Цзяанань Люйча (Jiāonán lǜchá, 胶南绿茶) — зялёны чай былога гарадскога павета Цзяанань (胶南市) на поўдні Цындаа, правінцыя Шаньдун. Чай тут малады: яго прывезлі з поўдня ў сярэдзіне 1960-х па правінцыйнай праграме «南茶北引» — «перанесці паўднёвы чай на поўнач», і першы мясцовы зялёны чай зрабілі ў 1969 годзе. Зона аховы ідзе ўздоўж трох горных хрыбтоў, а патрабаванні апісваюць выгляд чаю праз параўнанне з паўднёвымі: ліст буйнейшы і цяжэйшы, настой ярчэйшы, водар каштанавы. Імя ахоўваецца двойчы: як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем і паводле аб’явы Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 646 (2025).
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны; клас названы ў імені.
- Катэгорыя: Паўночны зялёны чай Шаньдуна; прадукт з геаграфічным указаннем.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Шаньдун (山东, Shāndōng), горад Цындаа (青岛, Qīngdǎo), тэрыторыя былога гарадскога павета Цзяанань (胶南, Jiāonán). Павет скасаваны, яго землі ўвайшлі ў раён Хуандаа (黄岛区), адкуль і заяўнік 2025 года; указанне захавала старое імя.
- Зона аховы: Пасёлкі Хайцын (海青), Дачан (大场), Чжанцзялоу (张家楼), Цанань (藏南), Дацунь (大村), Люван (六汪), Баошань (宝山), Лівугуань (理务关), Вантай (王台) і вулічныя камітэты Тэшань (铁山), Іньчжу (隐珠) і Ліншаньвэй (灵山卫) — у паласе хрыбтоў Чжушань (珠山), Тэшань і Цанмашань (藏马山). Вынік у дакуменце — 14 пасёлкаў і камітэтаў, 163 вёскі, хаця пайменна названы дванаццаць; разыходжанне ў самім тэксце.
- Геаграфічныя каардынаты: 119°30′–120°11′ у. д., 35°35′–36°08′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя: Галоўны аповед пра пачатак тутэйшага чаю — нарыс мясцовага літаратара ў газеце «Цындаа сіхайань баа» (2025), напісаны да шасцідзесяцігоддзя «南茶北引» у Хайцыне. Паводле яго:
- 1957. Правінцыйны камітэт даручыў «南茶北引» гандлёваму ведамству. Вопыты гадамі правальваліся; выжыў толькі ўчастак у цындааскім парку Чжуншань.
- Зіма 1965. Першыя доследныя пасадкі ў павеце: 3 му ў вёсцы Чжанцан (张仓村) і 2,6 му ў вёсцы Гааюй (高峪村).
- 1966. Пасадкі пашырылі ў камуне Хайцын — 42 му ў трох вёсках, галоўная з іх Хоухэсі (后河西). Узімку многія кусты вымерзлі. Ахову знайшлі ў густой пасадцы з нізкай кронай, восеньскай абрэзцы, паліве і ўгнаенні перад зімой, ветраахоўных шчытах і травяной подсцілцы; з сартоў выбралі больш марозаўстойлівае насенне з Аньхоя.
- 1968. Пяць вёсак Хайцына пабудавалі агульны чайны завод у Хоухэсі.
- 1969. Першая партыя свайго зялёнага чаю. Паводле нарыса, эксперты Чайнага інстытута Кітайскай акадэміі сельскагаспадарчых навук адзначылі чысты водар, насычаны смак і ўстойлівасць да заліваў і палічылі якасць вышэйшай за паўднёвую.
- 1970–1972. У 1970 годзе здымкі хайцынскага саду і ўзоры чаю паказалі ў Пекіне; да канца 1972 года чай садзілі 16 камун і 74 вёскі павета, 1400 му садоў, больш за ўсё — у Хайцыне.
