Fúzhōu mòlìhuā chá

Фучжоу Моліхуа Ча (Fúzhōu mòlìhuā chá, 福州茉莉花茶) — язмінавы чай гарадской акругі Фучжоу, правінцыя Фуцзянь. Фучжоу лічаць гістарычнай радзімай язмінавага чаю: апісанне спадчыны вядзе яго ад эпохі Паўночная Сун, а мясцовая тэхналогія араматызацыі ўключана ў дзяржаўны спіс нематэрыяльнай спадчыны. Аснова — зялёны чай хунцын, высушаны нагрэвам (烘青绿茶, hōngqīng lǜchá), які па некалькі разоў насычаюць водарам расчыненых кветак язміну, а пасля аддзяляюць ад іх. Адсюль мясцовая формула «чай бачны, кветак не відаць» (见茶不见花). Найменне ахоўваецца ў Кітаі трыма спосабамі — як прадукт з геаграфічным указаннем, як сертыфікацыйны знак і як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, — а ў Еўрасаюзе як PGI.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Араматызаваны кветкамі чай (花茶, huāchá) на аснове зялёнага чаю. Правінцыйны стандарт DB35/T 991—2010 проста называе сыравіну: кветкі язміну і зялёны чай хунцын. Таму артыкул стаіць сярод зялёных чаёў, як і іншыя язмінавыя чаі серыі.
Катэгорыя: Язмінавы чай з гістарычнага цэнтра яго вытворчасці; найменне з юрыдычнай зонай, а не радавое імя язмінавага чаю.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Фуцзянь (福建, Fújiàn), гарадская акруга Фучжоу (福州, Fúzhōu).
Зона аховы: Дзесяць адзінак Фучжоу ў іх цяперашніх адміністрацыйных межах: раёны Цзіньань (晋安), Цаншань (仓山), Мавэй (马尾) і Чанлэ (长乐), гарадскі павет Фуцын (福清), паветы Міньхоу (闽侯), Ляньцзян (连江), Лоюань (罗源), Міньцын (闽清) і Юнтай (永泰). Той самы пералік даюць аб’ява 2009 года і правінцыйны стандарт. У запісе CNIPA 2025 года Чанлэ па-ранейшаму названы гарадскім паветам (长乐市), хоць да таго часу ўжо стаў раёнам Фучжоу; формула «ў цяперашніх межах» гэта паглынае, але само імя ў запісе састарэла.
Геаграфічныя каардынаты: Каардынатнай рамкі дакументы аховы не даюць.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Сун — Цын. Паводле апісання для дзяржаўнага спіса нематэрыяльнай спадчыны, язмінавы чай у Фучжоу з’яўляецца пры Паўночнай Сун, тэхналогія араматызацыі складаецца пры Мін, а пры Цын чай становіцца данінай двару. Агляд прадуктаў Пагаднення Кітай–ЕС, апублікаваны місіяй Кітая пры ЕС, называе Цын часам яго росквіту, а пасля 1949 года — чаем для дыпламатычных падарункаў.
- 2008–2009. Найменне атрымала сертыфікацыйны знак «福州茉莉花茶» № 4939090, а аб’явай № 87 2009 года Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціну (AQSIQ) узяло яго пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем. Акрамя таго, найменне зарэгістравана Міністэрствам сельскай гаспадаркі як сельскагаспадарчае GI; года гэтай рэгістрацыі ў першакрыніцы я не бачыў.
- 2010. Выйшаў правінцыйны стандарт DB35/T 991—2010 «Прадукт з геаграфічным указаннем. Фучжоу Моліхуа Ча»; у 2022 годзе правінцыя выпусціла яго англійскую версію.
- 2011. Паводле агляду місіі Кітая пры ЕС, Міжнародны чайны камітэт назваў Фучжоу «сусветнай радзімай язмінавага чаю».
- 2013–2014. Паводле таго самага агляду, фучжоўскі язмін і чайная культура ўвайшлі ў першы спіс важнай сельскагаспадарчай спадчыны Кітая, а затым у спіс сусветна значных сістэм сельскагаспадарчай спадчыны ФАО. У 2014 годзе, з чацвёртай партыяй, тэхналогія араматызацыі ўвайшла ў дзяржаўны спіс нематэрыяльнай спадчыны — пад пунктам Ⅷ-147 «тэхналогія вырабу кветкавага чаю» (花茶制作技艺); заяўнікам у запісе названы раён Цаншань.
- 2025. CNIPA аб’явай № 640 пацвердзіла прызнанне прадукта з геаграфічным указаннем; у запісе стаіць нумар знака — 4939090.
- Еўрасаюз. Паводле Пагаднення Кітай–ЕС найменне ахоўваецца як PGI (дасье PGI-CN-2675). Падстава — той самы знак; заяўнік — Фучжоўскае таварыства садаводства (福州市园艺学会), яно ж адна з трох арганізацый — складальнікаў правінцыйнага стандарта.
Назва: «Фучжоу» (福州) — імя горада; «моліхуа ча» (茉莉花茶, mòlìhuā chá) — «чай з кветкамі язміну».
Культурнае значэнне: Фучжоўская школа араматызацыі чаю жывымі кветкамі прызнана на трох узроўнях: як тэхналогія, як сельскагаспадарчая сістэма і як найменне з зонай аховы.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Расліна-араматызатар: Язмін самбак (Jasminum sambac). Стандарт дапускае два гатункі — просты (单瓣茉莉) і махровы (双瓣茉莉). Агляд місіі Кітая пры ЕС называе просты язмін асаблівасцю Фучжоу і самым духмяным з гатункаў; там жа сказана, што язмін прыйшоў з раёна Персідскага заліва і трапіў у Кітай праз Індыю больш за дзве тысячы гадоў таму.
Патрабаванні да кветак: Трубка вяночка ўжо выцягнулася; кветка поўная, буйная, белая, цэлая і чыстая, з чашачкай і кветаножкай. Зялёных бутонаў (青蕾) быць не павінна, сцёблаў і старонніх прымешак таксама.
Збор кветак: Бяруць «кветкі гэтага дня» (当天花) — бутоны, якія раскрыюцца ў той самы дзень. Ужо расчыненыя кветкі і зялёныя бутоны не збіраюць. Збор пачынаюць пасля 10 гадзін раніцы.
Чайная аснова: Зялёны чай хунцын з гатункаў, прыдатных для яго: 榕春早, 鼓山菜茶, 罗源七境菜茶, 福云6号, 福云7号 і іншых.
Стандарт збору чаю: Адна пупышка, пупышка з адным, двума ці трыма лістамі; парасткі цэлыя, свежыя і чыстыя, без лускавінак, пладоў і старых лістоў.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Паводле агляду місіі Кітая пры ЕС, Фучжоу ляжыць у вусцевай катлавіне на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы. Язмін расце ў асноўным на намыўных пясчаных водмелях па абодвух берагах ракі Міньцзян, на супесках.
Клімат: Цёплы, з багатымі ападкамі і вялікай розніцай дзённых і начных тэмператур (паводле таго самага апісання). Лікавых даных у знойдзеных крыніцах няма.
Участкі язміну: Паводле дадатку да стандарта — сонечныя раўніны ці ўзгоркі з палівам і сцёкам; суглінкі і супескі з pH 6,0–6,5.
Чайныя сады: Чырваназёмы на схілах; глеба магутнасцю не менш за 0,8 м, арганічнага рэчыва не менш за 1 %, pH 4,0–6,5, ухіл не больш за 25°, лепш паўднёвая экспазіцыя.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Стандарт апісвае тры стадыі: першасную выпрацоўку чайнай асновы, яе даводку і араматызацыю (窨制, xūnzhì).

