Mópíng gòngchá

Мопін Гунча (Mópíng gòngchá, 磨坪贡茶) — горны зялёны чай трох вёсак пасёлка Лімяа (李庙镇) павета Наньчжан (南漳县) гарадской акругі Сян’ян на паўночным захадзе правінцыі Хубэй. Імя яму дала вёска Мопінсы (磨坪寺), якая носіць імя старога манастыра: павятовы летапіс перыяду Тунчжы піша, што тутэйшы чай «цаніўся ў свой час». Слова «гунча» значыць «чай-даніна», але дакументаў пра пастаўкі да двара ў знойдзеных крыніцах няма. З 2014 года імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, а ў 2025 годзе чай прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем. Дакументы аховы апісваюць тугія смарагдавыя скруткі з ворсам, светлы настой і каштанавы водар.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Рэгламент сельскагаспадарчага знака пералічвае аперацыі апрацоўкі — фіксацыю (杀青, shāqīng), скручванне і сушку гарачым паветрам (烘青, hōngqīng) — і адносіць прадукт да стандарту «Зялёная ежа — чай»; рэдакцыю стандарту рэгламент называе па-рознаму — у адным месцы NY/T 288-2002, у другім NY/T 288-2012.
Катэгорыя: Горны зялёны чай паўночнага захаду Хубэя; прадукт з геаграфічным указаннем.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), гарадская акруга Сян’ян (襄阳, Xiāngyáng), павет Наньчжан (南漳, Nánzhāng), пасёлак Лімяа (李庙, Lǐmiào).
Зона аховы: Тры вёскі пасёлка Лімяа — Мопінсы (磨坪寺), Цюаньцзявань (全家湾) і Люпін (刘坪). Раён ляжыць на паўночным захадзе павета, за 23 км ад павятовага цэнтра; на ўсходзе мяжуе з пасёлкам Чэнгуань, на поўдні — з Сюэпінам, на захадзе — з Чанпінам, на поўначы — з паветам Гучэн.
Геаграфічныя каардынаты: 111°29′–111°46′ у. д. і 31°43′–32°00′ пн. ш.
Не блытаць: Воласць Мопін (磨坪乡) павета Цзыгуй — іншае месца.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Храм і чай. Па базе геаграфічных указанняў, манастыр Мопінсы раней называўся Сянгосы (相国寺) і быў заснаваны пры танскім імператары Чжунцзуне. Хроніка павета Наньчжан перыяду Тунчжы паведамляе, што тут «вырабляюць чай, які называецца мопінскім, цэніцца ў свой час» (产茶，名磨坪茶，为时所珍). Па той жа базе, хроніка рэспубліканскага перыяду дадае, што каля храма расло больш за дзесяць чайных дрэў з прыемным смакам (寺旁有茶树十数株，味芳美); з арыгіналам хронік гэтыя цытаты зверыць не ўдалося.
- Імя «гунча». Калі і чаму да назвы дадалося слова «贡» (gòng, «даніна»), знойдзеныя крыніцы не тлумачаць; сведчанняў пра пастаўкі да двара ў іх няма.
- 2014. Міністэрства сельскай гаспадаркі зарэгістравала «磨坪贡茶» як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (запіс AGI01546). Аб’ява міністэрства № 2179 у базе геаграфічных указанняў датаваная 28 лістапада 2014 года; даведнік называе датай зацвярджэння 18 лістапада. Трымальнік — Асацыяцыя вырошчвання чаю Мопін Гунча павета Наньчжан (南漳县磨坪贡茶种植专业协会).
