Тайдун Луе Хун Улун (Táidōng Lùyě hóng wūlóng, 臺東鹿野紅烏龍) — Тайваньның шығысындағы Тайдун уезінің Луе (鹿野鄉) болысының қызыл улуны. Бұл жас шай: оны 2008 жылы Тайдун филиалы шай жақсарту станциясы мен жергілікті шай өсірушілер құлдырап бара жатқан аласа таулы Фулу ауданын көтеру үшін шығарды. Қызыл улунның ферментациясы улундар арасында ең күшті; тұнбасы қызыл шайдікіндей сарғылт-қызыл, ал дәмі улундікі — аты осыдан шыққан. Луе шайы болыстық әкімшіліктің шығу тегін растайтын сертификаттау белгісімен қорғалған; оның қасында тайдундық қызыл улунның жеке уездік белгісі қолданылады.
1. Жіктелуі және Шығу тегі
- Түрі: Улун (烏龍茶, wūlóngchá): Шай жақсарту станциясының «Нунчжэн юй нунцин» (農政與農情, 2012 жылғы қаңтар) бюллетеніндегі мақаласы, бұдан әрі — «Станция мақаласы», қызыл улунды цинча (青茶, qīngchá) класына жатқызады.
- Санаты: Қызыл улун (紅烏龍, hóng wūlóng); шығу тегін растайтын сертификаттау белгісі (產地證明標章). Тайвань зияткерлік меншік бюросының шығу тегі белгілерінің жиынтық кестесі бойынша, құқық иесі — Луе болысының әкімшілігі (鹿野鄉公所), қорғау мерзімі — 2013 жылғы 1 қазаннан 2033 жылғы 30 қыркүйекке дейін.
- Шығу тегі: Тайвань (臺灣, Táiwān), Тайдун уезі (臺東縣, Táidōng xiàn), Луе болысы (鹿野鄉, Lùyě xiāng), Фулу шай ауданы (福鹿, Fúlù).
- Белгі аймағы: 荼公子 (2020) блогындағы тайвань шайының шығу тегі белгілеріне шолу бойынша — Тайдун уезінің Луе шай ауданы; белгі тек Луе болысында қолданылады. Сол блогқа сәйкес, рұқсат беру жергілікті тексеруді, өндіріс жазбаларын тексеруді, пестицидтерге талдауды, сапа мен қаптаманы бағалауды қамтиды.
- Уездік белгі: Сол шолу бойынша, қызыл улунның екінші белгісін уезд үкіметі ұстайды; оның аймағы — Тайдун қаласы, Луе, Бэйнань, Таймали, Цзиньфэн, Яньпин, Хайдуань болыстары және Гуаньшань кенті.
2. Тарихы және Мәдени Маңызы
- Тарихы:
- Басталуы. Луе әкімшілігінің сайты бойынша, Луе үстірті (鹿野高台) жапон дәуірінен бері қызыл шай базасы болып келеді; Станция мақаласы мен қытайша Уикипедия шағын екпелердің басталуын 1960-жылдарға жатқызады — алдымен қызыл шайға арналған ассам бұтасы, содан кейін баочжун (包種茶).
- 1982 жылғы сәуір. Болыс сайты бойынша, Ли Дэнхуэй, сол кездегі Тайвань провинциясының төрағасы, шай өсірушілердің өтініші бойынша жергілікті шайға «福鹿茶» деген ат берді; 1988 жылдан кейін, ол президент болған кезде, шайды «президенттік» деп атап кетті (қытайша Уикипедия).
- 1980–1995. Гүлдену кезеңі: Станция мақаласы бойынша, бақтар 500–600 га алып жатты.
- 1996 жылдан кейін. Құлдырау: нарыққа Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азиядан тайваньдық үлгідегі шай шықты (қытайша Уикипедия), аумақ шамамен 200 га дейін қысқарды (Станция мақаласы).
- 2008. Қызыл улун Луеде шығарылды. Мақсаты, Станция мақаласы бойынша, орта және аласа таулы ауданды қиындықтан шығару және жазғы әрі күзгі жапыраққа қолданыс табу.
- 2020 жылғы қазан. Қызыл улун кооперативі құрылды: 上下游新聞 басылымына сәйкес, жарияланған кезде онда орташа жасы 33 болатын 38 мүше болды.
- Атауы: «Қызыл» — қызыл шайдың тұнбасына ұқсас сарғылт-қызыл тұнбаға байланысты (қытайша Уикипедия). Бал нотасы үшін шайды «蜜香紅烏龍» — «бал хош иісті қызыл улун» деп те атайды.
