Хайцын Ча (Hǎiqīng chá, 海青茶) — зялёны чай пасёлка Хайцын (海青镇) раёна Хуандао (黄岛区) горада Цындаа, правінцыя Шаньдун; мясцовая прэса заве яго і проста — «хайцынскі зялёны чай» (海青绿茶). Гэта паўночны чай з кампаніі «南茶北引» — «паўднёвы чай на поўнач»: у 1966 годзе пасёлак завёз кусты з Аньхоя. Патрабаванні аховы апісваюць яго праз параўнанне з поўднем: ліст буйнейшы, шчыльнейшы і цяжэйшы за паўднёвы. Імя ахоўваецца як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем і, з 2025 года, паводле аб’явы Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 646.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Патрабаванні аховы пералічваюць выпусканыя лінейкі — лунцзін, іньчжэнь, білочунь, маафэн, чаацын (炒青) і хунцын (烘青), «12 вялікіх серый, больш за 30 найменняў». Чаацын і хунцын — назвы зялёнага чаю паводле спосабу сушкі; выгляд у патрабаваннях таксама зялёны.
- Катэгорыя: Паўночны зялёны чай Шаньдуна.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Шаньдун (山东, Shāndōng), горад Цындаа (青岛, Qīngdǎo), раён Хуандао (новы раён Сіхайань), пасёлак Хайцын (海青, Hǎiqīng). У 1966 годзе пасёлак належаў да павета Цзяанань (胶南).
- Зона аховы: 43 адміністрацыйныя вёскі пасёлка, у тым ліку Хоухэсі (后河西村), Хоухэдун (后河东村), Дунцзява (董家洼村), Дунцайцзя (东蔡家村) і Хун’яньгоў (鸿雁沟村). Заяўнік — сельскагаспадарчы цэнтр пасёлка.
- Геаграфічныя каардынаты: 119°31′–119°37′ у. д., 35°35′–35°43′ пн. ш.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- 1950-я, задума. Паводле партала геаграфічных указанняў, ідэя «南茶北引» у Шаньдуне ўзыходзіць да 1950-х: перад прызначэннем Тань Цылуна (谭启龙) губернатарам правінцыі Маа Цзэдун гаварыў з ім пра перанос чаю на поўнач.
- 1966 год. Павет Цзяанань пачаў праект «南茶北移、南竹北引» — «паўднёвы чай і паўднёвы бамбук на поўнач». Паводле партала геаграфічных указанняў, пасёлак завёз кусты з Аньхоя і высадзіў іх на паўночнай гары вёскі Хоухэсі; доследны ўчастак у 42 му атрымаў імя «海青茶». Да 1972 года пасадкі выраслі да 220 му, а Хоухэсі лічаць радзімай гэтага чаю. Нарыс мясцовага літаратара ў газеце «Цындаа сіхайань баа» (2025) раскладвае тыя ж 42 му на тры вёскі: Хоухэсі — 25, Хоухэдун — 7, Дунцзява — 10.
- 1968 год. Паводле партала геаграфічных указанняў, у Хайцыне пабудавалі першы ў Шаньдуне чайны завод — 海青河西茶厂 — і выпусцілі першую партыю чаю. Паводле нарыса 2025 года, завод пабудавалі пяць вёсак, а першую партыю зрабілі ў 1969-м.
- Ацэнка. Паводле партала і нарыса, Чайны інстытут Кітайскай акадэміі сельскагаспадарчых навук адзначыў у першага чаю чысты водар, насычаны смак, устойлівасць да заліванняў і якасць вышэйшую за паўднёвую.
- 2008 год. Паводле камерцыйнага партала 产地宝, хайцынскі зялёны чай унесены ў раённы спіс нематэрыяльнай спадчыны Хуандао. «Дачжун жыбаа» (2025) называе гэты пункт — «海青绿茶种植加工技艺», тэхналогія вырошчвання і перапрацоўкі, — і кажа пра яго прадстаўнічых носьбітаў.
- Лік гадоў. «Дачжун жыбаа» адзначыла 2025 год як 60-годдзе «南茶北引» у пасёлку, а «Цындаа жыбаа» (2026) піша, што першы саджанец прыйшоў «семдзесят гадоў таму». Першы ўчастак таксама мераюць па-рознаму: 42 му ў партала ўказанняў, 26 му ў партала 产地宝, «дваццаць з нечым му» да пабудовы першага завода — са слоў носьбіта спадчыны ў «Дачжун жыбаа».
- 2021 год. Выпушчаны групавы стандарт T/CAI 145-2021 «农产品地理标志 海青茶»; 24 снежня 2024 года ён скасаваны.
