ძიანსია ბიფანი (Jiāngxià bìfǎng, 江夏碧舫) — ბრტყელი მწვანე ჩაი ძიანსიას რაიონიდან (江夏区), ქალაქი უხანი, ჰუბეის პროვინცია. მისი ჩაის ბაღები განლაგებულია ულუნციუანის ქუჩის კომიტეტის რვა სოფელსა და მეურნეობაში, ლიანძიხუს ტბასთან. სახელი ნიშნავს „ზურმუხტის ნავს“: უხანის პრესის აღწერით, მოხარშული ფოთოლი ჭიქაში ცურავს, როგორც მწვანე ნავი. ადგილობრივი გაზეთის ცნობით, ჩაი შეიქმნა 1980-იან წლებში ფუდინ დაბაის ჯიშისა და სხვათა საფუძველზე; 2021 წლიდან დაცულია როგორც სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული აღნიშვნა, ხოლო 2025 წლიდან — როგორც გეოგრაფიული აღნიშვნის პროდუქტი.
1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა
- ტიპი: მწვანე ჩაი (绿茶, lǜchá), ბრტყელი, შემწვარი ტიპის (炒青, chǎoqīng). დაცვის მოთხოვნები კლასს სიტყვით არ ასახელებენ, მაგრამ აღწერენ მწვანე ჩაის ტექნოლოგიას — ფიქსაცია, ფოთლის გასწორება და ფორმირება, შეწვა — დაჭკნობის გარეშე დაჟანგვისთვის და მოთუშვის გარეშე. უხანის რადიოსა და ტელევიზიის სიუჟეტში (2022) ქალაქის სოფლის მეურნეობის მართვის საიტზე მას პირდაპირ ასახელებენ შემწვარი ტიპის მწვანე ჩაიდ.
- ტოპონიმის ხაფანგი: ულუნციუანი (乌龙泉, „შავი დრაკონის წყარო”) — მხოლოდ ქუჩის კომიტეტის სახელია; 乌龙 ემთხვევა ულუნის სახელს, მაგრამ ჩაის კლასზე არაფერს ამბობს.
- კატეგორია: უხანის ბრტყელი მწვანე ჩაი; სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული აღნიშვნა (AGI03368, 2021) და გეოგრაფიული აღნიშვნის პროდუქტი (2025).
- წარმოშობა: ჩინეთი, ჰუბეის პროვინცია (湖北, Húběi), ქალაქი უხანი (武汉, Wǔhàn), ძიანსიას რაიონი (江夏, Jiāngxià), ულუნციუანის ქუჩის კომიტეტი (乌龙泉街).
- დაცვის ზონა: ულუნციუანის ქუჩის კომიტეტის რვა ერთეული: სოფლები ციუნძიანი (群建), ცინშანი (青山), ჩანგლინი (长岭), ტუანძიე (团结), ჭიფუ (致富), ძიანშე (建设), სიხუა (四化) და მებაღეობის მეურნეობა (园艺场). განმცხადებელი — ძიანსიას რაიონის სასოფლო-სამეურნეო ტექნოლოგიების გავრცელების ცენტრი.
- გეოგრაფიული კოორდინატები: 114°30′–114°44′ ა. გ., 30°13′–30°25′ ჩ. გ. — ზონის საზღვრები დაცვის მოთხოვნების მიხედვით.
2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა
- ისტორია:
- ადრეული ისტორია. უხანის რადიოსა და ტელევიზიის ცნობით (2022), ჩაი ძიანსიაში მინის ეპოქიდან (明) მოჰყავთ. ადგილობრივი გაზეთი მას ლუ იუის „ჩაის კანონამდე“ (陆羽) მიიყვანს, სადაც დასახელებულია ეჭოუს ჩაი (鄂州), და ეჭოუს ძიანსიას უკავშირებს; ეს გაზეთის ინტერპრეტაციაა და არა დოკუმენტი თავად ჩაიზე.
- 1956. „ჩანგძიან ჟიბაოს“ (2025) ცნობით, უჩანგის მაზრის სახელმწიფო მებაღეობის მეურნეობა დაარსდა ტუდიტანგის (土地堂) მიწებზე; გაზეთის თანახმად, ორ თვეში 800 მუ გაიხვნა და მეურნეობა ხილისა და ჩაის ბაზა გახდა.
