Jiànyáng shuǐxiān

Цзяньян Шуйсянь (Jiànyáng shuǐxiān, 建阳水仙) — геаграфічны знак раёна Цзяньян (建阳区) горада Наньпін, правінцыя Фуцзянь, на чай з сорту шуйсянь. Цзяньян — радзіма самога сорту: стары павятовы летапіс распавядае, як куст знайшлі каля пячоры на гары Яньча ў мясцовасці Даху, на тэрыторыі цяперашняга пасёлка Сяоху, і як выпадкова адкрылі спосаб размнажаць яго адводкамі. Сорт прызнаны дзяржаўным элітным і разышоўся па ўсёй Фуцзяні і далей. Знак запісаны на тавар «чай» без указання класа, а сорт у Цзяньяне ідзе і на улун, і на белы чай — таму артыкул стаіць сярод аглядавых.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Клас знакам не ўстаноўлены: тавар запісаны як «茶叶». Мясцовая прэса апісвае шуйсянь пасёлка Сяоху як улун (乌龙茶, wūlóngchá); з таго ж сорту ў Цзяньяне робяць і белы Шуйсянь Бай (水仙白).
• Катэгорыя: Знак на сорт у месцы яго паходжання; найменне над некалькімі класамі.
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Фуцзянь (福建, Fújiàn), горад Наньпін (南平, Nánpíng), раён Цзяньян (建阳区, Jiànyáng qū).
• Зона: Правінцыйны пералік знакаў называе Цзяньян адміністрацыйнай прыналежнасцю ўладальніка знака; юрыдычную мяжу зоны я не правяраў.
• Рэжым аховы: Геаграфічны сертыфікацыйны або калектыўны знак CNIPA № 28346009, тавар — чай. У пераліку на 30 чэрвеня 2026 года рэгістрацыя дзейнічае.
• Геаграфічныя каардынаты: У дакументах знака не ўказаны.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Знаходка паводле летапісу. «Хроніка павета Оунін» (《瓯宁县志》) піша, што чай шуйсянь паходзіць з Хэілі (禾义里, цяпер пасёлак Сяоху), з месца Дашаньпін у Даху. Там ёсць гара Яньча (岩叉山), а на ёй — пячора Чжутаасянь (祝桃仙洞). Чалавек, які займаўся чаем, сек у гарах дровы, знайшоў каля пячоры расліну, падобную да чаю і духмяную, і перасадзіў яе ў свой сад. Потым на куст упала садовая сцяна, прыціснутыя галіны пусцілі карані — так, паводле летапісу, адкрылі размнажэнне адводкамі.
  • Час і імя. Мясцовая традыцыя адносіць знаходку да гадоў Даагуан (каля 1821 года) і называе таго, хто знайшоў, селянінам па прозвішчы Су. Імя пячоры ў крыніцах пішуць па-рознаму: 祝桃洞, 祝桃仙洞, 祝仙洞.
  • Распаўсюджанне. Сорт разышоўся па поўначы і поўдні Фуцзяні. Паводле абследавання 1943 года, якое цытуе дзелавая прэса, цзяньянскі шуйсянь да таго часу шырока прыжыўся ў гарах Уішань.
  • Дзяржаўны элітны сорт. Сорт, вядомы як «福建水仙», прызнаны дзяржаўным элітным пад нумарам «华茶9号» (GSCT9). Правінцыйная газета называе 1984 год, даведнік — 1985-ы; разыходжанне я не вырашыў. Гэта адзіны элітны сорт, які паходзіць з Цзяньяна.