- Сельскагаспадарчае ўказанне. Хайцын Ча зарэгістраваны як сельскагаспадарчы прадукт з геаграфічным указаннем; партал указанняў прыводзіць рэгістрацыйны нумар AGI01621, года рэгістрацыі ў знойдзеных крыніцах няма. У красавіку 2020 года «Цзінцзі жыбаа» ўжо піша пра рэгістрацыю як пра такую, што адбылася. Сайт газеты «Дачжун жыбаа» (2024) дадае, што чай увайшоў ва ўсекітайскі каталог вядомых, асаблівых і новых сельгаспрадуктаў, а Кітайскае таварыства чаю прысвоіла пасёлку званне «радзіма знакамітага чаю Кітая» (中国名茶之乡); датаў гэтых падзей газета не называе.
- 2025 год. Аб’явай № 646 ад 23 верасня 2025 года Хайцын Ча прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем.
- Назва: «Хайцын» (海青) — імя пасёлка. Імя «海青茶» атрымаў першы доследны ўчастак 1966 года. Паводле падання, якое пераказвае партал 产地宝, «Хайцын» — старая станцыя на шляху з Хайчжоу (海州) у Цынчжоу (青州); тут праязджаў Су Шы ў восьмы год эры Сінін (熙宁), і з ім звязваюць прыход чаю. Дакументаў за паданнем няма.
- Культурнае значэнне: Паводле даных раёна на канец 2024 года, у пасёлку 35 тыс. му чайных садоў, 57 чаяводчых вёсак і больш за 200 чайных прадпрыемстваў; выпуск — больш за 2,6 млн цзіняў сухога чаю на суму звыш 373 млн юаняў, кошт рэгіянальнай маркі ацэнены ў 883 млн юаняў.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты паводле патрабаванняў аховы: Мясцовыя сарты ўласнага адбору і акліматызацыі — 胶南春 (Jiāonánchūn), 海青锋 (Hǎiqīngfēng), 海北春 (Hǎiběichūn) і 海青翡翠 (Hǎiqīng fěicuì).
- Зыходны матэрыял: Даведачныя апісанні і галіновы часопіс (2017) адносяць хайцынскі чай да аньхойскай насеннай папуляцыі 祁门槠叶群体 (Qímén zhūyè qúntǐ); паводле часопіса, яе завёз павет Цзяанань у 1966 годзе. З яе ж, паводле паведамлення раёна, адборам аднаго куста выведзены сорт 北茶寒春.
- Новыя сарты: Паводле паведамлення раёна (2024), чатыры мясцовыя сарты зарэгістраваны Міністэрствам сельскай гаспадаркі — 北茶36, 东方紫婵, 北茶红蕊 і 北茶寒春; апошні падыходзіць і для зялёнага, і для чырвонага чаю.
- На ўчастках: «Цындаа жыбаа» (2026) апісвае сямейную ферму, дзе побач растуць сарты 中茶108 і 黄金芽, насенная папуляцыя і клонавыя пасадкі.
- Збор: З канца красавіка або пачатку мая. Увесну спачатку пакідаюць на кусце ліст 钱叶, пазней — адзін ліст; летам і ўвосень пакідаюць толькі «рыбін» ліст (鱼叶); парныя лісты без пупышкі (对夹叶) здымаюць цалкам. Збіраюць часта, партыямі.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Узгоркі поўдня Цындаа каля ўзбярэжжа Жоўтага мора.
- Участак: Паводле патрабаванняў аховы — сонечныя паўсхілы, закрытыя ад ветру, і ўзгорыстыя раўніны з ухілам не больш за 25°.
- Глебы: Кіслыя або слабакіслыя, pH 4,5–6,5; лепш урадлівая супесь; глебавы слой — 80–100 см і глыбей, без шчыльнага падглебавага гарызонту, з жывым слоем не менш за 40 см.
- Вышыня і клімат: Лікавых даных у знойдзеных крыніцах няма.
- Закладка і догляд паводле патрабаванняў: перакопка глыбей за 80 см; вясновая пасадка падвойнымі радамі ў паглыбленых градах (凹田双行密植); на кожныя 100 кг сухога чаю з му — 12–15 кг чыстага азоту пры суадносінах азоту, фосфару і калію 3,5 : 1 : 1; тры абавязковыя палівы ў год — на абуджэнне пупышак, пасля ўгнаення і пад зіму; абрэзка паміж сезонамі Чуньфэнь і Цынмін на 3–5 см.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Патрабаванні аховы перапрацоўку не апісваюць, а тэкст скасаванага групавога стандарту ў знойдзеных крыніцах не адкрыты. Ніжэй — агульная схема зялёнага чаю, а не апісанне Хайцын Ча:
- Раскладванне свежага ліста (摊放, tānfàng).
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): Нагрэў спыняе акісленне.
- Скручванне або наданне формы (揉捻, róuniǎn).
- Сушка: У катле (炒青) або гарачым паветрам (烘青) — абедзве лінейкі названы ў патрабаваннях.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Паводле патрабаванняў аховы 2025 года; у дужках — фармулёўкі дакумента.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Буйнейшы, шчыльнейшы і цяжэйшы за паўднёвы чай (较南茶硕壮重实); чарнільна-зялёны, алеіста-бліскучы (墨绿油润). Сайт «Дачжун жыбаа» дадае, што жылкі на лісце добра бачныя.
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання няма.
- Водар настою: Густы, высокі і доўгі (香浓郁高长). Сайт «Дачжун жыбаа» (2024) і даведачныя апісанні называюць візітнай рысай «гарохавы» водар (豌豆香); у патрабаваннях аховы гэтага слова няма.
- Смак: Густы, насычаны, асвяжальны (浓醇爽口).
- Колер настою: Жоўта-зялёны, яркі (黄绿明亮).
- Чайнае дно (завараны ліст): Жоўта-зялёнае, роўнае, яркае (黄绿匀亮).
Паводле «Цындаа жыбаа» (2026), у Хайцыне ўсе ведаюць формулу «叶片厚、滋味浓、香气高、耐冲泡»: тоўсты ліст, густы смак, высокі водар, устойлівасць да заліванняў.
Картка прадукта на партале геаграфічных указанняў расстаўляе акцэнты інакш: густы каштанавы водар (栗香浓郁), свежы смак (鲜爽), зялёны яркі завараны ліст.
Камерцыйны партал 产地宝 (2019) дзеліць чай паводле формы на два тыпы. Плоскі (扁平形) — гладкі і прамы, «як вастрыё мяча», зялёны з бляскам; смак мяккі і поўны, настой жоўта-зялёны. Віты (卷曲条形) — ізумрудны, тонкі і шчыльны, з прыкметным ворсам; водар высокі і ўстойлівы, смак свежы. Верхняя марка лінейкі — «海青峰».
7. Хімічны Склад
| Паказчык | Патрабаванне |
|---|---|
| Вільготнасць | не больш за 6,0 % |
| Дробка | не больш за 4,0 % |
| Агульная зала | не больш за 6,0 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 37,0 % |
| Сырая клятчатка | не больш за 16,0 % |
| Селен | не менш за 25 мг/кг |
| Сума амінакіслот | не менш за 2,0 % |
Парог селену 25 мг/кг незвычайна высокі: для Эньшы Січа, чаю з селенам у самым імені, прыводзяць сярэдняе каля 0,21 мг/кг, а ў высокаселенавых раёнах — каля 6,4 мг/кг. Той жа парог стаіць у патрабаваннях той жа аб’явы да Цзяанань Люйча і да вышэйшых сартоў Жычжаа Люй Ча, таму памылка адзінак не выключаная. У радку пра амінакіслоты прапушчаны першы іерогліф слова «氨基酸».
Сайт «Дачжун жыбаа» (2024) і даведачныя апісанні пішуць, што катэхінаў у хайцынскім чаі на 13,7 % і амінакіслот на 5,3 % больш, чым у паўднёвых чаях таго ж тыпу. Зыходнага даследавання ў знойдзеных крыніцах няма, а тыя ж два лікі сустракаюцца і ў апісаннях Жычжаа Люй Ча (日照绿茶).
Паводле карткі прадукта на партале геаграфічных указанняў, экстрактыўных рэчываў у хайцынскім чаі звычайна 42–46 %.
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю: 80–85 °C, 3 г на 150 мл, шкляная шклянка або гайвань. Наліць ваду па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд, далей два-тры залівы, пакідаючы частку настою.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць адмысловы знак геаграфічнага ўказання і вытворцу з пасёлка Хайцын.
- Памятаць, што пасёлак Хайцын названы і ў зоне Цзяанань Люйча: іншыя пасёлкі былога Цзяананя ўваходзяць у зону 胶南绿茶, але не ў зону 海青茶.
11. Цікавыя Факты
- Зоны двух найменняў адной аб’явы перасякаюцца: Хайцын Ча ахоўваецца ў 43 вёсках пасёлка, а сам пасёлак уваходзіць і ў зону Цзяанань Люйча са 163 вёсак.
- Групавы стандарт на Хайцын Ча дзейнічаў крыху больш за тры гады.
12. Параўнанне з іншымі чаямі Шаньдуна
- Цзяанань Люйча (胶南绿茶): Зялёны чай былога павета Цзяанань, чыя зона ўключае Хайцын; выгляд апісаны тымі ж словамі пра паўднёвы чай.
- Жычжаа Люй Ча (日照绿茶): Суседні прыморскі зялёны чай, таксама выраслы з «南茶北引».
- Чанцын Ча (长清茶): Паўночны зялёны чай каля Тайшаня з той жа аб’явы № 646.
У заключэнне:
Хайцын Ча — зялёны чай пасёлка, дзе ў 1966 годзе прыжыліся паўднёвыя кусты: буйны і цяжкі чарнільна-зялёны ліст, густы высокі водар і жоўта-зялёны настой, які вытрымлівае шмат заліванняў. Патрабаванні аховы 2025 года падрабязна апісваюць сад, але не перапрацоўку, а частка іх хімічных нормаў патрабуе праверкі.
Крыніцы
Нарматыўныя дакументы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»