- 2025. Па аб’яве Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA) № 640 чай прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем. У жніўні 2025 года правінцыйнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці ўнесла ў спіс дапушчаных да спецыяльнага знака мясцовы чайны кааператыў (南漳县春天里茶叶种植专业合作社).
Назва: «Мопін» (磨坪) — ад вёскі Мопінсы, дзе стаяў манастыр; «гунча» (贡茶) — «чай-даніна».
Культурнае значэнне: Па базе геаграфічных указанняў, мясцовасць вакол Мопінсы здаўна звалі «малой персікавай крыніцай» (小桃源, xiǎo táoyuán).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: 鸠坑 (Jiūkēng) — адзіны сорт у патрабаваннях CNIPA 2025 года. Рэгламент 2014 года называе яго асноўным: сорт зацверджаны на ўзроўні правінцыі і адабраны за якасць, устойлівасць і стабільны ўраджай.
Стандарт збору: Збор пачынаюць, калі на квадратным метры паверхні куста набіраецца 15–20 стандартных пупышак. Якіх менавіта парасткаў — пупышкі, «адна пупышка — адзін ліст» і гэтак далей, — рэгламент не ўдакладняе.
Час збору: У яснае надвор’е, раніцай. Ліст кладуць у бамбукавую тару. Тэрмінаў сезона ў знойдзеных крыніцах няма.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Горы на паўночным захадзе павета Наньчжан. Рэгламент называе мясцовасць высакагорнай халоднай (高寒山区), парэзанай гарамі і ярамі, з туманамі і мноствам ручаёў. Мясцовая прымаўка апісвае яе як «дзевяць доляў гор, палова — вада, паўдолі — поле» (九山半水半分田).
Вышыня: Перапад у зоне — ад 101 да 1410 м. На якой вышыні ляжаць сады, у знойдзеных крыніцах не сказана.
Глебы: Глыбокія жоўта-бурыя супескі (黄棕砂壤土) з pH 5–6,5. На плантацыях здаўна ўносяць свіны і каровін гной і заворваюць салому, таму арганікі ў глебе шмат.
Клімат: Субтрапічны кантынентальны мусонны. Па рэгламенце, сярэднегадавая тэмпература 16 °C, адносная вільготнасць 62 %, бязмарозны перыяд 245 дзён, 1780 сонечных гадзін і 1140 мм ападкаў у год.
Лес і вада: Рэгламент у адным месцы называе лясістасць 90 %, у другім — раслінны покрыў каля 75 %. Вакол садоў растуць хвоя, кіпарыс, таполя, кунінгамія (杉), персік, каштан, груша і гінкго. Сады паліваюць у асноўным дажджавой вадой.
Агратэхніка: Арганіку ўносяць восенню з глыбокім перакопваннем і зімой; кусты падразаюць раз у год, пасля вясновага збору; супраць шкоднікаў ставяць светлавыя пасткі — адну на 50 му.
Плошча і выпрацоўка: 86,7 га і 33 т у год — па рэгламенце. Па даведачным апісанні, у 2018 годзе 33 т чаю прынеслі 21,12 млн юаняў; чай прадаюць ва Ухані, Сян’яне, Гуанчжоу і іншых гарадах, а таксама ў правінцыях Хэнань і Шэньсі.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Рэгламент пералічвае аперацыі без тэмператур і часу. Ліст уручную ачышчаюць ад прымесяў, затым:

