კაისიან ლუნჯუ ჩა (Kāixiàn lóngzhū chá, 开县龙珠茶) — მთის მწვანე ჩაი ჩუნცინის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე კაიჯოუს რაიონიდან (开州区). 2016 წლამდე რაიონი იყო კაისიანის მაზრა და სახელმა შემოინახა ძველი სახელწოდება. ჩაის სამშობლოდ ადგილობრივი წყაროები ასახელებენ სოფელ ლუნჯუს (龙珠村) დუნჰაოს დაბაში (敦好镇). სახელი ნიშნავს „დრაკონის მარგალიტს“, მაგრამ ნიშნის აღწერილობის მიხედვით ფოთოლი დაგრეხილია არა ბურთულებად, არამედ თხელ, მრგვალ და სწორ ძაფებად თეთრი ბუსუსით. სახელი დაცულია გეოგრაფიული სასერტიფიკაციო ნიშნით № 7761280, ხოლო დამზადების ტექნოლოგია შეტანილია არამატერიალური მემკვიდრეობის ნუსხებში.
1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა
- ტიპი: მწვანე ჩაი (绿茶, lǜchá). ნიშნის დოკუმენტი კლასს არ ასახელებს; დასკვნა გაკეთებულია ნიშნის ცნობაში არსებული აღწერილობის მიხედვით: მწვანე ფოთოლი თეთრი ბუსუსით, ნაზად მწვანე ნაყენი. დამზადების ტექნოლოგია ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- სახელის ხაფანგი: „龙珠“ (lóngzhū) — „დრაკონის მარგალიტი“ — აქ ფოთლის ფორმა არ არის. ბურთულებად „ლუნჯუს“ უწოდებენ სხვა ჩაის, მაგალითად ჟასმინის მოლი ლუნჯუს (茉莉龙珠) და წითელ ჰუნ ლუნჯუს (红龙珠). კაისიანის ჩაი მათთან კავშირში არ არის: სახელი ემთხვევა სოფელ ლუნჯუს სახელს, რომელსაც წყაროები მის სამშობლოდ ასახელებენ. სახელის პირდაპირი ახსნა ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- კატეგორია: ჩუნცინის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მთის მწვანე ჩაი; გეოგრაფიული სასერტიფიკაციო ნიშანი.
- წარმოშობა: ჩინეთი, ცენტრალური დაქვემდებარების ქალაქი ჩუნცინი (重庆, Chóngqìng), კაიჯოუს რაიონი (开州, Kāizhōu; 2016 წლამდე — კაისიანის მაზრა, 开县, Kāixiàn), დაბა დუნჰაო.
- ნიშნის ზონა: გეოგრაფიული აღნიშვნების პლატფორმის ცნობის მიხედვით — კაისიანის მაზრის დღევანდელი ადმინისტრაციული ტერიტორია. ეს აღწერილობა ცნობის მიხედვითაა და არა იურიდიული საზღვარი; ის მე არ გადამიმოწმებია.
- გეოგრაფიული კოორდინატები: ნაპოვნ წყაროებში მონაცემები არ არის.
2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა
- ისტორია:
- გადმოცემა ხარკის შესახებ. ჩუნცინის დაგეგმარებისა და ბუნებრივი რესურსების სამმართველო „ჩუნცინის არამატერიალური მემკვიდრეობის ჩაის ხელობის რუკაში“ (2022) წერს, რომ ტანისა და ცინის დროს ჩაი სამეფო კარის ხარკი იყო. პირველწყაროებს რუკა არ ასახელებს.
- მატიანე. იგივე რუკა ციტირებს „კუიჯოუ ფუჯის“ (夔州府志) ცინის დინასტიის ძიაცინის (嘉庆) წლებიდან: „开县茶岭产茶，味绝佳，不生杂卉“ — „კაისიანის მაზრის ჩაის ქედზე იბადება ჩაი, მისი გემო შესანიშნავია, სარეველა ბალახი იქ არ ხარობს“. თავად მატიანე მე არ მინახავს.
