (杨家坊乡), Халяньпо (火连坡镇), Ганьсітань (甘溪滩镇), Фаншыпін (方石坪镇), Матоупу (码头铺镇) і Дуншы (洞市乡).
Заяўнік: Інстытут чайнай культуры «Шуаншань люйя» Чэнтоушань павета Лісянь (澧县城头山双上绿芽茶文化研究所).
Геаграфічныя каардынаты: 111°12′35″–111°31′34″ у. д., 29°42′57″–29°57′39″ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Раннія датыроўкі разыходзяцца. Каталог геаграфічных указанняў са спасылкай на юаньскага гісторыка Ма Дуаньліня (马端临) і даведнік «Чжунго ча цзін» (中国茶经) піша, што «双上绿芽» з Лічжоу (澧州, цяперашні Лісянь) выбралі ў даніну двару яшчэ да 1008 года, першага года эры Дачжун-сянфу дынастыі Сун. План развіцця турызму павета (2019) са спасылкай на даведнік «湖南名茶» піша інакш: чай тут гадавалі ўжо пры Тан, а пры Юань «双上绿芽» быў вядомы па ўсёй краіне і ішоў штогадовай данінай. Першакрыніцы не правераны; ні адна датыроўка не канчатковая.
- 2014. Паводле даведніка, плошча вытворчасці ў сямі валасцях і пасёлках — 3333,33 га, выпрацоўка — 5000 тон сухога чаю на год.
- 2015. 5 лістапада Міністэрства сельскай гаспадаркі КНР узяло імя пад ахову як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне.
- Спадчына. Паводле даведніка, ручная тэхналогія ўваходзіць у спіс нематэрыяльнай спадчыны Чандэ; паводле паведамлення акругі ад лістапада 2024 года, яна ўнесена і ў шосты правінцыйны спіс нематэрыяльнай спадчыны Хунані.
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA) аб’явай № 640 — падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня — прызнала імя прадуктам з геаграфічным указаннем.
Назва: Тайцін (太青) — гара Тайціншань, яна ж 太清山. «Шуаншань» (双上) — «двойчы падняўся». Паданне кажа, што «цар лекаў» Сунь Сымяо (孙思邈) пабываў тут двойчы: у першы раз мімаходам кінуў у зямлю чайнае семя, у другі навучыў жыхароў, якія бераглі куст, лячэбнаму прымяненню чаю і спосабу яго вырабу. У яго памяць чай і назвалі «双上绿芽». Гэта паданне, а не дакументаваны факт. «Люйя» (绿芽) — «зялёныя пупышкі».
Культурнае значэнне: Паводле даведнікаў, чай насіў званні «знакаміты чай Хунані» і «знакаміты чай Кітая», а марка «双上绿芽» — статус вядомай гандлёвай маркі Кітая. У плане развіцця турызму павета на 2019–2030 гады праект «Тайцінскі чай» стаіць у спісе дзесяці праектаў адраджэння сяла; яго канцэпцыя — «Шлях даніны» (贡茶之道).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: Дакумент аховы называе сорт тым жа імем, што і прадукт, — «太青双上绿芽茶», не паясняючы, што за ім стаіць; селекцыйнага сорту ў знойдзеных крыніцах няма.
Сыравіна: Пупышкі. Паводле даведніка — адзіночная пупышка (独芽) даўжынёй каля 20 мм, сабраная ў гарах да сезона Гуюй (谷雨). Дакумент кажа пра пупышкі (芽头) і задае арыенцір каля 80 тысяч пупышак на кілаграм сухога чаю.
Час збору: Вясна; дакумент дае рэжым і для восеньскага ліста.
Патрабаванні да збору: Ліст адразу вязуць у чыстых плеценых кошыках да пункта прыёму, пасля праверкі рассцілаюць на бамбукавых матах.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Гара Тайціншань: большасць вяршынь вышэй за 800 м; найвышэйшы пункт, Ямуцзянь (鸭母尖), 1019,5 м — гэта і найвышэйшы пункт павета, «дах Лісяня». Паводле паведамлення акругі (2024), гара круглы год у аблоках і тумане.
Вышыня вырошчвання: Паводле дакумента аховы — 500–1200 м. Даведкавае выкладанне апісання 2015 года, зверыць якое не ўдалося, называе звычайнымі для чайнай базы вышыні 150–550 м; разыходжанне не вырашана.
Глебы: Паводле дакумента — супескі, суглінкі і гліністыя суглінкі, pH 5,0–6,0, кальцыю не больш за 0,2 %, магутнасць пласта больш за 1 м.
Клімат: Правераных кліматычных даных у знойдзеных крыніцах няма.
Агратэхніка паводле дакумента: Пасадка з канца кастрычніка да пачатку сакавіка, па два кусты ў лунку, 4444 кусты на му пры двухраднай пасадцы і 2222 пры аднараднай. Гной і жмых — толькі пасля абеззаражання.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Дакумент аховы распісвае восем аперацый з рэжымамі.

