Чаочжоу Даньцун Ча (Cháozhōu dāncóng chá, 潮州单丛茶) — Гуандун провинциясының шығысындағы Чаочжоу қалалық округінің № 42507916 географиялық сертификаттау белгісі. Бұл белгі Фэнхуан таулары мен көрші аудандардың хош иісті улуны — даньцунға берілген. Округтің атауы ұқсас географиялық нұсқауы бар өнімі де бар, «凤凰单丛（枞）茶», ол 2010 жылдан бері қорғалады; бұл басқа тіркелім, өз стандарты мен өз аймағы бар. Белгі ережелерін көрген жоқпын, сондықтан сыртқы түрі мен технологиясын округтің даньцун туралы жалпы құжаттары бойынша сипаттаймын.
1. Жіктелуі және шығу тегі
- Түрі: Улун (乌龙茶, wūlóngchá), даньцундар тобы. Белгінің өзі сыныпты атамайды, сынып округтің даму жоспары бойынша берілген. Жоспар бойынша, даньцун жапырағынан жасалған қызыл шай («潮州单丛红茶») үшін провинциялық жергілікті өндіріс стандарты қабылданған; белгі оған қолданыла ма, анықталмаған.
- Санаты: Гуандун улуны; сертификаттау белгісі, 2026 жылғы тізіліммен расталған.
- Шығу тегі: Қытай, Гуандун провинциясы (广东, Guǎngdōng), Чаочжоу қалалық округі (潮州, Cháozhōu). Негізгі шай кенттері — Чаоань ауданындағы Фэнхуан (凤凰镇) және Жаопин уезіндегі Фубинь (浮滨镇).
- Белгі аймағы: Тізілім Чаочжоу қалалық округін көрсетеді — бұл иеленушінің тиесілігі, аймақтың заңды шекарасы емес. 凤凰单丛（枞）茶 нұсқауы бар өнімнің аймағы — Чаоань, Сянцяо және Жаопиндегі 30 кент пен шай ауданы.
- Ендік: Округ жоспары бойынша, Фэнхуан кенті арқылы Солтүстік тропик өтеді.
2. Тарихы және мәдени маңызы
- Тарихы:
- Бастаулары. Округтің даму жоспары (2022 жылғы қараша) жергілікті шайдың ашылуын шэ (畲族) халқының ата-бабаларымен байланыстырады және мұның уақытын анықтау мүмкін еместігін өзі ескертеді: шэлерде жазу болмаған. Аңыз бойынша, Оңтүстік Сунның соңында император Бин (宋帝昺) Фэнхуан таулықтарының шайын мақтаған — осыдан «сун сорты» (宋种) атауы шыққан.
- 1547. Жоспар бойынша, «Чаочжоу облысының сипаттамасы» (潮州府志) Жаопин уезінің жыл сайынғы алымын атайды: 150 цзинь 2 лян жапырақ шайы және 180 цзинь 3 лян бүршіктен жасалған шай.
- Циннің соңы. Тунчжи және Гуансюй жылдарында шаруалар ең жақсы ескі бұталарды іріктеп, әрқайсысынан шайды бөлек жасай бастады — осылай, жоспар бойынша, «даньцун» атауы пайда болды. Жоспар мұны 1875–1908 жылдармен белгілейді және бірден атаудың екі жүз жылға жуық тарихы туралы айтады; бұл сандар сәйкес келмейді.
- 2010. Сапа қадағалау, инспекция және карантин бас басқармасы № 30 хабарландырумен 凤凰单丛（枞）茶 географиялық нұсқауы бар өнім ретінде қорғауға алды. 2020 жылы ол Қытай мен Еуроодақтың географиялық нұсқаулар туралы келісімінің бірінші тізіміне енді. Округ қорғау тәртібін 2013 жылы шығарды, жаңасы 2025 жылдың мамырынан бері қолданылады.
- 2022. Жоспар округте төрт шай қоғамдық брендін атайды: 凤凰单丛（枞）茶 нұсқауы бар өнім, 岭头单丛茶 нұсқауы бар ауылшаруашылық өнімі, 凤凰单丛茶 ұжымдық белгісі және 潮州单丛茶 сертификаттау белгісі. Тіркелген жылы мен белгі иеленушісін таппадым.
- 2025. 21 мамырдан, Халықаралық шай күнінен бастап, қалалық «Шай саласының сапалы дамуына жәрдемдесу туралы ереже» (潮州市促进茶产业高质量发展条例) қолданылады — Гуандундағы алғашқы осындай акт. Ол 凤凰单丛（枞）茶, 岭头单丛茶, 凤凰单丛 және 潮州单丛茶 атауларын пайдалануды ынталандырады.