- ნიშანი. გეოგრაფიული სასერტიფიკაციო ნიშანი № 7761280 (საქონელი — ჩაი) მითითებულია კაისიანის მაზრის ჩაის ასოციაცია „ლუნჯუს“ (开县龙珠茶叶协会) სახელზე სავაჭრო ნიშნების ბიუროს 2012 წლის სიაში. რეგისტრაციის წელი ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- 2012–2013 — ხელობის შესწავლა. არამატერიალური მემკვიდრეობის პორტალის მიერ გადაბეჭდილი პუბლიკაციის მიხედვით, რაიონმა შეკრიბა სპეციალისტები, შეისწავლა ისტორია, ტექნოლოგია და ხელობის მატარებლები, მოამზადა ტექსტები და ვიდეომასალები. ტექნოლოგია რაიონულ არამატერიალური მემკვიდრეობის ნუსხაში შეიტანეს და განაცხადი ქალაქის ნუსხაში გადაიგზავნა.
- 2022. ტექნოლოგია „开州龙珠茶制作技艺“ შევიდა „ჩაის ხელობის რუკაში“ ხუთეულში ბანანის, იუიანის, ჩენკოუსა და ციანძიანის ხელობებთან ერთად.
- 2024. რაიონის სახალხო პოლიტიკური საკონსულტაციო საბჭოს პუბლიკაცია (2024 წლის დეკემბერი) ჩაის ქალაქის არამატერიალური მემკვიდრეობის ნუსხაში შეტანილად ასახელებს; იგივეს წერს სამოგზაურო ნარკვევი დაბის შესახებ. შეტანის წელი და პარტიის ნომერი ჩემთვის ხელმისაწვდომ ტექსტებში არ არის.
- 2026. ჩუნცინის ინტელექტუალური საკუთრების სამმართველოს ცნობით, რაიონის კომპანიამ მიიღო გეოგრაფიული აღნიშვნის სპეციალური ნიშნის გამოყენების უფლება: განაცხადი რაიონმა და ქალაქმა შეამოწმეს, დაამტკიცა სახელმწიფო ინტელექტუალური საკუთრების სამმართველომ (CNIPA).
- სახელწოდება: „კაისიან“ (开县) — მაზრის ძველი სახელი; „ლუნჯუ“ (龙珠) — „დრაკონის მარგალიტი“, სოფლის სახელი; „ჩა“ (茶) — ჩაი.
- კულტურული მნიშვნელობა: 2024 წლის პუბლიკაცია ჩაის გზას აღწერს ოთხი საფეხურის ფორმულით: ტანის დროს — „ჩაის არომატი ჩანგანში“, ცინის დროს — „ხარკი კარისთვის“, რეფორმების დასაწყისში — „სამი ხეობის სახელოვანი ჩაი“, დღეს — „არამატერიალური მემკვიდრეობის სახელოვანი ნაკეთობა“.
3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული
- ჯიში / კულტივარი: ნაპოვნ წყაროებში მონაცემები არ არის.
- ნედლეული: ნაზი ფოთოლი — ნიშნის აღწერილობა საუბრობს ახალ და ნაზ ჩაის ფსკერზე. შეგროვების სტანდარტი ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
- შეგროვების დრო: ნაპოვნ წყაროებში მონაცემები არ არის.
4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები
- რეგიონი: კაიჯოუს რაიონის ჩრდილოეთი, დაბა დუნჰაო.
- მოყვანის სიმაღლე: 2022 წლის რუკა სოფელ ლუნჯუსთვის ასახელებს დაახლოებით 800 მ, 2024 წლის პუბლიკაცია — 800–1200 მ.
- კლიმატი: რუკის მიხედვით — მთელი წელი ნისლები, ოთხი მკვეთრად გამოხატული სეზონი, უხვი წვიმები, ჰაერის მაღალი ტენიანობა და ზომიერი მზე.
