Měnghǎi Mànnuò chá

Мэнхай Маньно Ча (Měnghǎi Mànnuò chá, 勐海曼糯茶) — Юньнань провинциясы, Сишуанбаньна-Дай автономиялық округі, Мэнхай уезінің Маньно (曼糯) ауылының атымен аталған шайға арналған географиялық белгі. Табылған құжаттарда өнім класы аталмаған, әрі жердің өзі де анық емес: Мэнхайда Маньно атты екі ауыл бар. Анағұрлым танымалы уездің ең солтүстігіндегі Мэнван болысында жатыр; шай басылымдары оның ескі бақтарын «кіші Баньчжан» деп атайды.

1. Классификация және Шығу тегі

Түрі: Анықталмаған: белгі құжаты класты атамайды. Мэнхайдың ірі жапырақты шикізатынан ең алдымен шэн пуэр (生普, shēngpǔ) жасалады, бірақ қызыл және ақ шай да жасалады. Шай басылымдары Маньно шайын пуэр ретінде сипаттайды.
Санаты: Мэнхайдың ескі бақтарының шайы; географиялық белгі. Тізім оның түрін нақтыламайды, ал баспасөз уезд белгілерін сертификаттық деп атайды (证明商标).
Шығу тегі: Қытай, Юньнань провинциясы (云南, Yúnnán), Сишуанбаньна-Дай автономиялық округі (西双版纳, Xīshuāngbǎnnà), Мэнхай уезі (勐海县, Měnghǎi Xiàn). Үміткер екеу:
- Мэнван болысының Маньносы (勐往乡, Měngwǎng xiāng) — сипаттамалар бойынша, Мэнван ауылдық комитетінде, Ланьцан уезі және Пуэр қалалық округінің Сымао ауданымен шекарада.
- Буланшаньдағы Маньно (布朗山, Bùlǎngshān) — сипаттамалар оны аты әртүрлі жазылатын ауылдық комитетке жатқызады (曼昂, 勐昂, 勐昴), ал біреуі Цзилян (吉良) ауылдық комитетіне жатқызады.
Қорғау аймағы: Тізім белгі иесінің әкімшілік тиесілігі ретінде Мэнхай уезін көрсетеді. Аймақтың заңды шекарасын мен тексерген жоқпын, әрі белгі екі ауылдың қайсысына қатысты екенін құжат айтпайды.
Географиялық координаттар: Мэнван болысының Маньносы, сипаттамалар бойынша, — 22°24′ с. е. және 100°25′ ш. б. Буланшань ауылының координаттары табылған дереккөздерде жоқ. Мэнхай уезінің өзі 21°28′ пен 22°28′ с. е. аралығында жатыр.

2. Тарихы және Мәдени Маңызы

Тарихы:
- Шай жолы. Республикалық дәуірге дейін Ланьцанның батысындағы таулардың шайы, сипаттамалар бойынша, Мэнхай, Мэнъа және Мэнван арқылы өтіп, Ночжа тұсында өзеннен өтіп, Сымао мен Пуэрге кететін. Маньно осы жолда тұрды.
- Қоныс аудару. Шай басылымдары келтіретін жергілікті ақсақалдардың әңгімелері бойынша, буландар Маньноға Ланьцаннан төрт жүз жылдан астам уақыт бұрын келген. Маньноны Мэнвандағы алғашқы булан ауылы және ең үлкені деп атайды.
- Өркендеу және құлдырау. 2010 жылдардың басында жазылған сол әңгімелер бойынша, одан жетпіс-сексен жыл бұрын ауылда екі жүзден астам үй және екі будда храмы болған. 1949 жылдан кейін Мэнхайдан Ланьцанға автомобиль жолы салынып, керуендер кетіп, шайды сатып алу тоқтады; жөндеуге ақша болмаған ескірген храмдар 1958 жылы бұзылып, шай ағаштары астық егу үшін кесіліп, болыс каучукке басымдық берді. Бұл — шай басылымдарының баяндауы; құжаттарды мен көрген жоқпын.
- Мэнхай белгілері. «勐海茶» қолшатыр белгісі 2012 жылы уездің шай орталығымен мәлімделіп, 2014 жылы тіркеліп, 2016 жылы қолданысқа енгізілді. 2019 жылдың соңындағы Юньнань GI-белгілерінің тізімінде одан кейін таулар мен ауылдар бойынша он бес белгі тұр, олардың ішінде «勐海曼糯茶» бар. 2022 жылғы баспасөз уездің он алты белгісі туралы айтады — қолшатыр белгіні қосқанда Мэнхайдың тізімдегі шай белгілерінің саны дәл сонша.
Атауы:
- «Мэнхай» (勐海) — уездің аты.
- «Маньно» (曼糯) — ауылдың аты. Дай тілінен шыққан жергілікті атауларда «мань» (曼) «ауыл» дегенді білдіреді; екінші буынның мағынасы табылған дереккөздерде түсіндірілмеген.
- «Ча» (茶) — шай.
Мәдени маңызы: Мэнван болысының Маньносы — үш қоныс: Дачжайда буландар, Шанчжайда ханьдар, Чжунчжайда ханьдар мен лахулар тұрады. Аңыз ауылмен «өлмес адамның ізі» бар тасты байланыстырады, оған, айтулар бойынша, буландар тіпті Мьянмадан да келетін.