Рассціланне (摊放, tānfàng): Увесну 6–8 гадзін, увосень 2–3; пластом не таўсцейшым за 3 см на бамбукавых паддонах або 5 см у жолабе, з адным-двума пераваротамі, да вільготнасці 70–72 %, без пашкоджанняў і пачырванення.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): Сценка барабана каля загрузкі — каля 230 °C, паветра каля выхаду — вышэй за 90 °C; праход каля 90 секунд, 45–50 закладак за хвіліну. Вільготнасць пасля — каля 62 %, ліст цёмна-зялёны, з чыстым водарам.
Абдзіманне і астуджэнне (清风、摊凉): Пластом да 1 см, каля 15 хвілін; прыбіраюць лісце, чаранкі і смецце.
Першая сушка (初干, chūgān): 110–130 °C, 5–8 хвілін; ліст не ліпне да рукі і злёгку колецца, вільготнасць 45–50 %.
Вывядзенне ворсу (提毫, tíháo): 60–80 °C, 10–15 хвілін: ліст выраўноўваюць і фармуюць, а калі ён высахне на 70–80 %, труць чаінкі адна аб адну, каб праступіў белы ворс.
Ручная дафармоўка і паўторнае вывядзенне ворсу: Рукамі даводзяць ліст да шчыльнай прамой формы, смарагдавага колеру і прыкметнага ворсу.
Астуджэнне (摊凉, tānliáng): 30–40 хвілін, пластом да 2 см.
Дасушка з праграваннем (足干提香, zúgān tíxiāng): Паслойна ў апараце для прагрэву водару да вільготнасці не вышэй за 5 %; астылы чай пакуюць і запячатваюць на захоўванне.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Апісанне — з дакумента аховы.

Знешні выгляд сухога ліста: Плоскі, прамы, вытанчаны; смарагдава-зялёны з бляскам, белы ворс навідавоку (扁直秀丽，色泽翠绿光润、白毫显露). Паводле дакумента, вільготнасць ніжэй за 5 %: у руцэ чай злёгку колецца і ламаецца пры лёгкім націсканні.
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Высокі, свежы, устойлівы, з асаблівай каштанавай нотай (栗香) і доўгім послесмакам.
Смак: Шчыльны, мяккі, саладкавата-асвяжальны (醇厚甘爽).
Колер настою: Празрысты, яркі (清澈明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёны, свежы і яркі; пупышкі налітыя, цэлыя, роўныя, пругкія. У шклянцы пупышкі стаяць вертыкальна (茶芽直竖).

7. Хімічны Склад

Дакумент аховы прыводзіць дыяпазоны:

Паказчык	Змест
Чайныя поліфенолы	18,7–28,7 г/100 г
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	38,2–51,2 г/100 г
Кафеін	1,5–4,2 г/100 г
Сапаніны (сума)	0,3–1,2 %
Цынк	3,5–5,5 мг/100 г
Селен	7,5–12,0 мкг/100 г

Гэта апісанне прадукту, а не аналіз партыі.

8. Заварванне

Практыка класа для далікатнага пупкавага зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 75–80 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Высокі шкляны шклянак — у ім відаць, як пупышкі ўстаюць вертыкальна.
Працэс:
1. Прагрэць шклянак.
2. Наліць ваду, затым усыпаць чай.
3. Першы настой — праз 1–2 хвіліны, калі пупышкі апусцяцца.
4. Піць, пакідаючы траціну настою.
5. Даліць ваду.
6. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

10. Кошт і Падробкі

Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак прадукту з геаграфічным указаннем: яго даюць па заяўцы праз ведамства інтэлектуальнай уласнасці павета, пасля праверкі правінцыі і зацвярджэння CNIPA.
- Правяраць, што вытворца з сямі валасцей і пасёлкаў зоны.
- Звяраць аблічча: адзіночныя пупышкі, плоскія і прамыя, з белым ворсам; каштанавая нота; пупышкі ў шклянцы ўстаюць.
- Памятаць, што «双上绿芽» — яшчэ і гандлёвая марка, а таварны знак і знак указання — розныя дакументы.

11. Цікавыя Факты

Верхняя мяжа вышынь у дакуменце аховы — 1200 м — вышэй за найвышэйшы пункт самога павета.
У кілаграме сухога чаю, паводле дакумента, каля 80 тысяч пупышак.
Зборшчыкам, паводле даведніка, нельга карыстацца касметыкай і духамі.

12. Параўнанне з іншымі чаямі Хунані і пупкавымі чаямі

Шымэнь Іньфэн (石门银峰): Зялёны чай суседняга павета Шымэнь, таксама з багатым ворсам, але тонкімі прамымі іголкамі, а не плоскі.
Чандэ Хунча (常德红茶): Чырвоны чай акругі, чыя зона ўключае і частку павета Лісянь.
Цзюньшань Іньчжэнь (君山银针): Пупкавы чай Хунані, які таксама ўстае ў шклянцы, але жоўты, з тамленнем.
Чжуецын (竹叶青): Плоскі зялёны чай гары Эмэй у Сычуані — найбліжэйшы па форме ліста.

У заключэнне:

Тайцін Шуаншань Люйя Ча — пупкавы зялёны чай гары Тайцін, у якога дакумент аховы распісвае тэхналогію да градуса і секунды. Плоскія смарагдавыя пупышкі з белым ворсам, каштанавая нота і пупышкі, якія ўстаюць у шклянцы, — яго прыкметы; старажытная даніна і паданне пра Сунь Сымяо — пакуль версіі даведнікаў.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

CNIPA 地理标志产品认定 №640

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»