- ნიადაგები: ამ ზონისთვის მონაცემები არ არის. რუკა ზოგადად ჩუნცინის ჩაის რაიონებისთვის ასახელებს მთის ყვითელ თიხებს, მეწამულ ქვიშაქვებს და ძველ წითელ ნიადაგებს; დუნჰაოსთან ეს არ არის დაკავშირებული.
- მასშტაბი: 2024 წლის პუბლიკაცია საუბრობს 5000 მუს ახალ ბაღებზე რვა გაერთიანებულ სოფელში და 5000 მუს ძველის რეკონსტრუქციაზე, წელიწადში 30 ათას ძინზე მეტ გამოშვებაზე, 10 მილიონი იუანის შემოსავალზე და ბრენდის 100 მილიონი იუანის ღირებულებაზე. ეს პუბლიკაციის მონაცემებია და არა სტატისტიკა.
5. წარმოების ტექნოლოგია
კაისიან ლუნჯუ ჩას ტექნოლოგია შეტანილია არამატერიალური მემკვიდრეობის ნუსხებში, მაგრამ მისი ეტაპები და პარამეტრები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
ქვემოთ — ზოგადი სქემა პირდაპირ დაგრეხილი მწვანე ჩაისთვის და არა ამ კონკრეტული ჩაის აღწერა:
- დაჭკნობა (摊放, tānfàng): ფოთოლს თხელ ფენად აფენენ, რომ ტენის ნაწილი გავიდეს.
- ფიქსაცია (杀青, shāqīng): გაცხელება აჩერებს დაჟანგვას და ინარჩუნებს მწვანე ფერს.
- დაგრეხვა (揉捻, róuniǎn).
- ძაფის გასწორება (理条, lǐtiáo): დაგრეხილს ჭიმავენ სწორ მრგვალ ძაფად.
- გაშრობა (干燥, gānzào).
6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები
ქვემოთ მოყვანილი აღწერა აღებულია ნიშნის ცნობიდან.
- მშრალი ფოთლის გარეგნული სახე: დაგრეხილები თხელი, მრგვალი, მკვრივი და სწორი, მოხდენილი; ფერი მწვანე, ტენიანად ბზინვარე; თეთრი ბუსუსი შესამჩნევია (条索细、圆、紧、直，紧结秀丽，色泽绿润，白毫披露).
- მშრალი ფოთლის არომატი: ნაპოვნ წყაროებში აღწერილობები არ არის.
- ნაყენის არომატი: სუფთა, მაშინვე შესამჩნევი (清香扑鼻).
- გემო: ტკბილი და სასიამოვნო, იწვევს ნერწყვდენას, გემოს შეგრძნება ხანგრძლივი და დახვეწილია (滋味甘美生津，回味幽长).
- ნაყენის ფერი: ნაზად მწვანე და კაშკაშა (汤色嫩绿明亮).
- ჩაის ფსკერი (გაშლილი ფოთოლი): ახალი და ნაზი, ყლორტები მთლიანად იშლება (叶底鲜嫩，枝叶伸展).
ცნობა ცალკე აღნიშნავს, რომ ჩაი ბევრ გადასხმას უძლებს (耐冲泡).
7. ქიმიური შემადგენლობა
ფიზიკურ-ქიმიური მონაცემები ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
8. მოდუღება
კლასის პრაქტიკა მწვანე ჩაისთვის.
- წყლის ტემპერატურა: 80–85 °C.
- ჩაის რაოდენობა: 3 გ 150 მლ-ზე.
- ჭურჭელი: შუშის ჭიქა ან თეთრი გაივანი.
- პროცესი:
- გაათბეთ ჭურჭელი.
- ჩაყარეთ ჩაი და დაასხით წყალი კედელზე.
- პირველი ნაყენი — 40–60 წამის შემდეგ.
- სვით, დატოვეთ ნაყენის მესამედი.
- დაამატეთ წყალი.
- ორი-სამი განმეორებითი გადასხმა, ნიშნის ცნობის მიხედვით კი — მეტიც.