  • 1988. Паводле мясцовай прэсы, матачны куст ледзь не пайшоў пад раскорчаванне: вёска збіралася саджаць мандарыны, і куст абараніў эмігрант, які вярнуўся на радзіму. Паводле іншай версіі, тады ж некалькі кустоў перанеслі ад пячоры на схіл у Даху. Цяпер вакол матачнага куста вылучана ахоўная зона са вартаўніком.
  • Спадчына. Тэхналогія вырабу шуйсяня пасёлка Сяоху ўнесена ў спіс нематэрыяльнай спадчыны горада Наньпін. Вёска Цыньсі пасёлка Сяоху ў 2019 годзе стала правінцыйнай узорнай вёскай праграмы «адна вёска — адзін прадукт» па шуйсяню.
  • Знак. Сертыфікацыйны або калектыўны знак «建阳水仙» № 28346009. Уладальніка і года рэгістрацыі ў знойдзеных крыніцах няма. У пасёлка Сяоху ёсць уласны знак — «小湖水仙».
• Назва:
  • «Цзяньян» (建阳) — імя раёна.
  • «Шуйсянь» (水仙, shuǐxiān) — літаральна «вадзяная фея», так па-кітайску называюць нарцыс. Мясцовае тлумачэнне іншае: сорт зваўся «Чжусянь» (祝仙) паводле пячоры, а ў тутэйшай гаворцы «祝» гучыць як «水», і імя ператварылася ў «шуйсянь».
• Культурнае значэнне: Мясцовыя выданні называюць Сяоху «прарадзімай» шуйсяня (祖庭). Паводле мясцовай гісторыі, ад аднаго куста каля горнай пячоры пайшоў сорт, які правінцыйная газета знаходзіць ва улунах Цзяньяна, Цзяньоу і Уішаня на поўначы Фуцзяні і Чжанпіна і Юнчуня на поўдні.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Від: Чайны куст Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, сорт 水仙.
• Сорт: Паводле апісання правінцыйнай газеты — паўдрэва (小乔木型), буйналісты (大叶类), позняга тэрміну (晚生种), трыплоід. Размнажаюць чаранкамі і адводкамі.
• Ліст: Тоўсты і мясісты, багаты рэчывамі; паводле той жа газеты сорт асабліва добры для улуна, але дае яркі вынік і ў белым, і ў чырвоным чаі.
• Распаўсюджанне: Паводле даных Кітайскага нацыянальнага музея чаю, сорт паходзіць з вёскі Даху пасёлка Сяоху, вырошчваецца больш за сто гадоў і распаўсюджаны ў асноўным на поўначы і поўдні Фуцзяні.
• Не блытаць: Фуцзяньскі шуйсянь — трыплоід з познім тэрмінам, а гуандунскі Фэнхуан Шуйсянь (华茶17号) — дыплоід, насенная папуляцыя ранняга тэрміну. Гэта розныя сарты пад падобным імем.
• Стандарт збору: Для знака ў знойдзеных крыніцах не апісаны.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Поўнач Фуцзяні, раён Цзяньян горада Наньпін; гістарычны цэнтр сорту — пасёлак Сяоху і вёска Даху.
• Матачны куст: Паводле мясцовай прэсы — вышынёй каля 2 м, на аддаленым схіле ў Даху.
• Вышыня, глебы, клімат: Даных для зоны знака ў знойдзеных крыніцах няма.
• Маштаб: Паводле даных мясцовай прэсы, у вёсцы Цыньсі пасёлка Сяоху больш за 4000 му чайных садоў. Звестак пра плошчы па ўсім раёне ў знойдзеных крыніцах няма.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Дакумента, які задаваў бы тэхналогію для знака, у знойдзеных крыніцах няма.