- 1980-я — 1990-я. Пасля пераходу да сямейнага падраду (1982) і адмены дзяржаўных закупак сады рэзка скараціліся; з пачатку 1990-х, калі правінцыя падтрымала галіну, яна аднавілася.
- Ахова. Імя ўнесена ў рэестр сельскагаспадарчых прадуктаў з геаграфічным указаннем пад нумарам AGI00278; год рэгістрацыі ў знойдзеных крыніцах не названы. Аб’явай № 646 ад 23 верасня 2025 года Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала Цзяанань Люйча прадуктам з геаграфічным указаннем.
- Назва: «Цзяанань» (胶南) — імя скасаванага гарадскога павета; «люйча» (绿茶) — «зялёны чай».
- Культурнае значэнне: Для раёна гэты чай — памяць пра «南茶北引»; нарыс называе чай адной з апор тутэйшай сельскай эканомікі, а сад 1966 года каля вёскі Хоухэ (后河村) — адным з найстарэйшых захаваных суцэльных чайных садоў Шаньдуна.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт / Культывар: Патрабаванні аховы прадпісваюць «мясцовыя, выведзеныя і акліматызаваныя тут добрыя сарты» (当地选育驯化的优良品种), але не называюць іх. Патрабаванні да суседняга наймення Хайцын Ча пералічваюць мясцовыя сарты 胶南春, 海青锋, 海北春 і 海青翡翠.
- Збор: З канца красавіка або пачатку мая; паміж сезонамі Байлу (白露) і Цюфэнь (秋分), гэта значыць у верасні, збор спыняюць і сад «зачыняюць».
- Стандарт збору: Патрабаванні кажуць, што пакідаць на кусце: увесну спачатку ліст 钱叶, пазней адзін ліст, улетку і ўвосень — «рыбіны» ліст (鱼叶); парныя лісты без пупышкі (对夹叶) здымаюць цалкам. Збіраюць часта, партыямі.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Прыбярэжныя горы поўдня Цындаа; сады ідуць уздоўж хрыбтоў Чжушань, Тэшань і Цанмашань.
- Участак: Сонечныя паўсхілы і ўзгоркі, закрытыя ад ветру, з ухілам не больш за 25°, з крыніцай вады; грунтавыя воды — глыбей за 100 см.
- Глебы: Урадлівая кіслая або слабакіслая супесь, pH 4,5–6,5; магутнасць 80–100 см і больш, жывы пласт — не менш за 40 см.
- Вышыня і клімат: Лікавых даных у знойдзеных крыніцах няма.
- Пасадка: Зямлю перакопваюць глыбей за 80 см. Чарэнкавыя саджанцы садзяць увесну двайнымі радамі ў заглыбленых градах (凹田双行密植): міжраддзі 120 і 30 см, паміж лункамі 20–30 см — каля 6000 раслін на му.
- Догляд: Асноўнае ўгнаенне — арганіка; фосфарна-калійных угнаенняў — 30–50 кг на му. Абрэзка — паміж сезонамі Чуньфэнь і Цынмін: зразаюць восеньскія і частку летніх парасткаў на 3–5 см.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы не апісваюць ніводнага кроку апрацоўкі. Звычайная паслядоўнасць для зялёнага чаю:
- Раскладванне ліста (摊放, tānfàng): Ліст аддае частку вільгаці.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Нагрэў спыняе акісленне.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn).
- Сушка (干燥, gānzào).
Гэта агульная схема класа, а не апісанне тэхналогіі Цзяанань Люйча.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Апісанне дадзена паводле патрабаванняў аховы 2025 года; у дужках — фармулёўкі крыніцы.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Пупышкі і лісты буйныя, пласціна тоўстая (芽叶肥壮，叶片厚); паводле формы чай буйнейшы і цяжэйшы за паўднёвыя (外形较南茶硕壮重实); колер чарнільна-зялёны, масляніста-бліскучы (墨绿油润).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Каштанавы, насычаны, высокі і доўгі (栗香浓郁高长). Патрабаванні не падзяляюць водар ліста і настою.
