Baoji Chae (Bǎojī cháyè, 保基茶叶) — Guychjou provinsiyasining gʻarbida joylashgan Liupanshuy shahar okrugiga qarashli Panchjou shahar uyezdi (盘州市) geografik koʻrsatkichga ega mahsulotidir. Nom Baoji volostidan (保基乡) olingan, ammo muhofaza zonasi kengroq — uyezdning 22 posyolkasi va volostini qamrab oladi. «Chae» (茶叶) soʻzi shunchaki «choy bargi» degan maʼnoni bildiradi: u choy sinfini nomlamaydi va topilgan manbalar ham buni aniqlamaydi. Maʼlumotnoma tavsiflarida 1700–1900 m balandlikdagi bogʻlar, Laochang hududidagi yoshi dastlabki baholash boʻyicha 500 yildan ortiq boʻlgan eski choy daraxtlari va selenli tuproqlar haqida soʻz boradi. Bu nom 2016 yilda muhofazaga olingan.
1. Tasnifi va kelib chiqishi
- Turi: Aniqlanmagan. Mahsulotga qoʻyiladigan talablar hujjatini koʻrmadim. Maʼlumotnoma saytida choy toʻyingan xushboʻyligi va rangi «绿润» — «yashil yaltiroq» ekani yozilgan; bunday formula yashil choy uchun odatiy, ammo u sinfni isbotlamaydi va shu asosning oʻzidagina men uni sinflamayman.
- Turkumi: Geografik koʻrsatkichga ega mahsulot (地理标志产品, dìlǐ biāozhì chǎnpǐn), 2016.
- Kelib chiqishi: Xitoy, Guychjou provinsiyasi (贵州, Guìzhōu), Liupanshuy shahar okrugi (六盘水, Liùpánshuǐ), Panchjou shahar uyezdi (盘州, Pánzhōu).
- Muhofaza zonasi: Panchjouning 22 posyolkasi va volosti: Baoji, Yanchan, Yuyini, Szichanpin, Szyuin, Panchzyan, Bansyao, Shuytan, Minchju, Laocahan, Mai, Dashan, Xuashi, Pindi, Pinhuan, Chjunyi, Baotyan, Putyan, Sinmin, Syanshuy, Lemin va Xopu. Roʻyxat maʼlumotnoma nusxasidan olingan; muhofaza eʼloni bilan taqqoslamadim.
- Geografik koordinatalari: Panchjou — taxminan 25,7° sh. k. va 104,5° shq. u.
2. Tarixi va madaniy ahamiyati
- Tarixi: Quyidagi dastlabki maʼlumotlar mahalliy mahsulotlar haqidagi maʼlumotnoma saytidan olingan; asl manbalarni koʻrmadim.
- «Choy qonuni». Sayt tarixni «Choy qonuni» (茶经, Chájīng) asariga bogʻlaydi: unda choy Sichjou, Bochjou, Feychjou va Ichjou okruglarida oʻsishi va «taʼmi aʼlo» ekani aytilgan. Baojining shu okruglar doirasida yotishi saytning talqini; buni tasdiqlovchi manbani koʻrmadim.
- Tsin sulolasi Syanlun (乾隆) yillari. «Guychjou etnografiyasi» (贵州民族志) ga tayanib sayt Baoji choyi mahalliy soliq boʻlganini yozadi: xanlar va i xalqi (彝族) har yili uni yer egalari va merosiy mahalliy hokimlarga (土司、土目) topshirishgan.
- 1947. Guyyandagi viloyat mahalliy mahsulotlar koʻrgazmasida Baoji choyi uyezdni vakil qilgan.
- 1970-yillar. Uyezdda choy bogʻlari barpo etilgan; 1990-yillarga kelib ularning maydoni 800 ga dan oshgan.
- 2007. Viloyat choy sohasini jadal rivojlantirish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan va uyezd uning asosiy choy uyezdlari qatoriga kirgan.
- 2016. Maʼlumotnoma saytiga koʻra, 4 iyulda Sifat nazorati, inspeksiya va karantin bosh boshqarmasi (AQSIQ) «保基茶叶» ni geografik koʻrsatkichga ega mahsulot sifatida muhofazaga olgan. Eʼlon raqamini topmadim.