- Атауы: 潮州 (Cháozhōu) — округтің атауы; 单丛 (dāncóng) — «жалғыз бұта», әр көрнекті бұтадан шайды бөлек жасау дәстүріне байланысты. «凤凰单丛»-дан айырмашылығы, белгі атауында Фэнхуан таулары жоқ — тек округ.
- Мәдени маңызы: Чаочжоу гунфу-ча өнері (潮州工夫茶艺) 2008 жылдан — материалдық емес мұраның мемлекеттік тізімінде, даньцун жасау технологиясы 2013 жылдан — провинциялық тізімде, фэнхуан даньцунының шай мәдениеті жүйесі 2014 жылдан — маңызды ауылшаруашылық мұрасы тізімінде.
3. Ботаникалық сипаттамасы және шикізаты
- Сорттары: Жоспар бойынша, округ бақтарының негізін жергілікті 凤凰单丛 және 岭头单丛 сорттары құрайды — алаңның 93,9 %; қалғаны — 凤凰水仙 (Fènghuáng shuǐxiān) және 石古坪乌龙 (Shígǔpíng wūlóng).
- Әртүрлілігі: Шаруалар ауыздан ауызға жеткізетін сорт атаулары, жоспар бойынша, мыңнан астам; осыдан «一树一香，树树不同» — «әр ағаштың өз хош иісі» деген мәтел шыққан.
- Ескі бұталар: Фэнхуан кентінде, жоспар бойынша, 100 жылдан асқан 15 000-нан астам мәдени шай ағашы және 200 жылдан асқан 4600-ден астамы бар.
- Маусымдары: Шай жыл бойы жасалады; жоспар көктемді, күзді және қысты ең жақсы деп санайды.
- Жинау стандарты: Табылған дереккөздерде деректер жоқ.
4. Терруар және өсіру ерекшеліктері
- Аймағы және биіктігі: Округтің солтүстігіндегі таулар; Фэнхуан кентінде, жоспар бойынша, Фэнняоцзи шыңы (凤鸟髻) тұр, 1498 м. Белгі үшін бақтардың биіктік ауқымы табылған дереккөздерде жоқ.
- Климаты: Жоспар бойынша — оңтүстік субтропиктік теңіздік, ылғалды, тұманды; 2016–2021 жылдардағы орташа жылдық температура — 22,0–22,6 °C, жауын-шашын — жылына 1208-ден 2775 мм-ге дейін.
- Маусымы (жоспар бойынша): Көктемгі шай қанық және тәтті, жазғы — ащы және тұтқыр, күзгі және қысқы — жұмсақ, биік ұзақ хош иісті.
- Топырағы: 400 м-ден жоғары сары және қызыл топырақтар, pH 4,5–6,5, органикалық заттар 3,81–4,26 %; аласа таулы латеритті қызыл және күріш топырақтары — pH 5,5–6,5.
- Ауданы: Округ деректері бойынша, қалалық ереже күшіне енген кезде келтірілген, 2024 жылы — бүкіл округ саласы бойынша 280,9 мың му бақ және 36,2 мың т шай.
5. Өндіріс технологиясы
Төменде — округ жоспарынан даньцун үшін жалпы схема; бұл сала сипаттамасы, белгі нормасы емес.
- Бастапқы өңдеу — 19 операция, шамамен 24 сағат: жинау → күнге солдыру (晒青, shàiqīng) → салқындату (凉青, liángqīng) → үш цикл «жапырақты соқтығыстыру» (碰青, pèngqīng) және екі цикл шайқау (摇青, yáoqīng), әрқайсысы тұндырумен → қуырып бекіту (炒青, chǎoqīng) → бұрау (揉捻, róuniǎn) → кесектерді бөлшектеу → бірінші кептіру, салқындату, қосымша кептіру.
- Өңдеу — 10 операция: сабақшаларды іріктеу → партия құрастыру → көмірде немесе электрде қыздыру (焙火, bèihuǒ) → салқындату және ұстау → қайта қыздыру → салқындату → партияны теңестіру → орау. Екі қыздыру бірге шамамен 40 сағатты алады.
6. Органолептикалық сипаттамалары
Жоспар дайын даньцунды «形美、色翠、味甘、香郁» формуласымен сипаттайды — әдемі пішін, зүбәржат түс, тәтті дәм, қою хош иіс — және «шайлар арасындағы әтір» (茶中香水) деген лақап атпен.
- Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Толық сипаттама жоқ; жоспар әдемі пішін туралы айтады, ал «зүбәржат түс» неге қатысты екенін нақтыламайды.
- Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған дереккөздерде деректер жоқ.
- Тұнбаның хош иісі: Табиғи гүлді, биік және ұшқыр (自然花香、香气高扬), ерекше «бұталық тонмен» (丛韵, cóngyùn).
- Дәмі: Тәтті, қою жұмсақ тәтті қайтарыммен (回甘醇厚); көп құйылымға шыдайды.
- Тұнбаның түсі: Табылған дереккөздерде деректер жоқ.
- Шай түбі (қайнатылған жапырақ): Табылған дереккөздерде деректер жоқ.
7. Химиялық құрамы
Белгінің сандық деректері мен физика-химиялық талаптары табылған дереккөздерде жоқ. Жоспар сапалық түрде жазады: көктемде жапырақта хош иісті заттар, аминқышқылдары және теанин көбірек, жазда — полифенолдар көп, терпендер аз.
8. Қайнату
Улун сыныбына арналған тәжірибе.
- Су температурасы: 95–100 °C.
- Шай мөлшері: 110–150 мл-ге 6–8 г.
- Ыдыс: Гайвань немесе кішкене саз шәйнек.
- Процесс:
- Ыдысты қыздыру.
- Шайды салу.
- Оны ыстық сумен тез шаю және төгу.
- Алғашқы тұнбалар — 10–20 секунд.
- Толық құю.
- Қайта құйғанда уақытты аздап қосу.
9. Сақтау
Улун сыныбына арналған тәжірибе. Герметикалық орауышта, салқын қараңғы құрғақ жерде, бөгде иіссіз.
10. Бағасы және жалған өнімдер
Табылған дереккөздерде бөлшек сауда бағалары жоқ. Жоспар 2016 жылғы өнімді килограмм құрғақ шай үшін 160 юаньмен бағалаған — бұл статистика үшін есептік баға, нарықтық емес.
- Жалғаннан қалай аулақ болуға болады:
- «潮州单丛茶» сертификаттау белгісін (№ 42507916) және Чаочжоу округінен өндірушіні іздеу.
- Оны «凤凰单丛（枞）茶», «凤凰单丛茶» және «岭头单丛茶»-мен шатастырмау — бұлар бөлек тіркелімдер.
- «Даньцун» сөзі шығу тегін кепілдемейтінін есте сақтау: жоспар фэнхуан даньцунының сорттары басқа жерлерде де отырғызылатынын мойындайды.
11. Қызықты деректер
- Жасмин хош иісті даньцун, жоспар бойынша, 100 му-дан аз бақ алаңын алып, 7000 кг-нан аз шай береді.
- Таиландпен нұсқауларды өзара тану тізімі, оған 凤凰单丛（枞）茶 кірген, жоспар бір жерде «3+3», екінші жерде «3+5» деп атайды.
12. Басқа даньцундармен салыстыру
- Дань Цун (单丛): Корпустағы бүкіл топқа шолу.
- Фэнхуан Дань Цун (凤凰单丛): 2010 жылдан географиялық нұсқауы бар өнім, DB4451/T1-2021 стандартымен; бөлек тіркелім.
- Линтоу Дань Цун (岭头单丛): Жаопин уезінің даньцуны; жоспар бойынша, географиялық нұсқауы бар ауылшаруашылық өнімі.
- Синнин Дань Цун (兴宁单丛): Мэйчжоу округінің даньцуны — Чаочжоудан тыс.
- Гуандун Дань Цун Хун Ча (广东单丛红茶): Даньцун жапырағынан жасалған қызыл шай — сол жапырақ, басқа сынып.
Қорытынды:
Чаочжоу Даньцун Ча — жоспар Гуандунның ең өкілді шайы деп атайтын даньцун үстіндегі округтік белгі. Белгінің өзі туралы құжаттар аз айтады: нөмірі, округтің төрт шай бренді арасындағы орны және 2025 жылғы қалалық ережедегі жол. Чаочжоу даньцуны туралы округ жоспары толығырақ баяндайды: мыңнан астам сорт атаулары, Фэнхуанның ескі ағаштары, ұзақ өңдеу. Ең бастысы — бұл белгіні 凤凰单丛（枞）茶 нұсқауы бар өніммен шатастырмау.
Дереккөздер
Стандарттар
Географиялық нұсқама
Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде