Yídū tiānrán fùxīn chá

Іду Цяньжань Фусінь Ча (Yídū tiānrán fùxīn chá, 宜都天然富锌茶) — «прыродна багаты цынкам чай» з Іду: зялёны чай горнага захаду гарадскога павета Іду (宜都市) акругі Ічан, правінцыя Хубэй. Галоўны раён — Паньцзявань-Туцзяская воласць (潘家湾土家族乡). Імя трымаецца на адной прыкмеце: паводле звестак правінцыйнай прэсы, цынку ў глебах воласці ўдвая больш за сярэдні паказчык па правінцыі, а ў чаі — удвая больш за сярэдні па Кітаі. З 2007 года найменне ахоўваецца калектыўнай маркай з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá) — паводле даведачных апісанняў. У рэестры марак тавар пазначаны проста як «茶».
Катэгорыя: Аздараўленчы чай, распрацаваны ў пачатку 1990-х гадоў; калектыўная марка з геаграфічным указаннем (2007). Другое імя — «高锌茶», «высокацынкавы чай».
Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), акруга Ічан (宜昌, Yíchāng), гарадскі павет Іду (宜都, Yídū), воласць Паньцзявань; даведнік называе і воласць Ванцзяфань (王家畈乡).
Зона аховы: Межаў з правілаў карыстання маркай у знойдзеных крыніцах няма; рэестр паказвае толькі прыналежнасць уладальніка — Іду.
Геаграфічныя каардынаты: Каля 30° пн. ш. і 111° у. д.; паводле матэрыялу павятовага сходу народных прадстаўнікоў (2022), праз воласць праходзіць 30-я паралель.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- 1990–1993. Даведнікі называюць чай новым аздараўленчым відам, распрацаваным ідускімі спецыялістамі пад кіраўніцтвам прафесара Чжэцзянскага сельскагаспадарчага ўніверсітэта Чжан Танхэна (张堂恒). Камітэты па навуцы і тэхніцы Іду, Ічана і Хубэя прызналі яго новым навукова-тэхнічным прадуктам. Паводле даведачнага апісання, у лістападзе 1992 года адзінаццаць спецыялістаў па чаі і харчаванні заключылі, што такі чай у краіне асвоены ўпершыню.
- 1994. Статус новага прадукту дзяржаўнага ўзроўню і ўзорнага праекта дзяржаўнай праграмы. У «Хубэй жыбаа» яна запісана як «星人计划» — відаць, памылка друку замест «星火计划», праграмы «Іскра».
- 1997. Званне вядомай мясцовай маркі Хубэя на трэцяй Кітайскай сельскагаспадарчай выставе; узор перададзены ў Кітайскі музей чаю. Тая ж публікацыя называе «Залаты кубак» Хубэя за задаволенасць спажыўцоў, золата конкурсу «Лу Юй» і першую дзясятку знакамітых чаёў раёна Трох цяснін.
- 2007. 14 верасня найменне зарэгістравана як калектыўная марка з геаграфічным указаннем. Уладальнік — асацыяцыя экалагічна чыстага прыродна-цынкавага чаю воласці Паньцзявань (宜都市潘家湾土家族乡无公害天然富锌茶叶协会).
- 2013. Паводле даных публікацыі 2015 года пра брэнды Іду, кошт брэнда ў 2013 годзе ацэньваўся ў 339 млн юаняў.
- 2023. У ліпені воласць сабрала прадстаўнікоў чайных прадпрыемстваў абмеркаваць узнаўленне паньцзяваньскай чайнай асацыяцыі і абарону брэнда: паводле слоў валасной адміністрацыі, у кааператываў шмат уласных марак, агульны брэнд «не сабраны ў кулак».
Назва: 宜都 — Іду; 天然 — «прыродны»; 富锌 — «багаты цынкам»; 茶 — чай.
Культурнае значэнне: Паньцзявань — адна з дванаццаці нацыянальных валасцей Хубэя і адзіная ў акрузе Ічан. Павятовы сход называе сярод мясцовых звычаяў ручное вырабленне чаю, «свята дачок чайнага краю» (茶乡女儿会) і чайныя спаборніцтвы.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт / Культывар: У знойдзеных крыніцах не названы.
Час збору: Па традыцыі — чатыры зборы ў год: вясновы, «першы летні» (夏头茶), чай гарачай пары (伏茶) і восеньскі, да кастрычніка. У 2023 годзе воласць пераходзіла на тры зборы: без восеньскага, з «закрыццём» садоў у пачатку верасня, каб кусты адпачылі перад вясной.
Стандарт збору і патрабаванні да сыравіны: Даных у знойдзеных крыніцах няма.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Горны захад Іду; воласць (147,5 км²) мяжуе з паветамі Уфэн і Чан’ян.
Рэльеф: Карст — пагоркі і яры. Сады раскіданы невялікімі ўчасткамі сярод лесу, святло рассеянае; прэса піша пра «леса-чайнае» асяроддзе. Вёска Люйцзяаа (吕家坳村) ляжыць сярод ардовікскага каменнага лесу.
Вышыня вырошчвання: У асноўным 500–800 м («Хубэй жыбаа»).
Клімат: Субтрапічны мусонны, дажджлівы; сярэднегадавая тэмпература 16,3 °C, сутачныя перапады вялікія.
Глебы: Паводле слоў павятовага агранома — друзлыя, у асноўным кіслыя, багатыя арганікай і мінераламі. Цынку, паводле даных «аўтарытэтных ведамстваў» у пераказе прэсы, 98,3–119 ppm — удвая больш за сярэдні паказчык па правінцыі; даведнік вылучае «цынкавы пояс» каля 70 тыс. му.
Плошча садоў: Даведнік называе 33,5 тыс. му садоў прыродна-цынкавага чаю ў Іду — у валасцях Паньцзявань, Ванцзяфань і іншых. Увесь чай воласці Паньцзявань — 33 тыс. му паводле «Хубэй жыбаа» (2023) і «больш за 30 тыс.» паводле павятовага сходу (2022). У вёсцы Люйцзяаа — ад «больш за 4000» да 4650 му.
Догляд: Ва ўзорных садах — ручная праполка замест гербіцыдаў, клеявыя пасткі і сонечныя лямпы замест інсектыцыдаў, арганіка замест мінеральных угнаенняў.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Апісання апрацоўкі ў знойдзеных крыніцах няма. Даведнік пералічвае лінейку: «цынкавыя сярэбраныя іголкі» (富锌银针), «цынкавы юньу» (富锌云雾), «цынкавы палепшаны зялёны» (富锌优绿), цынкавы кветкавы чай і чай з гінкго; тэхналогія кожнага не апісана.