- 1980-იანები. იმავე გაზეთის მიხედვით, ტექნოლოგებმა ფუდინ დაბაის (福鼎大白茶) და სხვა ჯიშებისა და ტრადიციული შემწვარი ტექნოლოგიის საფუძველზე შექმნეს ბრტყელი მწვანე ჩაი და მას ძიანსია ბიფანი უწოდეს.
- 1992. ბრინჯაოს ჯილდო პირველ სრულჩინურ სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაზე და „ჰუბეის სახელოვანი ჩაის“ წოდება — „ჩანგძიან ჟიბაოს“ მიხედვით.
- დაცემა და აღორძინება. როდესაც ბაღები საოჯახო კონტრაქტებზე გაიცა, ჩაი, გაზეთის სიტყვებით, ეზოებში დაიწყეს შეწვა და ხარისხი დაქვეითდა; 2010 წლიდან ბრენდს აღადგენს ადგილობრივი კომპანია კოოპერატივთან ერთად.
- 2021. ივნისში სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ ძიანსია ბიფანი დაარეგისტრირა როგორც სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული აღნიშვნა (ნომერი AGI03368).
- 2024. „ჩანგძიან ჟიბაოს“ ცნობით, ჩაი შეტანილია სახელმწიფო ინდექს „მიწათმოქმედების პროდუქტების მეხსიერება“ (农耕农品记忆索引名录).
- 2025. ინტელექტუალური საკუთრების სახელმწიფო სამმართველომ განცხადებით № 640 ჩაი ცნო გეოგრაფიული აღნიშვნის პროდუქტად და გამოაქვეყნა მისი მოთხოვნები.
- შეუსაბამობა. იგივე გაზეთი 2025 წლის დეკემბერში წერს, რომ გეოგრაფიული აღნიშვნის პროდუქტის სტატუსი ჩაიმ ჯერ კიდევ 2016 წელს მიიღო. 2016 წლის დოკუმენტი ვერ ვიპოვე; ნაპოვნი დოკუმენტებით დაცვა 2021 წლიდან იწყება.
- სახელწოდება: „ძიანსია“ (江夏) — რაიონის სახელია; „ბიფანი“ (碧舫) — „ზურმუხტის ნავი“: 碧 — ზურმუხტისფერი, ლაჟვარდოვანი, 舫 — ნავი, მოხატული სასეირნო ნავი (画舫). ჭიქაში ბრტყელი ფოთოლი, აღწერების მიხედვით, ჰგავს ნავსა და ახალ მთვარეს.
- კულტურული მნიშვნელობა: „ჩანგძიან ჟიბაოს“ ცნობით, ძიანსია ბიფანის დამზადების ტექნოლოგია 2024 წლიდან რაიონულ არამატერიალური მემკვიდრეობის სიაშია.
3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული
- ჯიშები / კულტივარები: დაცვის მოთხოვნების მიხედვით, ძირითადი ჯიშებია ფუდინ დაბაი (福鼎大白茶) და ჭუნჩა 108 (中茶108).
- კრეფის სტანდარტი: დაცვის მოთხოვნები ფოთლების რაოდენობას არ ადგენს. უხანის რადიოსა და ტელევიზიის ცნობით (2022), უხანის სახელოვანი ჩაისთვის ჩვეულებრივია ერთი კვირტი ერთი ფოთლით; „ჩანგძიან ჟიბაოს“ 2026 წლის რეპორტაჟი ბრენდის ბაღიდან აკონკრეტებს — ერთი კვირტი ახლად გაშლილი ფოთლით, კვირტი ფოთოლზე გრძელია. ძვირადღირებული ხაზისთვის, „ჩანგძიან ჟიბაოს“ მიხედვით, იღებენ ცალკეულ კვირტებს ცინმინგამდე.
- კრეფის დრო: „ჩანგძიან ჟიბაოს“ (აპრილი 2025) ცნობით, კვირტებს საკრეფად გაზაფხულის ბუნიაობის შემდეგ იღებენ.