3. Ботаникалық Сипаттама және Шикізат

Сорт / Культивар: Ескі бақтардың жергілікті ірі жапырақты шайы; сорт табылған дереккөздерде аталмаған. Буланшань Маньносы үшін сауда сипаттамасы округтің 2004 жылғы ескі шай ағаштарын зерттеуіне сілтеме жасай отырып, 苦茶 (kǔchá, «ащы шай») түрінің 60 му бағын атайды: оның бүршіктері ащы, бірақ дәмі тәтті.
Жинау: Мерзімдері табылған дереккөздерде көрсетілмеген.
Жинау стандарты: Табылған дереккөздерде келтірілмеген.
Шикізатқа қойылатын талаптар: Сипаттамалар Мэнван болысы Маньносының жанындағы 2000 му-дан астам ескі бақтар туралы айтады. Белгінің шикізатқа қойылатын талаптарын мен көрген жоқпын.

4. Терруар және Өсіру Ерекшеліктері

Аймақ: Мэнхай уезінің солтүстігі, Мэнван болысы, Ланьцан уезі мен Сымао ауданымен түйіскен жер. Болыстың жер бедерін Дахэйшань (大黑山) тауы айқындайды: солтүстік-батысы биік, ортасы — Мэнван қазаншұңқыры, ал шығыс шекарасымен Ланьцан өзені (澜沧江, Láncāng jiāng) ағады.
Бақтар: Сипаттамалар бойынша, Дахэйшаньның шығыс, жел жақ беткейінде, Сяншуйхэ (响水河) өзенінің алабында, уезд орталығынан 85 км жерде.
Өсу биіктігі: Ауыл — 1266 м; Маньно шай тауы үшін жалпы бір сипаттама 1200–1300 м береді.
Топырағы: Табылған дереккөздерде дерек жоқ.
Климаты: Бір сипаттама Мэнван болысының Маньносы үшін жылына 1300–1400 мм жауын-шашынды атайды; басқа климаттық деректер табылған дереккөздерде жоқ. Буланшань ауылының биіктігі, топырағы және климаты туралы да дерек жоқ.

5. Өндіріс Технологиясы

Белгідегі шайдың технологиясы табылған дереккөздерде сипатталмаған. Ескі ауылдардың шэн пуэрі үшін әдеттегі реттілік мынадай:

Жинау (采摘, cǎizhāi).
Жапырақты салқындату (摊晾, tānliàng).
Қазанда бекіту (杀青, shāqīng).
Илеу (揉捻, róuniǎn).
Күнге кептіру (晒干, shàigān): Бос маоча (晒青毛茶, shàiqīng máochá) алынады.
Престеу (紧压, jǐnyā): Міндетті емес.

Бұл — кластың жалпы схемасы, Мэнхай Маньно Ча технологиясының сипаттамасы емес.

6. Органолептикалық Сипаттамалары

Төмендегі сипаттаманы шай басылымдары Мэнван болысы Маньносының ескі ағаштарынан алынған пуэрге береді. Белгідегі өнімге оны ресми түрде ешкім байланыстырмаған.

Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Тығыз ширатылған, айтарлықтай күңгірт және жылтыр (条索紧结较黑亮).
Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған дереккөздерде сипаттама жоқ.
Тұнбаның хош иісі: Таза (茶香纯正), күшті «тау-орман» нотасы бар (山野气较强); хош иіс шыны аяқтың түбінде сақталады (杯底留香).
Дәмі: Ащылық байқалады, тұтқырлық ұзақ, бірақ тұнбада тәттілік бар; тәтті қайтару бірден келмейді, бірақ жақсы, тұнба айтарлықтай толық (苦显涩长，汤中有甜，回甘稍慢但较好，汤尚饱满).
Тұнбаның түсі: Алтын-сары, жарқын (汤色金黄明亮).
Шай түбі (демделген жапырақ): Сары-жасыл, тегіс (叶底黄绿匀齐).