Агульная схема зялёнага чаю, а не апісанне гэтага чаю:

Раскладванне ліста (摊放, tānfàng): Ліст аддае частку вільгаці.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): Нагрэў спыняе акісленне.
Скручванне (揉捻, róuniǎn).
Сушка (干燥, gānzào).

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Адзінае знойдзенае апісанне — кароткая даведка пра прадукцыю Іду.

Знешні выгляд сухога ліста: Шчыльныя, зграбныя, роўныя чаінкі з прыкметным ворсам; ізумрудна-зялёныя, з масляністым бляскам (条索紧秀匀整显毫，色泽翠绿油润).
Водар сухога ліста: Асобнага апісання няма.
Водар настою: Насычаны і ўстойлівы (香气浓郁持久); даведка не ўдакладняе, ліста ці настою.
Смак: Свежы, бадзёры, са салодкім вяртаннем (滋味鲜爽回甘).
Колер настою: Далікатна-зялёны, яркі.
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёнае, яркае (汤色、叶底嫩绿明亮).

7. Хімічны Склад

Паводле «Хубэй жыбаа» (2023), у паньцзяваньскім чаі 80 мг/кг цынку пры сярэднім па Кітаі 40,6 мг/кг; даведнік дадае сярэднія па Японіі (34,6) і Шры-Ланцы (35). Павятовы партал пазней называў 60 мг/кг; праверыць тую старонку не ўдалося. Методыкі, гады і выбаркі крыніцы не называюць — гэта заяўленыя лічбы. Парога цынку для чаю пад маркай у знойдзеных дакументах няма, іншых фізіка-хімічных даных таксама.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма. Рэкламныя тэксты называюць цынк «іскрай жыцця», але гэта словы пра мікраэлемент, а не даследаванні гэтага чаю.

9. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуд: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуд.
2. Пакласці чай, наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою.
5. Даліць ваду.
6. Два-тры паўторныя залівы.

10. Захоўванне

Практыка класа. Герметычная ўпакоўка, халадзільнік пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць на працягу года.

11. Кошт і Падробкі

Даных пра раздробныя цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць зарэгістраванае найменне: паводле пераліку правінцыйнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці (май 2020 года) гэта калектыўная марка № 4686327, клас 30, уладальнік — паньцзяваньская асацыяцыя, тэрмін — з 14 верасня 2017 года па 13 верасня 2027 года.
- Правяраць, што вытворца з захаду Іду.
- Цынк на смак не вызначыць — толькі лабараторны пратакол.
- Павятовы сход успамінаў, што перавышэнне рэшткаў пестыцыдаў і цукар, дададзены пры апрацоўцы, адзін час ледзь не каштавалі мясцоваму чаю рынку: салодкасць «з дадаткай» — падстава насцярожыцца.

12. Цікавыя Факты

Вёска Люйцзяаа названа і асноўным раёнам цынкавага чаю, і радзімай чырвонага Іду Іхун.
Рэестр 2020 года лічыць марку калектыўнай, а «Хубэй жыбаа» ў 2023 годзе — сертыфікацыйнай; рэестр тут першакрыніца.
Гэта не старадаўні чай, а распрацоўка пачатку 1990-х гадоў.

13. Параўнанне з іншымі чаямі

Іду Іхун Ча (宜都宜红茶): Чырвоны чай таго ж павета, з агульнай вёскай-раёнам.
Хуншань Ча (洪山茶): Іншая чайная марка Іду, сертыфікацыйная, з прывязкай да пасёлка Сунмупін.
Цайхуа Маацзянь (采花毛尖): Зялёны чай суседняга павета Уфэн.
Эньшы Січа (恩施硒茶): Хубэйскае імя, пабудаванае на іншым элеменце глебы — селене.

На заканчэнне:

Іду Цяньжань Фусінь Ча — горны зялёны чай туцзяскай Паньцзявані, праект пачатку 1990-х пад калектыўнай маркай з 2007 года. Яго адрозненне трымаецца на адным ліку — цынку, пакуль заяўленым без методыкі. Найбольш надзейна пра яго кажуць рэестр, лясныя сады на 500–800 м і кароткае апісанне: варсісты ізумрудны ліст і свежы смак са салодкім вяртаннем.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

湖北省知识产权局地理标志证明/集体商标名录 №4686327

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»