Раскладка па гатунках (分级摊青, fēnjí tānqīng): Свежы ліст раскладваюць раздзельна па класах сыравіны.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): Нагрэў спыняе акісленне.
Скручванне (揉捻, róuniǎn).
Сушка гарачым паветрам (烘青, hōngqīng).
Фармоўка (整形, zhěngxíng).
Уздым ворса (提毫, tíháo): Аперацыя, пасля якой белы ворс становіцца прыкметным на скрутках.
Канчатковая сушка (烘干, hōnggān).

Тлумачэнні да крокаў 1, 2 і 6 — агульныя звесткі пра зялёны чай, а не тэкст рэгламенту.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Апісанне — з рэгламенту сельскагаспадарчага знака (2014). Патрабаванні CNIPA 2025 года апісваюць чай карацей і крыху інакш: скруткі шчыльныя і тонкія, з ворсам (条索紧细显毫), смарагдавыя; настой жоўта-зялёны і яркі (黄绿明亮); смак густы, са салодкім вяртаннем (浓郁回甘); каштанавы водар устойлівы (栗香持久); завараны ліст пяшчотна-зялёны і роўны.

Знешні выгляд сухога ліста: Скруткі тугія і тонкія, але моцныя і прамыя (紧细硕壮挺直), смарагдавыя, з прыкметным белым ворсам (白毫显露).
Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Каштанавы (栗香).
Смак: Насычаны, свежы і бадзёры, вытрымлівае шмат заліваў (浓厚，鲜爽耐泡).
Колер настою: Пяшчотна-жоўты, празрысты і яркі (嫩黄，清澈明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Пяшчотна-зялёнае, роўнае і аднароднае (嫩绿整齐一致).

7. Хімічны Склад

Парогі двух дакументаў разыходзяцца:

Паказчык	Рэгламент знака (2014)	Патрабаванні CNIPA (2025)
Паліфенолы	≥ 15 %	≥ 20 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	≥ 36 %	≥ 40 %
Агульная зала	≤ 6,0 %	≤ 6,0 %
Сырая клятчатка	≤ 10,0 (у тэксце — «мг/кг»)	≤ 10,0 (у тэксце — «мг/кг»)
Вільгаць	≤ 6,0 (у тэксце — «мг/кг»)	≤ 6,0 (у тэксце — «мг/кг»)

Для клятчаткі і вільгаці адзінка «мг/кг» не мае сэнсу — па ўсёй бачнасці, гэта памылка друку замест працэнтаў, якая перайшла з дакумента 2014 года ў дакумент 2025 года; парогі прыведзены як у крыніцах.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю. Рэкамендацый па заварванні ў дакументах аховы няма.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляны стакан або белы гайвань.
Працэс: Першы настой — праз 40–60 секунд, затым два-тры паўторныя залівы; рэгламент адзначае, што чай вытрымлівае шмат заліваў.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; зялёны чай з часам губляе водар, таму яго лепш выпіць на працягу года.

10. Кошт і Падробкі

Дадзеных пра раздробных коштах у знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання; па рэгламенце, вытворцы зоны падаюць заяўку асацыяцыі-трымальніку і маркіруюць чай адзінай назвай разам з агульным знакам.
- Правяраць паходжанне: тры вёскі пасёлка Лімяа павета Наньчжан.
- Звяраць аблічча: прамыя смарагдавыя скруткі з белым ворсам, светлы пяшчотна-жоўты або жоўта-зялёны настой, каштанавы водар.

11. Цікавыя Факты

Хроніка перыяду Тунчжы называе чай «мопінскім» без слова «даніна»: «гунча» у імі дакументамі не растлумачана.
У Хубэі два «Мопіны»: вёска Мопінсы павета Наньчжан і воласць Мопін павета Цзыгуй.
Рэгламент задае пачатак збору не датай, а гушчынёй пупышак на кусце.

12. Параўнанне з іншымі хубэйскімі чаямі

Баакан Люйча (保康绿茶): Зялёны чай горнага павета Баакан той жа акругі Сян’ян.
Сешань Дэцуй (薤山叠翠): Зялёны чай гор Сешань павета Гучэн — паўночнага суседа зоны Мопін Гунча.
Мэйцзы Гунча (梅子贡茶): Яшчэ адзін хубэйскі «чай-даніна», з павета Чжусі на паўночным захадзе правінцыі.

У заключэнне:

Мопін Гунча — маленькі горны зялёны чай трох вёсак каля старога манастыра Мопінсы. Пра мінулае вядома няшмат, затое дакументы аховы ясныя: адзін сорт 鸠坑, збор па гушчыні пупышак, тугія смарагдавыя скруткі з белым ворсам, светлы настой і каштанавы водар.