- მოთხოვნები ნედლეულზე: ფოთოლი თანაბარია, გაწითლებული და იისფერი კვირტებისა და ფოთლების გარეშე, დაავადებებითა და მავნებლებით დაზიანებულის გარეშე, წვიმაში დაკრეფილის გარეშე.
4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები
- რეგიონი: უხანის სამხრეთის ტბისპირა ბორცვები. დაცვის მოთხოვნების მიხედვით, ზონა მდებარეობს ლიანძიხუს ტბის (梁子湖) დაცულ წყალჭაობიან რაიონში; I და II კლასის ხარისხის წყლები მისი ფართობის 85 %-ზე მეტს იკავებს. კლიმატი, აღწერების მიხედვით, რბილი და ტენიანია, ტყიანობა — 85 %.
- მოყვანის სიმაღლე: მონაცემები აღმოჩენილ წყაროებში არ არის.
- ნიადაგები: უპირატესად წითელმიწები (红壤), pH 4,7–5,7, ნაყოფიერი ფენა 1 მ-ზე ღრმაა, ორგანული ნივთიერება სახნავ ფენაში 2 %-ზე მეტია, კარგი დრენაჟით და მორწყვით.
- აგროტექნიკა მოთხოვნების მიხედვით: ბაღი წელიწადში სამ-ოთხჯერ მუშავდება — გაზაფხულსა და ზაფხულში ნაკლებად ღრმად, ზამთრის წინ ღრმად. მორწყვა შერწყმულია კვებასთან, ხოლო სისტემა იმართება ღრუბლოვანი პლატფორმის საშუალებით.
- მასშტაბი: უხანის რადიოსა და ტელევიზიის ცნობით (2022), ზონის ბაღების ფართობი 160 ჰა-ია, გამოშვება — 60 ტ მშრალი ჩაი წელიწადში. „ჩანგძიან ჟიბაოს“ (2025) მიხედვით, ბრენდის ბაღები, გაერთიანებული კომპანიისა და კოოპერატივის მიერ, 1200-ზე მეტ მუს იკავებს, აქედან 200 მუ — ორგანული ბაღია.
5. წარმოების ტექნოლოგია
დაცვის მოთხოვნები განსაზღვრავს ასეთ ჯაჭვს:
- ახალი ფოთლის კრეფა (采摘, cǎizhāi).
- გადაშლა (摊放, tānfàng).
- ფიქსაცია (杀青, shāqīng).
- გაგრილება და ტენის აღდგენა (冷却回潮, lěngquè huícháo).
- ფოთლის გასწორება (理条, lǐtiáo).
- გაგრილება (摊凉, tānliáng).
- ფორმირება (整形, zhěngxíng) — ფოთოლი ბრტყელი ხდება; შემდეგ კვლავ გაგრილება.
- შეწვა-ჩაშრობა (辉干, huīgān).
- არომატის გამოყვანა (提香, tíxiāng).
ტემპერატურებს მოთხოვნები არ ადგენს. „ჩანგძიან ჟიბაოს“ მიხედვით, ხელით ფოთოლი რკინის ქვაბში 200 °C-ზე იწვება, ხოლო საამქროში საწარმოო ხაზი მუშაობს.
6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები
აღწერა ქვემოთ — 2025 წლის დაცვის მოთხოვნებიდან.
- მშრალი ფოთლის გარეგნობა: განიერი, ბრტყელი და სწორი, წაწვეტებული ბოლოებით, ზურმუხტისფერ-მწვანე (外形宽扁平直，两头尖削，色泽碧绿).
- მშრალი ფოთლის არომატი: ცალკე აღწერა აღმოჩენილ წყაროებში არ არის.
- ნაყენის არომატი: სუფთა და მდგრადი (清香持久).
- გემო: ახალი და გამამხნევებელი, ტკბილი დაბრუნებით (滋味鲜爽回甘).
- ნაყენის ფერი: ნაზად მწვანე და კაშკაშა (汤色嫩绿明亮).
- ჩაის ფსკერი (მოხარშული ფოთოლი): მწვანე, კაშკაშა და თანაბარი (叶底绿亮匀齐).