Першасная выпрацоўка асновы: свежы ліст → фіксацыя (杀青, shāqīng) пры 200–280 °C у катле, да вільготнасці ліста каля 60 % → скручванне (揉捻, róuniǎn): стары ліст гарачым, малады астылым, націск «лёгкі — моцны — лёгкі» ў прапорцыі часу 2 : 3 : 1 → сушка (干燥, gānzào) машынай ці ў кошыках над агнём → сыры чай (毛茶, máochá) вільготнасцю менш за 6 %.
Даводка асновы: сіты, рэзка, веянне, адбор прымешак, змешванне і сушка даюць чайную аснову (茶坯, chápī).
Араматызацыя:
1. Падрыхтоўка асновы. Аснову дасушваюць пры 100–110 °C да 4–5 % вільгаці і астуджаюць, пакуль куча не стане цяплейшай за пакой не больш чым на 3 °C.
2. Выходжванне кветак (鲜花养护, xiānhuā yǎnghù). Кветкі рассыпаюць тонкім слоем; у прахалодным цэху (ніжэй за 30 °C) збіраюць у кучу 15–20 см для прагрэву і зноў рассыпаюць пры 38 °C. Пры 60 % расчыненых кветак іх прасейваюць ад бутонаў і чашачак, пры 80 % — пачынаюць араматызацыю.
3. Змешванне з кветкамі (窨花拌和, xūnhuā bànhé). Куча чаю з кветкамі таўшчынёй 25–35 см.
4. Праветрыванне (通花, tōnghuā). Праз 5–6 гадзін, калі куча нагрэецца да 40–48 °C (пры першай араматызацыі — да 45–48 °C), яе рассыпаюць на 0,5–1 гадзіну.
5. Паўторны збор у кучу (收堆复窨, shōuduī fùxūn). Астылую кучу збіраюць вышынёй 20–30 см яшчэ на 5–6 гадзін, пакуль кветкі не завянуць і не пажаўцеюць.
6. Аддзяленне кветак (起花, qǐhuā). Праз 10–12 гадзін ад пачатку кветкі адсейваюць. Вільготнасць чаю пасля першай араматызацыі — 17–18 %, пасля чацвёртай і далей — 10–11 %.
7. Сушка (烘焙, hōngbèi). Хутка, пры 90–110 °C, каб не страціць водар; пасля яе чай астуджаюць да тэмпературы кучы не вышэй за 40 °C.
8. Паўторныя араматызацыі (转窨, zhuǎnxūn). Цыкл паўтараюць; для фучжоўскага чаю араматызацый павінна быць не менш за чатыры.
9. Апошняе асвяжэнне водару (提花, tíhuā). Лепшымі буйнымі белымі кветкамі, 5–10 % да вагі чаю, на 6–8 гадзін; пасля гэтага вільготнасць чаю — не большая за 8 %.
10. Змешванне і ўпакоўка (匀堆装箱, yúnduī zhuāngxiāng) пасля пробнага купажу і праверкі.