9. შენახვა
კლასის პრაქტიკა. ჰერმეტულ შეფუთვაში, მაცივარში 0–5 °C ტემპერატურაზე, სინათლის, ტენისა და სუნის გარეშე. მწვანე ფერი და ახალი არომატი პირველი ქრება, ამიტომ ჩაი უმჯობესია ერთი წლის განმავლობაში დალიოთ.
10. ფასი და ფალსიფიკაციები
ნაპოვნ წყაროებში ფასების შესახებ მონაცემები არ არის.
- როგორ ავიცილოთ ფალსიფიკაცია:
- მოძებნეთ გეოგრაფიული სასერტიფიკაციო ნიშანი № 7761280 და მწარმოებლის მისი გამოყენების უფლება.
- შეამოწმეთ, რომ მწარმოებელი კაიჯოუს რაიონიდანაა.
- ფოთოლი — თხელი სწორი მრგვალი ძაფები თეთრი ბუსუსით, ნაყენი — ნაზად მწვანე.
- არ აურიოთ ბურთულებად დაგრეხილ „ლუნჯუს“ ჩაისთან: ნიშნის აღწერილობის მიხედვით კაისიანის ჩაის ფოთოლი სწორი ძაფია.
11. საინტერესო ფაქტები
- კაისიანის მაზრა 2016 წლიდან აღარ არსებობს — ახლა ეს კაიჯოუს რაიონია, მაგრამ ნიშანი კვლავ „开县龙珠茶“-დ იწოდება.
- „დრაკონის მარგალიტი“ სოფლის სახელია და არა ფორმა: ამ ჩაის ფოთოლი სწორია.
- მატიანეს ქება ადგილს ეხება და არა ფოთოლს: ჩაის ქედი, შესანიშნავი გემო და გარშემო არც ერთი სარეველა ბალახი.
12. შედარება ჩუნცინის სხვა ჩაისთან
- იუნჩუან სიუ ია (永川秀芽): ჩუნცინის ფლაგმანი მწვანე ჩაი სწორი, ოდნავ გაბრტყელებული ნემსისებრი ფოთლით; კაისიან ლუნჯუ ჩას ძაფი მრგვალია და შესამჩნევი ბუსუსით.
- ბანან ინ ჯენი (巴南银针): ნემსისებრი მწვანე ჩაი ბანანის რაიონიდან; ბანანის ხელობა იმავე ჩუნცინის ჩაის მემკვიდრეობის რუკაზე დგას.
- ნანჩუან დაშუ ჩა (南川大树茶): ნანჩუანის რაიონის ადგილობრივი ჩაის ხეების ჩაი ქალაქის სამხრეთით — ჩუნცინის სხვა კიდე და ნედლეულის სხვა ტიპი.
- მოლი ლუნჯუ (茉莉龙珠): ჟასმინის ჩაი, ბურთულებად დაგრეხილი, — კონტრასტისთვის: ერთი სიტყვა სახელში, სხვადასხვა ჩაი.
დასკვნის სახით:
კაისიან ლუნჯუ ჩა — მწვანე ჩაი ჩუნცინის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე მთის სოფელ ლუნჯუდან, რომლის სახელი მატყუარაა: „დრაკონის მარგალიტი“ აქ ადგილის სახელია, თავად ფოთოლი კი თხელ სწორ ძაფებადაა დაგრეხილი თეთრი ბუსუსით. ნიშნის ცნობა აღწერს სუფთა არომატს, ნაზად მწვანე ნაყენს და ტკბილ გემოს ხანგრძლივი გემოს შეგრძნებით, კუიჯოუს მატიანე აქებს კაისიანის ჩაის ქედს. ჯიშები, ტექნოლოგია და ქიმია დოკუმენტებში არ არის — სამაგიეროდ არის ნიშანი, რომელიც სახელს იცავს, და ხელობა მემკვიდრეობის ნუსხებში.
წყაროები
გეოგრაფიული აღნიშვნა
სრული სია — გვერდზე „წყაროები“