7. ქიმიური შედგენილობა
დაცვის მოთხოვნები სამი მაჩვენებლის ქვედა ზღურბლს ადგენს:
| მაჩვენებელი | მოთხოვნა |
|---|---|
| წყალში ხსნადი ექსტრაქტული ნივთიერებები | არანაკლებ 42 % |
| ჩაის პოლიფენოლები | არანაკლებ 22 % |
| თავისუფალი ამინომჟავები (ჯამი) | არანაკლებ 1,8 % |
ეს ნორმებია და არა პარტიის გაზომვა. კოფეინის მონაცემები აღმოჩენილ წყაროებში არ არის.
8. მოხარშვა
კლასის პრაქტიკა მწვანე ჩაისთვის.
- წყლის ტემპერატურა: 80–85 °C.
- ჩაის რაოდენობა: 3 გ 150 მლ-ზე.
- ჭურჭელი: შუშის ჭიქა, სადაც ჩანს ფოთლის „ნავი“, ან თეთრი გაივანი.
- პროცესი:
- წინასწარ გაათბეთ ჭურჭელი.
- ჩაყარეთ ჩაი და დაასხით წყალი კედელს გაუყვებით.
- პირველი ნაყენი — 40–60 წამის შემდეგ.
- დალიეთ, დატოვეთ ნაყენის ნაწილი.
- დაამატეთ წყალი.
- ორ-სამ განმეორებით ჩასხმა.
9. შენახვა
კლასის პრაქტიკა. ჰერმეტულ შეფუთვაში, მაცივარში 0–5 °C-ზე, სინათლის, ტენისა და სუნის გარეშე. უმჯობესია წლის განმავლობაში დალიოთ.
10. ფასი და ყალბი პროდუქტი
ფასების მონაცემები აღმოჩენილ წყაროებში არ არის.
- როგორ ავიცილოთ ყალბი პროდუქტი:
- ეძებეთ გეოგრაფიული აღნიშვნის პროდუქტის ნიშანი ან სასოფლო-სამეურნეო აღნიშვნის ნიშანი.
- შეამოწმეთ, რომ მწარმოებელი ძიანსიას რაიონის ულუნციუანის ქუჩის კომიტეტიდანაა.
- ფოთოლი — განიერი, ბრტყელი და სწორია, წაწვეტებული ბოლოებით, ზურმუხტისფერი; ნაყენი — ნაზად მწვანე.
- არ მიიღოთ სიტყვა „乌龙“ მისამართში ულუნის ნიშნად: ეს მწვანე ჩაია.
11. საინტერესო ფაქტები
- ბაღები ლიანძიხუს ტბის დაცულ წყალჭაობიან რაიონში მდებარეობს.
- ადგილობრივი გაზეთის მიხედვით, ბრენდის ისტორია ძველი სოფლიდან კი არ მოდის, არამედ 1956 წელს დაფუძნებული სახელმწიფო მებაღეობის მეურნეობიდან.
12. შედარება უხანის სხვა ჩაისთან
- ბაიციუან ლიუიჩა (柏泉绿茶): ბრტყელი მწვანე ჩაი დუნსიჰუს რაიონიდან, უხანის მეორე ბოლოდან.
- ძიანსია გუანგმინ ჩა (江夏光明茶): ძიანსიას რაიონის მეორე ჩაი, რომელმაც გეოგრაფიული აღნიშვნის პროდუქტის სტატუსი იმავე 2025 წლის განცხადებით მიიღო.
- ხუანგპი ლიუიჩა (黄陂绿茶): მწვანე ჩაი ხუანგპის რაიონიდან, უხანის ჩრდილოეთით.
დასკვნა:
ძიანსია ბიფანი — უხანის სამხრეთის ბრტყელი მწვანე ჩაია, შექმნილი, ადგილობრივი გაზეთის მიხედვით, 1980-იან წლებში და სახელდებული ფოთლის ფორმის მიხედვით — „ზურმუხტის ნავი“. დაცვის დოკუმენტები მას ზუსტად აღწერს: რვა სოფელი და მეურნეობა ლიანძიხუს ტბასთან, ჯიშები ფუდინ დაბაი და ჭუნჩა 108, განიერი ბრტყელი ზურმუხტისფერი ფოთოლი, სუფთა მდგრადი არომატი და ახალი გემო ტკბილი დაბრუნებით.
წყაროები
გეოგრაფიული აღნიშვნა
სრული სია — გვერდზე „წყაროები“