- Смак: Свежы, мяккі, бадзёры (鲜醇爽口).
- Колер настою: Жоўта-зялёны, ярчэйшы, чым у паўднёвых чаёў (黄绿较南茶明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Жоўта-зялёнае, роўнае, яркае (黄绿匀亮).
7. Хімічны Склад
Патрабаванні аховы даюць два блокі лікаў.
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Вільготнасць | не больш за 6,0 % |
| Дробка | не больш за 4,0 % |
| Агульны попел | не больш за 6,0 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 37,0 % |
| Сырая клятчатка | не больш за 16,0 % |
| Селен | не менш за 25 мг/кг |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 3,0 % |
Другі блок названы «асаблівымі складнікамі»: поліфенолы 13,2–26,8 %, катэхіны 6,2–13,4 %, амінакіслоты 2–4,8 %, кафеін 1325–1902 мг/кг, флаваноіды 7,3–11,8 %, экстрактыўныя рэчывы 42,6–53,5 %, растваральныя цукры 0,72–1,28 %.
Да гэтых лікаў патрэбна асцярожнасць, і прычыны бачныя ў самім дакуменце:
- Кафеін 1325–1902 мг/кг — гэта 0,13–0,19 %, тады як у патрабаваннях да іншых чаёў таго ж аб’яўлення кафеін вылічваецца працэнтамі. Памылкі адзінак я не выключаю.
- Парог амінакіслот (не менш за 3,0 %) і дыяпазон «асаблівых складнікаў» (ад 2 %) адзін аднаму супярэчаць.
- Парог селену 25 мг/кг вельмі высокі: для параўнання, у Эньшы Січа, чаю з селенам у самым імені, сярэдняе ўтрыманне прыводзіцца каля 0,21 мг/кг.
- Увесь блок «асаблівых складнікаў» слова ў слова паўтараецца ў патрабаваннях да іншага прадукта таго ж аб’яўлення — 崇庆枇杷茶 з Сычуані.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Гайвань або шкляная шклянка.
- Працэс: Прагрэць посуд, наліць ваду па сценцы, першы настой — 40–60 секунд, далей два-тры залівы, пакідаючы частку настою.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.
10. Кошт і Падробкі
Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання і вытворцу з раёна Хуандаа, з тэрыторыі былога Цзяананя.
- Не блытаць з Хайцын Ча (海青茶): гэта асобнае найменне таго ж аб’яўлення з меншай зонай — 43 вёскі пасёлка Хайцын унутры зоны Цзяанань Люйча.
11. Цікавыя Факты
- Зона аховы прывязана да трох горных хрыбтоў, а не толькі да межаў пасёлкаў.
- Першую партыю мясцовага чаю зрабілі ў 1969 годзе — праз тры гады пасля масавых пасадак.
- Імя скасаванага гарадскога павета жыве ў геаграфічным указанні, а ўнутры яго зоны ляжыць яшчэ адно — Хайцын Ча.
12. Параўнанне з іншымі чаямі Шаньдуна
- Лаашань Люй Ча (崂山绿茶): Зялёны чай раёна Лаашань таго ж Цындаа, з гары Лаашань.
- Жычжаа Люй Ча (日照绿茶): Зялёны чай гарадской акругі Жычжаа, таксама выраслы з «南茶北引».
- Хайцын Ча (海青茶): Найменне пасёлка Хайцын, са сходнымі фармулёўкамі выгляду.
На заканчэнне:
Цзяанань Люйча — паўночны зялёны чай, якому шэсць дзясяткаў гадоў: паўднёвыя кусты прыжыліся тут пасля зім страт і адбору марозаўстойлівага насення. Патрабаванні апісваюць яго без тэхналогіі, затое са параўнаннем з поўднем: ліст буйнейшы і цяжэйшы, настой ярчэйшы, водар каштанавы. Лікам хімічнага складу ў дакуменце патрэбна асцярожнасць, а зона ўздоўж трох хрыбтоў захоўвае імя павета, якога больш няма.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»