Агляд місіі Кітая пры ЕС называе вышэйшай ступенню дзевяць араматызацый і восемдзесят адну аперацыю. Апісанне спадчыны лічыць самай цяжкай часткай рамяства сушку пасля араматызацыі.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Стандарт дзеліць чай на пяць градацый: 特级, 香毫, 春毫, 银毫 і асаблівыя чаі вышэй за 银毫. Шкала ідзе знізу ўверх: 特级, літаральна «вышэйшы гатунак», тут ніжняя ступень.

Вонкавы выгляд сухога ліста: У асаблівых чаёў — круглыя, плоскія, ігольчастыя, спіральныя, жамчужныя ці звязаныя пучком формы; у 银毫 — шчыльны ліст з моцнымі пупышкамі і прыкметным ворсам; у 特级 — шчыльны, жоўта-зялёны.
Водар сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: У асаблівых чаёў і 银毫 — свежы і жывы (鲜灵), насычаны і доўгі; у 特级 — проста свежы і густы (鲜浓).
Смак: Свежы, насычаны і поўны (鲜浓醇厚); агляд місіі Кітая пры ЕС называе характэрным «смак ледзянога цукру» (冰糖味).
Колер настою: Жоўта-зялёны, празрысты і яркі; у 特级 — светла-жоўты.
Чайнае дно (завараны ліст): У асаблівых чаёў — мясістыя далікатныя пупышкі з ворсам; у 特级 — далікатна-зялёны і роўны.

Лік араматызацый паводле градацый: у асаблівых чаёў — шэсць і больш; у 银毫 — шэсць і асвяжэнне водару; у 春毫 і 香毫 — пяць і асвяжэнне; у 特级 — чатыры і асвяжэнне.