• Як улун. Прэса апісвае шуйсянь Сяоху пяццю стадыямі, як і нацыянальны стандарт на улун шуйсянь:
  1. Завяльванне (萎凋, wěidiāo).
  2. Устрэсванне і акісленне (做青, zuòqīng).
  3. Фіксацыя (杀青, shāqīng).
  4. Скручванне (揉捻, róuniǎn).
  5. Сушка (烘干, hōnggān).
• Як белы чай. Для Шуйсянь Бай — агульная схема белага класа: завяльванне і сушка, без фіксацыі і скручвання.

Параметраў цзяньянскай тэхналогіі ў знойдзеных крыніцах няма. Абедзве схемы — агульныя для класа, а не апісанне прадукту пад знакам.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Апісанняў прадукту пад знакам у знойдзеных крыніцах няма. Арыенцір — нацыянальны стандарт на улун шуйсянь GB/T 30357.4—2015, вышэйшая градацыя (特级) скручанага шуйсяня (条形); гэта патрабаванні да ўсяго улуна з гэтага сорту, а не да цзяньянскага знака.

• Знешні выгляд сухога ліста: Буйны, шчыльна скручаны (壮结), чорна-алеісты (乌油润).
• Арамат сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
• Арамат настою: Густы або чысты і доўгі (浓郁或清长).
• Смак: Свежы, поўны і бадзёры або поўны і салодкі (鲜醇浓爽或醇厚甘爽).
• Колер настою: Аранжава-жоўты, яркі (橙黄明亮).
• Чайнае дно (завараны ліст): Тоўсты, мяккі, бліскучы (肥厚软亮).

Стандарт дзеліць улун шуйсянь на скручаны (条形) і прасаваны (紧压形), з чатырма градацыямі ў кожнага.

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічных даных аб прадукце пад знакам у знойдзеных крыніцах няма.

8. Заварванне

Практыка класа для улуна з буйналіставага сорту.

• Тэмпература вады: 95–100 °C.
• Колькасць чаю: 7–8 г на гайвань 110 мл.
• Посуда: Гайвань або гліняны чайнік.
• Працэс:
  1. Прагрэць посуду і каротка прамыць ліст.
  2. Першыя настоі — 15–30 секунд.
  3. З кожным заліваннем дадаваць час.
  4. Пяць-сем заліванняў.

Для белага Шуйсянь Бай — практыка белага чаю: 85–90 °C, настоі даўжэй, гайвань або чайнік.

9. Захоўванне

Практыка класа. Герметычна, у сухім прахалодным месцы, без святла і пабочных пахаў.

10. Цана і Падробкі

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць знак № 28346009 і вытворцу з раёна Цзяньян.
  • Удакладняць клас: знак не гаворыць, улун гэта ці белы чай, — глядзець на этыкетку.
  • Памятаць, што «шуйсянь» — імя сорту, які расце далёка за межамі Цзяньяна; месца паходжання пацвярджае толькі знак.

11. Цікавыя Факты

• Паводле летапісу, спосаб размнажаць шуйсянь адводкамі адкрыла садовая сцяна, якая ўпала на куст.
• «Вадзяная фея» ў імені, паводле мясцовага тлумачэння, — памылка слыху: «祝» і «水» у тутэйшай гаворцы гучаць аднолькава.
• Сорт — трыплоід, яго размнажаюць чаранкамі і адводкамі; паводле мясцовай гісторыі, пачатак яму даў адзін куст каля горнай пячоры.
• Паводле мясцовай прэсы, матачны куст у Даху вышынёй усяго каля двух метраў, а ў 1988 годзе яго ледзь не выкарчавалі дзеля мандарынаў.

12. Параўнанне з іншымі чаямі з сорту шуйсянь

• Шуйсянь (水仙): Радавы артыкул корпуса аб улуне з гэтага сорту ў розных раёнах.
• Шуйсянь Бай (水仙白): Белы чай Цзяньяна з таго ж сорту — другі шлях цзяньянскага шуйсяня.
• Уі Яньча (武夷岩茶): Шуйсянь — адна з пяці груп уішаньскага скальнага чаю; сорт прыйшоў туды з Цзяньяна.
• Чжанпін Шуйсянь (漳平水仙): Прасаваны квадратамі улун з таго ж сорту на поўдні Фуцзяні.
• Фэнхуан Шуйсянь (凤凰水仙): Гуандунскі дыплоідны сорт з падобным імем — іншы куст і іншая гісторыя.

На заканчэнне:

Цзяньян Шуйсянь — знак, які замацоўвае за месцам яго галоўнае права: тут, каля пячоры на гары Яньча, знайшлі куст, які стаў адным з асноўных сартоў фуцзяньскага улуна. Клас знак не называе, і шчырэй так і сказаць: цзяньянскі шуйсянь бывае і улунам, і белым чаем. Надзейна ў ім іншае — летапіс знаходкі, дзяржаўны статус сорту і матачны куст, які дагэтуль расце ў Даху.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

• GB/T 30357.4-2015

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»