- 2025. CNIPA ning 23 yanvardagi 615-sonli eʼloni bilan 363 korxona geografik koʻrsatkich maxsus belgisidan foydalanish huquqini olgan; «保基茶叶» mahsulotlar roʻyxatida. Bu belgiga qaysi kompaniyalar qoʻyilgani ilovada koʻrsatilgan, uni koʻrmadim.
- Nomi: «Baoji» (保基) — volost nomi; «chae» (茶叶) — «choy bargi».
- Madaniy ahamiyati: Oʻsha saytga koʻra, choyni ham mahalliy xanlar, ham i xalqi yaxshi koʻradi va ikkalasida ham qadimiy choy ichish madaniyati mavjud.
3. Botanik tavsifi va xomashyosi
- Nav / kultivar: Topilgan manbalarda nomlanmagan.
- Eski daraxtlar: Maʼlumotnoma saytiga koʻra, Guychjou choy instituti mutaxassislari Laocahan (老厂) hududidagi eski choy daraxtlari jamoasining yoshini dastlabki baholashda 500 yildan ortiq deb hisoblashgan. Sayt bundan Panchjou choy oʻsimligi dastlab oʻsgan joylardan biri degan xulosaga keladi; bu uning talqini. Bu nom ostidagi mahsulotga eski daraxtlar bargi kiradimi yoki yoʻqmi, aytilmagan.
- Xomashyo, terimi va terim standarti: Topilgan manbalarda maʼlumot yoʻq.
4. Terruar va yetishtirish xususiyatlari
- Hudud: Guychjouning gʻarbi. Maʼlumotnoma saytiga koʻra — past kengliklar va katta balandlik, subtropik musson nam iqlimi, qattiq qishsiz va yozda jaziramasiz, yomgʻirli va iliq fasllarning mos kelishi, moʻl yogʻin va kunduzgi hamda tungi haroratning katta farqi.
- Oʻsish balandligi: 1700–1900 m; oʻsha manbaga koʻra, bu Liupanshuyning boshqa choy hududlariga nisbatan 200–300 m balandroq.
- Tuproqlari: Bogʻlar, maʼlumotnoma saytiga koʻra, selenga boy koʻmirli qatlamlarda joylashgan. Raqamlar — 7-boʻlimda.
- Qiyaliklar: Uyezd haydaladigan yerlarining 80 % dan ortigʻi qiyalik yerlardir, 25° dan tik qiyaliklarda esa yer haydash yaramaydi. Bunday yerlarni oʻrmon va oʻtloqlarni tiklash dasturi boʻyicha choyga oʻtkazishni sayt katta oʻsish zaxirasi deb ataydi.
5. Ishlab chiqarish texnologiyasi
Topilgan manbalarda texnologiya yoʻq. Sinf aniqlanmagan, shuning uchun sinfning umumiy sxemasini ham keltirmayman: yashil, qizil yoki boshqa choy uchun u har xil.
6. Organoleptik xususiyatlari
Maʼlumotnoma sayti choyni bir jumla bilan taʼriflaydi: toʻyingan xushboʻylik va rangi «yashil yaltiroq» (香气浓郁和茶色绿润). Panchjouning baland togʻ choyi uchun umuman u qoʻshimcha qiladi: «清香馥郁，香高持久» — toza quyuq xushboʻylik, baland va barqaror — va choy koʻp marta damlashga chidaydi.
- Quruq bargning tashqi koʻrinishi: Alohida tavsif yoʻq; «yashil yaltiroq» nimaga tegishli ekani — quruq barggami yoki damlamagami — aniqlanmagan.
- Quruq bargning xushboʻyligi: Alohida tavsif yoʻq; xushboʻylik aniqlanmagan holda toʻyingan deb nomlangan.
- Damlamaning xushboʻyligi: Topilgan manbalarda tavsiflar yoʻq.
- Taʼmi: Topilgan manbalarda tavsiflar yoʻq.
- Damlamaning rangi: Topilgan manbalarda tavsiflar yoʻq.
- Choy tubi (damlangan barg): Topilgan manbalarda tavsiflar yoʻq.
7. Kimyoviy tarkibi
Maʼlumotnoma saytiga koʻra, Guyyandagi Fanlar akademiyasining Geokimyo instituti Panchjou tuproqlari va choyini tadqiq qilgan:
| Koʻrsatkich | Oʻrtacha |
|---|---|
| Tuproqda selen | 0,376 mkg/g |
| Choyda selen | 0,12 mkg/g |
Sayt yilini, tanlovini va usulini nomlamaydi. U shuningdek Guychjou baland togʻ choyini Chjejiang choyi bilan taqqoslaydi: aminokislotalar 4–5 % ga qarshi 3 %, ekstraktiv moddalar 45–50 % ga qarshi 38 %. Bu provinsiya boʻyicha umumiy raqamlar boʻlib, oʻlchov manbaisiz, Baoji Chae koʻrsatkichlari emas.
8. Damlash
Sinf amaliyoti — sinf aniqlanmagan va parametrlar qoʻlda qaysi choy turganiga bogʻliq.
- Yashil: 80–85 °C, 150 ml ga 3 g, shisha stakan yoki gayvan, birinchi damlama 40–60 soniyadan keyin, ikki-uch marta qayta quyish.
- Qizil: 90–95 °C, 150 ml ga 3–5 g, gayvan yoki chinni choynak, choʻzib boradigan qisqa quyishlar.
9. Saqlash
Sinf amaliyoti. Yashil choy — germetik idishda, muzlatgichda 0–5 °C da, yorugʻlik, namlik va hidlardan xoli holda, bir yil ichida ichish kerak. Qizil — quruq qorongʻi joyda xona haroratida, zich idishda.
10. Narxi va soxtaligi
Topilgan manbalarda narxlar haqida maʼlumot yoʻq.
- Soxtalikdan qanday saqlanish mumkin:
- Geografik koʻrsatkich maxsus belgisini va «保基茶叶» nomini izlash: 2025 yilda CNIPA belgiga yangi korxonalarni qoʻygan.
- Ishlab chiqaruvchi Panchjoudan va zonadagi 22 birlikdan biridan ekanini tekshirish.
- Choy sinfini aniqlashtirish: nom uni nomlamaydi.
- Xunandagi Baojin Xuanjin Cha (保靖黄金茶) bilan adashtirmaslik kerak: nomlarning boshi — 保基 va 保靖 — bir iyeroglif bilan farq qiladi.
11. Qiziqarli faktlar
- Nom bitta volostdan olingan, muhofaza zonasi esa uyezdning 22 posyolkasi va volostini qamrab oladi.
- Panchjou bogʻlari, maʼlumotnoma maʼlumotlariga koʻra, oʻz okrugining boshqa choy hududlaridan 200–300 m balandroqda joylashgan.
- Baoji choyi, «Guychjou etnografiyasi» qayta hikoyasiga koʻra, Tsin davrida merosiy mahalliy hokimlarga soliq sifatida topshirilgan.
- 1947 yilda Baoji choyi Guyyandagi viloyat koʻrgazmasida uyezdni vakil qilgan.
12. Guychjou gʻarbidagi boshqa choylar bilan taqqoslash
- Shuycheng Chun Cha (水城春茶): Oʻsha Liupanshuy okrugining baland togʻli yashil choyi; uning sinfi aniqlangan, Baoji Chaeniki esa yoʻq.
- Szyuchen Shan Lyuy Cha (九层山绿茶): Liupanshuy okrugidagi Szyuchenshan togʻlarining yashil choyi.
- Puan Sitsyu Cha (普安四球茶): Puan uyezdining choy oʻsimligining alohida 四球茶 turidan tayyorlangan yashil choyi.
- Tsishe Cha (七舍茶): Sinyi shahar uyezdining togʻ choyi; uning sinfi mahsulotga qoʻyiladigan talablar boʻyicha aniqlangan.
Xulosa:
Baoji Chae — bu joyni muhofaza qiladigan nom, aniq bir choyni emas: Panchjouning 22 posyolkasi va volosti, 1700–1900 m balandlikdagi bogʻlari, Laocahan hududining eski daraxtlari va selenli tuproqlari bilan. Muhofaza 2016 yildan amal qiladi, 2025 yilda esa CNIPA belgiga yangi korxonalarni qoʻygan. Navlar, texnologiyalar va tashqi koʻrinish tavsiflarini topilgan manbalar bermaydi, shuning uchun bu nom ostidagi choyni sotib olayotganda avvalo uning sinfini bilish kerak.