7. Хімічны Склад

Стандарт задае фізіка-хімічныя межы гатовага чаю:

Паказчык	Не больш
Вільготнасць	8,0 %
Агульная попел	5,0 %
Крошка	5,0 %
Пыл	0,5 %

Даных аб поліфенолах, амінакіслотах, кафеіне і араматычных рэчывах менавіта фучжоўскага чаю ў знойдзеных крыніцах няма.

8. Заварванне

Практыка класа для язмінавага чаю на зялёнай аснове.

Тэмпература вады: 85–90 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Гайвань з вечкам — яна трымае водар, — ці шкляны стакан для асаблівых формаў.
Працэс:
1. Прагрэць посуд.
2. Пакласці чай.
3. Заліць вадой і накрыць вечкам.
4. Першы настой — 1–2 хвіліны.
5. Перад піццём падняць вечка і ўдыхнуць водар.
6. Два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. Герметычна, у сухім прахалодным цёмным месцы, строга без старонніх пахаў. Стандарт патрабуе захоўваць чай у ветраным сухім складзе асобна ад пахучых і забруджвальных рэчываў і дае тэрмін прыдатнасці 18 месяцаў пры звычайнай тэмпературы.

10. Цана і Падробкі

Даных аб коштах у знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання і паходжанне з дзесяці раёнаў і паветаў Фучжоу.
- Паводле стандарта чай араматызуюць не менш за чатыры разы і яшчэ раз асвяжаюць; дадаткі забароненыя. Рэзкі «парфумерны» пах, які хутка знікае ў настоі, — падстава насцярожыцца.
- Сушаныя кветкі ў пачку не даказваюць якасці: стандарт дапускае толькі крыху сухога язміну, а сама тэхналогія аддзяляе кветкі ад чаю.
- Градацыю правяраць паводле шкалы стандарта: 特级 у фучжоўскага язмінавага чаю — ніжняя ступень, а не вышэйшая.

11. Цікавыя Факты

У фучжоўскага язмінавага чаю тры кітайскія рэжымы аховы адразу — прадукт з геаграфічным указаннем, знак і сельскагаспадарчае GI — і яшчэ ахова ў ЕС.
Кветкі збіраюць днём, пасля 10 гадзін раніцы, яшчэ бутонамі, а раскрываюцца яны ўжо ў цэху.
У шкале градацый назва «вышэйшы гатунак» (特级) дасталася самай сціплай ступені.
Заяўнік аховы ў ЕС — таварыства садаводства, а не чайная асацыяцыя; яно ж першым названа сярод складальнікаў правінцыйнага стандарта.

12. Параўнанне з іншымі язмінавымі чаямі

Язмінавы чай (茉莉花茶): Радавое імя язмінавага чаю як катэгорыі; Фучжоу Моліхуа Ча — найменне з юрыдычнай зонай і сваім стандартам.
Хэнсянь Моліхуа Ча (横县茉莉花茶): Язмінавы чай павета Хэнсянь у Гуансі з уласным найменнем пад аховай — і ў Кітаі, і паводле Пагаднення Кітай–ЕС; іншая зона і іншы дакумент.
Молі Іньхаа (茉莉银毫): Язмінавы чай, імя якога супадае з градацыяй 银毫 фучжоўскай шкалы.
Молі Лунчжу (茉莉龙珠): Язмінавы чай, скатаны ў шарыкі; такія формы стандарт адносіць да асаблівых чаёў.

У заключэнне:

Фучжоу Моліхуа Ча — язмінавы чай свайго гістарычнага цэнтра, апісаны стандартам да градуса і гадзіны: зялёная аснова хунцын, жывыя кветкі, сабраныя днём, цыклы араматызацыі па 10–12 гадзін — ад чатырох да шасці і больш, асвяжэнне водару і аддзяленне кветак. Дакументы аховы сыходзяцца ў зоне з дзесяці раёнаў і паветаў, а рамяство прызнана дзяржаўнай нематэрыяльнай спадчынай. Гэта чай, водар якога атрыманы ад кветкі, а не ад араматызатара.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

DB35/T 991-2010

Геаграфічнае ўказанне

CNIPA 地理标志产品认定 №640

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»