3. Ботаникалық Сипаттамасы және Шикізаты
- Сұрпы: Табылған дереккөздерде міндетті сұрып жоқ. Қытайша Уикипедия бойынша, шикізат — орта және аласа таулы бақтардың улун сұрыптары, ең алдымен Дае Улун (大葉烏龍, dàyè wūlóng); Станция мақаласы бойынша, Хуалянь мен Тайдун — Тайваньдағы осы сұрыптың ең үлкен ауданы.
- Фулу ауданының сұрыптары (болыс сайты бойынша): Цинсинь Дамао (青心大冇), Цинсинь Улун (青心烏龍), Цзиньсюань (金萱, 台茶12號), Цуйюй (翠玉, 台茶13號) және аздап Фошоу (佛手), Уи (武夷) және Сыцзичунь (四季春).
- Шикізаттың икемділігі: Станция мақаласы бойынша, шикізат маусымға, сұрыпқа және зиянкестерге аз тәуелді, ал бақты пестицид шашпай-ақ ұстауға болады.
- Жинау: Қытайша Уикипедия бойынша, жапырақты жазда және күзде жинайды, әрі машинамен жинауға болады; машина шикізаты, Станция мақаласы бойынша, салқын және банкалық сусындарға жұмсалады. Тайдундық қызыл улунның бренд-сайты ең жақсы жинауды сағат 11-ден 14-ке дейін деп атайды; «екі жапырақты бүршіктен» «төрт жапырақты бүршікке» дейін жинайды.
4. Терруар және Өсіру Ерекшеліктері
- Фулу ауданы. Болыс сайты бойынша — Хуалянь мен Тайдунның ең үлкен шай ауданы: Луе болысының Юнъань (永安) және Лунтянь (龍田) ауылдары мен Яньпин болысының Юнкан (永康) ауылы, 400 га астам және жылына 400 т астам.
- Биіктігі: Шамамен 300 м (қытайша Уикипедия); орташа 300–400 м (上下游新聞).
- Рельефі: Шығыстан — Дуланьшань (都蘭山) тауы бар Жағалау жотасы, батыстан — Орталық жота (қытайша Уикипедия).
- Климаты: Қытайша Уикипедия бойынша, ылғал жеткілікті, күндізгі және түнгі температура айырмашылығы үлкен; қысқы жинау биік таулы аймақтарға қарағанда бір ай кеш, ал көктемгі жинау бір ай ерте. 上下游新聞 басылымы бойынша, Луеде күн көп және ылғалдылық 70 % -дан төмен, бұл күшті ферментацияға қолайлы. Ылғалдылық бағалары әртүрлі.
5. Өндіріс Технологиясы
Станция мақаласы бойынша, улунның кәдімгі технологиясы — солдыру (萎凋, wěidiāo), араластыру (攪拌, jiǎobàn), фиксациялау (炒菁, chǎoqīng), ширату (揉捻, róuniǎn) және кептіру (乾燥, gānzào). Қызыл улунды түнгі жұмыссыз, қарапайым етіп жасайды, солдыру мен араластыруға баса назар аударады және улундар арасындағы ең жоғары ферментациямен ерекшеленеді. Қытайша Уикипедия оны 80–90 % деп бағалайды және әдіс қызыл шайдың ферментациясын алады, бірақ улундық фиксацияны сақтайды деп жазады.
Екінші реттік дереккөздерден алынған мәліметтер:
- Операциялар реті. 上下游新聞 басылымы филиал маманының сөзін келтіреді: бұрын технологияның құпия кілті — ширату мен фиксациялаудың ретінде болған. Дереккөз мұны егжей-тегжейлі ашпайды.
- Формула. 荼公子 шай блогы оны үш сөзге сыйғызады: күшті ширату, күшті ферментация, күшті қақтау (重揉捻、重發酵、重烘焙).
- Қақтау. 上下游新聞 басылымы бойынша — орташа-күшті, бірақ Дун Дин Улун мен Тегуаньиньге қарағанда әлсіздеу; ол цикадка шағуынан (著蜒, zhuóyán) келетін бал хош иісін күшейтеді, кейде хиноки кипарисіне жақын ағаш нотасын береді. Бренд-сайты 20–60 сағат қақтауды атайды.
- Қақтауға рұқсат. Станция мақаласы бойынша, жеңіл қақталған реңк рұқсат етіледі, ауыр немесе күйген — жоқ.
6. Органолептикалық Сипаттамалары
- Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Жылтыр, қою қызыл түсті жартышар тәрізді түйіршіктер (Станция мақаласы).
- Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған дереккөздерде жеке сипаттама жоқ.
- Тұнбаның хош иісі: Піскен жемістер (Станция мақаласы); тәттілігі мен табиғи гүл нотасы бар бал хош иісі (қытайша Уикипедия).
- Дәмі: Қанық, жұмсақ әрі тегіс, жанды, сәл тәтті (Станция мақаласы).
- Тұнбаның түсі: Янтарь-сарғылт-қызыл, мөлдір әрі жарқын (琥珀橙紅，明亮澄清), Станция мақаласы бойынша.
- Шай түбі (демделген жапырақ): Жеке сипаттама жоқ; қызыл сулы улунмен салыстырғанда Станция мақаласы қызыл улунның жапырағын янтарь деп атайды.
7. Химиялық Құрамы
Луе қызыл улуны туралы физика-химиялық деректер табылған дереккөздерде жоқ.
8. Демдеу
Күшті ферменттелген улунға арналған сынып практикасы.
- Судың температурасы: 90–100 °C. 荼公子 шай блогы бойынша, ыстық болса — хош иістірек, салқын болса — тәттірек; жазда шамамен 92 °C, қыста 100 °C.
- Шай мөлшері: 150 мл-ге 5–7 г.
- Ыдыс: Гайвань немесе саз шәйнек.
- Процесс: Бірінші тұнба — 40–60 секунд, әрбір келесі сәл ұзағырақ; 荼公子 блогы ыстық суға әр тұнбаға 30 секунд кеңес береді. Станция мақаласы бойынша, шай көп құйылымға шыдайды.
- Салқын демдеу: Станция мақаласы бойынша — салқын тұнбаға арналған ең жақсы материалдардың бірі; пропорцияларды ол бермейді.
9. Сақтау
Сынып практикасы. Герметикалық қаптамада, құрғақ және қараңғы жерде, бөгде иіссіз. Станция мақаласы бойынша, ұзақ сақтағанда қызыл улун аз бұзылады, әрі оны «ескі шай» (陳年茶) ретінде ұстауға болады.
10. Бағасы және Жалған Өнімдері
上下游新聞 басылымы бойынша, Луе қызыл улунының бағасы — цзинь үшін 1200-ден 8000 жаңа тайвань долларына дейін. Луе шай ауданында маусымда өткізілген қызыл улунның алғашқы ашық саудасында 30 партия қойылды; ең жақсысы екі лян үшін 1500-ден кетті, яғни цзині 12 000.
- Жалған өнімдерден қалай сақтануға болады:
- Луе белгісін іздеу және оны сегіз уезд бірлігін қамтитын тайдундық қызыл улунның уездік белгісімен шатастырмау.
- «紅烏龍» атауы өзі Луені көрсетпейді: Станция мақаласы бойынша, қызыл улунды Тайваньның кез келген шай ауданында жасауға болады.
11. Қызықты Фактілер
- Луе үстірті тек шаймен ғана емес танымал: болыс сайты бойынша, бұл сонымен қатар парапланмен ұшуға арналған алаң.
- Фулу ауданының көктемгі шайын наурызда жинай бастайды және оны «早春茶» немесе «不知春» — «көктемді білмейтін» деп атайды (қытайша Уикипедия).
- Луе фермерлер қауымдастығының өз логотипі бар — аңызға айналған аң пи-сю (貔貅), оны «аспан бұғысы» (天鹿) деп те атайды.
12. Басқа тайвань шайларымен салыстыру
- Хуншуй Улун (紅水烏龍): Станция мақаласы бойынша — басқа шай: ферментациясы жеңілдеу, тұнбасы сарғылт-сары немесе янтарь, жапырағы қызыл жиекті жасыл, пішіні ширатылған; қызыл улунда тұнба сарғылт-қызыл, түйіршіктері жартышар тәрізді және қою.
- Дун Дин Улун (凍頂烏龍): Қақталуы күштірек (上下游新聞 басылымы бойынша) және «екі жапырақты бүршікпен» қолмен жиналады (қытайша Уикипедия).
- Шань Линь Си Хун Улун (杉林溪紅烏龍): Луеде пайда болған технологиямен жасалған биік таулы қызыл улун.
- Тайваньдық бал қызыл шайы (臺灣蜜香紅茶): Улун емес, қызыл шай; қытайша Уикипедия бойынша, Хуалянь уезінің Жуйсуй болысының Ухэсінен келген және Фулу ауданында да жасалады.
Қорытындылай келе:
Тайдун Луе Хун Улун — кластағы ең күшті ферментациясы бар аласа таулы шығыстайваньдық улун, жартышар тәрізді қою қызыл түйіршіктері, янтарь-сарғылт тұнбасы және піскен жемістер мен бал хош иісімен ерекшеленеді. Ол 2008 жылы Фулу ауданының құлдырауына жауап ретінде дүниеге келді; оның шығу тегі белгісі — болыстық, әрі оны Тайдунның уездік белгісімен шатастырмау керек.
Дереккөздер
Географиялық нұсқама
Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде