Чанша Люйча (Chángshā lǜchá, 长沙绿茶) — зялёны чай гарадской акругі Чанша (长沙市) правінцыі Хунань. Гэта не чай адной вёскі, а агульная марка зялёнага чаю акругі: зона аховы ляжыць у павеце Чанша, раёне Ванчэн і гарадскіх паветах Люян і Нінсян. Паводле дакумента аховы — тонкія выгнутыя жгуты смарагдавага колеру з пушком, далікатна-зялёны настой і свежы смак з салодкім вяртаннем. З 2022 года імя ахоўваецца сертыфікацыйным знакам, з 2025 года Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) прызнае яго прадуктам з геаграфічным указаннем.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны. Клас названы ў імені і пацверджаны тэхналогіяй з дакумента аховы: раскладка, фіксацыя нагрэвам, скручванне, сушка — без акіслення і без тамлення.
- Катэгорыя: Акруговая марка зялёнага чаю пад трыма рэжымамі аховы — раздзел 2.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Хунань (湖南, Húnán), гарадская акруга Чанша (长沙, Chángshā).
- Зона аховы: Паводле дадатку да аб’яўлення CNIPA № 640 — 33 пасёлкі, 5 валасцей і 1 вулічны камітэт: 12 пасёлкаў павета Чанша (长沙县), у тым ліку Цзіньцзін, Гаацяо, Лукоу і Чуньхуа; 3 пасёлкі і 1 вулічны камітэт раёна Ванчэн (望城区), у тым ліку Чацін; 10 пасёлкаў і 2 воласці гарадскога павета Люян (浏阳市), у тым ліку Давэйшань і Гуаньду; 8 пасёлкаў і 3 воласці гарадскога павета Нінсян (宁乡市), у тым ліку воласць Вэйшань.
- Геаграфічныя каардынаты: Паводле дакумента аховы — 111°57′25″–114°09′46″ у. д., 27°55′52″–28°35′35″ пн. ш. Заяўнік — Чайная асацыяцыя горада Чанша (长沙市茶业协会).
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Папярэднікі. Паведамленне аб рэгістрацыі знака называе праслаўленыя ў розныя часы зялёныя чаі Чаншы: Гаацяо Іньфэн (高桥银峰), Цзіньцзін Маацзянь (金井毛尖) і Сянбо Люй (湘波绿). Пасёлкі Гаацяо і Цзіньцзін уваходзяць у цяперашнюю зону.
- Сельскагаспадарчае ўказанне. Нумар у рэестры Міністэрства сельскай гаспадаркі — AGI02412; дату запісу я паводле першакрыніцы не праверыў.
- 2022. CNIPA ў 1781-м выпуску бюлетэня таварных знакаў аб’явіла «长沙绿茶» геаграфічным сертыфікацыйным знакам, які дзейнічае з 28 мая 2022 года. Паведамленне называе чай прадуктам праграмы «一县一特» («адзін павет — адна спецыялізацыя») павета Чанша.
- 2025. Аб’яўленнем CNIPA № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) імя прызнана прадуктам з геаграфічным указаннем, пазіцыя дадатку 953.
- Назва: «Чанша» (长沙) — імя гарадской акругі і аднаго з яе паветаў; «люйча» (绿茶) — «зялёны чай». Імя апісвае не форму ліста і не сорт, а месца і клас.
- Культурнае значэнне: Паводле паведамлення аб знаку, ядро вытворчасці — «чайная галерэя ў сто лі» (百里茶廊) у сямі пасёлках павета Чанша. Гарадская газета ў 2022 годзе пісала, што тэхніка вырабу чаншаскага (цзіньцзінскага) зялёнага чаю (长沙(金井)绿茶制作技艺) унесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты / Культывары: Дакумент аховы дапускае прыдатныя для гэтага чаю сярэдне- і дробналіставыя сарты і называе сярод іх чатыры: Бісянцзао (碧香早, Bìxiāngzǎo), Чжуецы (槠叶齐, Zhūyèqí), Сянбо Люй (湘波绿, Xiāngbōlǜ) і Байхаацзао (白毫早, Báiháozǎo); пералік адкрыты — пасля імёнаў стаіць «і іншыя». Сянбо Люй — адначасова імя сорту ў гэтым пераліку і імя гістарычнага чаю, названага ў паведамленні аб знаку.
- Збор: З пачатку сакавіка да канца верасня — паводле дакумента аховы.
- Стандарт збору: Ад адзіночнай пупышкі да пупышкі з двума лістамі (单芽至一芽二叶).
- Патрабаванні да сыравіны: Ліст перапрацоўваюць без затрымкі, партыю за партыяй.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Акруга Чанша; зона выцягнута з захаду на ўсход больш чым на два градусы даўгаты — ад Нінсяна да Люяна.
- Вышыня вырошчвання: 50–500 м, ухіл меншы за 20° — паводле дакумента аховы.
- Глебы: У асноўным чырваназёмы (红壤) і рысавыя глебы (水稻土), пласт не меншы за 50 см; арганічнае рэчыва 11,2–56,5 г/кг, агульны азот 0,65–1,73 г/кг, даступны фосфар 12,5–246 мг/кг, даступны калій 37–332 мг/кг, pH 5,0–6,5.
- Пасадка: Міжраддзе 1,5 м, паміж кустамі ў радзе 33–35 см; глыбокае ўзворванне на 60 см перад закладкай саду.
- Клімат: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
- Маштаб: Паводле паведамлення аб знаку, ядро ў павеце Чанша — каля 106 тыс. му (каля 7 тыс. га), прыкладна 44 % галоўнага раёна вытворчасці. Гэта лічба паведамлення, а не дакумента аховы.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Дакумент аховы дапускае ручную абжарку ў катле і машынную перапрацоўку. Параметры ніжэй — з дакумента.
- Раскладка (摊青, tānqīng): Пласт 4–6 см, 6–8 гадзін, да мяккага ліста і чыстага водару; вільготнасць каля 70 %, страта масы 15–20 %.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Уручную — кацёл 200–220 °C, ліст варушаць абедзвюма рукамі, пакуль ён не стане цёмна-зялёным і мяккім, з чыстым водарам. Машынай — барабан 280–320 °C каля 2 хвілін; хвосцік павінен гнуцца і не ламацца, чырвоных хвосцікаў, абгарэлых краёў і бурбалак «рыбіна вока» быць не павінна, вільготнасць — каля 62 %.
- Скручванне ў два прыёмы (揉捻, róuniǎn): Першы прыём уручную ідзе паводле правіла «лёгкае — моцнае — лёгкае» 5–8 хвілін, машынай — пакуль каля 80 % ліста не згорнецца ў жгуты; другі, з больш моцным націскам, — 6–8 хвілін. Камякі разбіваюць. Паміж прыёмамі ліст падсушваюць: уручную — устрэсваннем у катле пры 150–180 °C 4–6 хвілін, прыкладна да чатырох дзясятых сухасці; машынай — пры 110–120 °C 5–8 хвілін да вільготнасці каля 45 %, затым астуджаюць 30–40 хвілін.
- Трэцяя подсушка: Уручную — да таго, як жгуты перастануць ліпнуць да рук; машынай — пры 90–100 °C да вільготнасці 12–15 %.
- Фармоўка і выяўленне пушку (整形, 提毫): Уручную — фармоўка пры 60–70 °C да сухасці прыкладна ў восем дзясятых, затым 70–80 °C, пакуль не праступіць белы пушок. Машынай — фармовачная абжарка ў барабане пры 100–110 °C, 10–12 хвілін, да вільготнасці каля 8 %.
- Поўная сушка (足干, zúgān): Да вільготнасці не вышэй за 7 %; у машыннай схеме — даводка водару пры 90–95 °C каля 40 хвілін.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне — паводле першага з чатырох сартоў дакумента аховы; адрозненні малодшых — у канцы раздзела.
- Знешні выгляд сухога ліста: Шчыльныя, тонкія, выгнутыя жгуты; колер смарагдава-зялёны з бляскам; ліст роўны, з прыкметным пушком (条索紧细弯曲，色泽翠绿润，匀整显毫).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў дакуменце няма.
- Водар настою: Далікатны і ўстойлівы (嫩香持久).
- Смак: Свежы, бадзёры, з салодкім вяртаннем (鲜爽回甘).
- Колер настою: Далікатна-зялёны, яркі (嫩绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёнае, свежае і жывое, роўнае (嫩绿鲜活匀齐).
У другім сарце колер «зялёны, даволі бліскучы», водар ужо не «далікатны», а «чысты і ўстойлівы» (清香持久), смак «свежы і мяккі» (鲜醇). У трэцім і чацвёртым настой становіцца жоўта-зялёным, смак — «мяккім» (醇和), завараны ліст — жоўта-зялёным; салодкае вяртанне захоўваецца ва ўсіх чатырох сартах.
7. Хімічны Склад
Дакумент аховы задае фізіка-хімічныя нормы паводле сартоў:
| Паказчык | Першы | Другі | Трэці | Чацвёрты |
|---|---|---|---|---|
| Вільготнасць, не большая | 7,0 % | 7,0 % | 7,0 % | 7,0 % |
| Водны экстракт, не меншы | 36,5 % | 36 % | 36,0 % | 35 % |
| Агульная попел, не большая | 6,0 % | 6,5 % | 6,8 % | 7,0 % |
| Свабодныя амінакіслоты (па глутамінавай кіслаце), не меншыя | 3,0 % | 2,5 % | 2,2 % | 2,0 % |
Гэта парогі допуску, а не вымераны склад. Дадзеных аб катэхінах і кафеіне ў знойдзеных крыніцах няма.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
- Працэс:
- Прагрэць посуд.
- Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
- Першы настой — праз 40–60 секунд.
- Піць, пакідаючы частку настою.
- Даліць ваду.
- Два-тры паўторныя залівы.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пабочных пахаў. Лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання.
- Правяраць, што вытворца з павета Чанша, раёна Ванчэн, Люяна або Нінсяна.
- Першы сорт — тонкія выгнутыя жгуты смарагдавага колеру з пушком, настой далікатна-зялёны і яркі.
- Жоўта-зялёны настой пад выглядам вышэйшага сорту — падстава ўсумніцца: паводле дакумента такі колер у трэцяга і чацвёртага сартоў.
11. Цікавыя Факты
- У зоне аховы ёсць пасёлак Чацін (茶亭) — літаральна «чайная альтанка».
- У ручной схеме апошні этап так і называецца — «выявіць пушок» (提毫): жар падбіраюць так, каб на жгутах праступіў белы ворс.
- Адно імя — Сянбо Люй (湘波绿) — стаіць і ў пераліку дапушчаных сартоў, і ў спісе гістарычных чаёў Чаншы.
12. Параўнанне з іншымі хунаньскімі зялёнымі чаямі
- Гаацяо Іньфэн (高桥银峰): Чай пасёлка Гаацяо — аднаго з пасёлкаў зоны; паведамленне аб знаку называе яго гістарычным чаем Чаншы.
- Цзіньцзін Маацзянь (金井毛尖): Чай пасёлка Цзіньцзін, таксама ўнутры зоны.
- Вэйшань Маацзянь (沩山毛尖): Чай воласці Вэйшань у Нінсяне, унутры зоны; у яго ўласнае геаграфічнае ўказанне, і ў корпусе ён апісаны ў сям’і жоўтых чаёў.
- Таалінь Люйча (桃林绿茶): Зялёны чай акругі Юэян, за межамі зоны.
У заключэнне:
Чанша Люйча — акруговая марка зялёнага чаю, якая сабрала пад адным імем 39 адзінак чатырох паветаў і раёнаў. Дакумент аховы ў яе падрабязны: сарты, глебы, дзве схемы абжаркі з тэмпературамі і чатыры сарты з уласнымі нормамі. Лепшы сорт — тонкія смарагдавыя жгуты з пушком, далікатна-зялёны настой і свежы смак з салодкім вяртаннем.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»