Буланшань Маньносының шайы туралы бір сипаттама тек оның ащылығы мен тұтқырлығы өте күшті, ал шайдың өзі «құрамы бай» екенін айтады (苦涩味很重，内含物质丰富).

7. Химиялық Құрамы

Табылған дереккөздерде физика-химиялық деректер жоқ.

8. Демдеу

Класс тәжірибесі. Белгі класты атамайды; төмендегі бағдарлар — шай басылымдарында Маньно шайы сипатталған шэн пуэрге арналған.

Судың температурасы: 95–100 °C.
Шайдың мөлшері: 110–150 мл-ге 5–8 г.
Ыдыс: Гайвань немесе саз шәйнек.
Процесс:
1. Ыдысты жылыту.
2. Шайды салу; престелгенді — жапырақты уатпай, абайлап сындыру.
3. Жапырақты қайнаған сумен қысқа шайып, төгу.
4. Алғашқы тұнбалар — 10–15 секунд.
5. Жапырақты суда қалдырмай, толық құйып алу.
6. Әр құйған сайын уақытты қосу; ащы шикізатта құюларды қысқартқан дұрыс.

9. Сақтау

Класс тәжірибесі. Шэн пуэрді құрғақ, таза, желдетілетін, жарық түспейтін және бөгде иіссіз жерде, қағаз немесе басқа дем алатын қаптамада сақтайды. Мұндай шай жылдар бойы өзгереді, әрі оны көбіне арнайы ұстайды.

10. Бағасы және Жалғандықтар

Табылған дереккөздерде ағымдағы бағалар жоқ. Сауда басылымы 2010 жылдан 2016 жылға дейін Маньно ескі ағаштарының шайының бағасы он есе өскенін жазады; бұл санды тексеруге мүмкіндігім жоқ.

Жалғандықтан қалай аулақ болуға болады:
- Қай Маньно туралы сөз болып жатқанын нақтылау: бұл атауды уездің екі ауылы алып жүр, әрі олардың шайы әртүрлі.
- «勐海曼糯茶» белгісін іздеу және өндірушінің Мэнхай уезінен екенін тексеру.
- Араластыру туралы есте сақтау: сол басылымның сөзінше, адал емес саудагерлер Маньно шайын Лао Маньэ шайымен араластырып, қоспаны Лао Баньчжан ретінде сатады.
- Келбетін сипаттамалармен салыстыру: күңгірт тығыз жапырақ, алтын-сары тұнба.

11. Қызықты Фактілер

Мэнхайда Маньно атты екі ауыл бар, әрі «кіші Баньчжан» (小班章) лақап аты Мэнван болысындағысына қатысты.
Мэнван болысы Маньносының бақтары — уездің ең солтүстік ескі бақтары: Ланьцан өзеніне түзу сызықпен 10 км-ден сәл астам.
Ауылды Мэнхайдан Ланьцан өткеліне баратын шай жолындағы бұрынғы аялдама ретінде сипаттайды.

12. Мэнхайдың басқа шайларымен салыстыру

Лао Баньчжан (老班章): Күшті буланшань пуэрінің эталоны; «кіші Баньчжан» лақап аты осыдан шыққан.
Лао Маньэ (老曼峨): Ащы буланшань шайы; сауда басылымының сөзінше, Лао Баньчжанды жалған жасауда Маньноны дәл осымен араластырады.
Мэнхай (勐海): Уезд және оның қолшатыр белгісі; «勐海曼糯茶» — уездің таулар мен ауылдар бойынша жеке белгілерінің бірі.

Қорытынды:

Мэнхай Маньно Ча — құжаттардан гөрі сұрағы көп белгі: класы аталмаған, уезде бұл атпен екі ауыл бар. Анағұрлым танымалы — Мэнван болысындағысы: Мэнхайдың ең солтүстік ескі бағы, шай жолындағы бұрынғы аялдама, үш қоныстағы үш халық және шай басылымдары күңгірт, ащы-тұтқыр әрі дәмінен кейін тәтті деп сипаттайтын пуэр.